ضرورت تولید کنسانتره روی اکسیده

منیر حضوری- بر اساس آنچه مسوولان وعده داده‌اند قرار است فاز نخست بزرگ‌ترین کارخانه فرآوری سرب و روی خاورمیانه تا انتهای سال تکمیل شود. هرچند پروژه مجتمع سرب و روی مهدی‌آباد چند سالی بود که به دلایل مختلف از جمله نیاز به سرمایه‌گذاری کلان، مشکلات فنی از جمله تامین آب، دانش فنی و عیار کم ماده معدنی و… بر زمین مانده بود اما حالا بنا به گفته وزیر صمت قرار است فاز نخست مجتمع سرب و روی مهدی‌آباد به عنوان بزرگ‌ترین کارخانه فرآوری سرب و روی خاورمیانه تا آخر سال ۱۴۰۰ تکمیل ‌شود. پروژه‌ای که مطرح شده میزان اشتغال مهدی‌آباد را از ۵۰۰ نفر به ۱۵۰۰ نفر می‌رساند.
گفته شده با راه‌اندازی طرح یاد شده زنجیره‌ای از معدن تا تولید کنسانتره در بخش سرب و روی آغاز می‌شود. ضمن اینکه بر اساس این طرح دسترسی به ماده معدنی سولفیدی محقق می‌شود. در بخش کارخانه‌ها نیز عملیات احداث در سه فاز برنامه‌ریزی شده است که دو فاز نخست، برای تولید ۴۰۰ هزار تن کنسانتره سولفیدی و فاز سوم مربوط به استحصال از خاک اکسیدی است. پیش‌بینی شده که ظرفیت تولید کارخانه‌ها با راه‌اندازی کامل فازهای این پروژه، سالانه ۸۰۰ هزار تن کنسانتره روی با عیار حداقل ۳۵ درصد یا معادل آن به عنوان محصول اصلی و تولید ۸۰ هزار تن متریک کنسانتره سرب- نقره با عیار ۶۰ درصد سرب به عنوان محصول جانبی باشد.
اما برخی فعالان حوزه سرب و روی در بخش‌هایی مخالف این طرح هستند. آنها مطرح می‌کنند هرچند معدن مهدی‌آباد یکی از بزرگ‌ترین معادن سرب و روی دنیا و از جمله شناخته‌شده‌ترین‌هاست اما برخی سیاست‌هایش باید تغییر کند چراکه ازآنجاکه تولید کنسانتره سولفوره در داخل مصرف چندانی ندارد با چنین طرحی صرفا نیاز خارجی‌ها را تامین خواهیم کرد. کارشناسان مطرح می‌کنند در حالی که واحدهای روی در داخل به اسید سولفوریک و اکسید روی نیاز دارند بنابراین مهدی‌آباد هم باید در همین راستا حرکت کند.
حسن حسینقلی رییس اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های صنایع و معادن سرب و روی ایران باور دارد از ابتدا قرار بود که این واحد راه‌اندازی شود تا مواد اولیه کارخانجات روی کشور را تامین کند. این در حالی است که نتوانسته به وظیفه خود عمل کند و در شرایط حاضر واحدهای روی بخشی از مواد اولیه خود را که نمی‌توانند از داخل تهیه کنند به سختی از کشورهای دیگر وارد می‌کنند. این در حالی است که خوشبختانه ما بزرگ‌ترین معدن سرب و روی دنیا را در اختیار داریم و باید بتوانیم از آن بهره لازم را برده و خوراک واحدهای داخل را تامین کنیم.
نبود مواد اولیه و فاصله زیاد از ظرفیت تا تولید واقعی
رییس اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های صنایع و معادن سرب و روی ایران در گفت‌و‌گو با «جهان‌صنعت» تصریح کرد: متاسفانه نیاز واحدهای داخلی روی تامین نشده و این مهم باعث شده که فاصله زیادی بین ظرفیت و میزان واقعی تولید وجود داشته باشد. به این صورت که در حال حاضر ظرفیت کارخانجات روی ۴۷۵ هزار تن است که به دلیل نبود مواد اولیه به ۲۰۰ هزار تن در سال رسیده است.
حسینقلی به عنوان نماینده صادرکنندگان فرآورده‌های صنایع و معادن سرب و روی کشور گفت: باید مواد اولیه واحدهای تولید شمش روی که اکثرا در زنجان مستقر هستند، ‌تامین شود. بنابراین انتظار ما این است که معدن سرب و روی مهدی‌آباد به این مهم توجه کند.
رییس اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های صنایع و معادن سرب و روی ایران ابراز تاسف از اینکه فعالان معدن مهدی‌آباد سمت تولید فلوتاسیون رفته‌اند، گفت: درواقع قرار است که بخش سولفوره را تبدیل به فلوتاسیون کنند. در نهایت اینکه حاصل کارخانه فلوتاسیون، کنسانتره سولفوره است که مصرف‌کننده چندانی در داخل ندارد و در واقع بیشتر هدف این طرح صادرات است. او خاطرنشان کرد: اگر این طرح تا آخر سال راه بیفتد حدودا روزی چهار هزار تن مواد را دریافت و حدودا ۲۰۰ تن کنسانتره تولید می‌کند که هیچ مصرف داخلی ندارد.
او تصریح کرد: البته معادن بافق که هم اکنون کنسانتره سولفوره روی تولید می‌کنند،‌ در این طرح مورد توجه بوده‌اند اما همان‌طور که مشخص است از آنجاکه فلوتاسیون در داخل مصرف‌کننده چندانی ندارد، بیشتر صادر می‌شود.
در ادامه رییس اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های صنایع و معادن سرب و روی ایران با اشاره به مشکلاتی که وزارتخانه برای فعالان معدنی ایجاد کرده است، گفت: متاسفانه مطرح می‌کنند صادرکننده‌های کنسانتره اول باید وارد بورس شوند. سوال این است که وقتی کنسانتره در داخل مصرف ندارد چرا باید وارد بورس شوند؟! اگر هم قرار است چنین اتفاقی بیفتد باید حداقل شش ماه زودتر اعلام کنند که صادرکننده بداند با چه قواعد و دستورالعمل‌هایی روبه‌رو است.
اهمیت ایجاد کارخانه تشویه
رییس اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های صنایع و معادن سرب و روی ایران پیشنهاد داد: باید سعی شود بخش اکسیده به روش کوره ولز پیش‌رفته تا مهدی‌آباد اکسید روی مورد نیاز متقاضیان را تولید کند. درواقع فعالان و مسوولان مرتبط در مهدی‌آباد باید کارخانه تشویه طراحی کنند تا کنسانتره اکسیده روی تولید کرده و در نهایت اسید سولفوریک و اکسید روی برای واحدها تامین کند تا در کارخانجات روی قابل مصرف باشد.
او درباره اینکه چرا با طرح مهدی‌آباد مخالف هستید، گفت: ما باید اول نیاز داخلی را تامین کنیم و بعد به فکر صادرات باشیم. مثل این می‌ماند که ماشینی ساخته‌ایم که چرخ ندارد! او با اشاره به اقدامات و مذاکراتی که اتحادیه سرب و روی با مسوولان داشته گفت: تمام کوشش ما و در این راستا بوده که واحدهایی که در داخل مواد اولیه ندارند مورد توجه قرار گیرند.
حسینقلی تصریح کرد: هر چند مخالف فعالیت معدن مهدی‌آباد نیستیم و راه‌اندازی آن را بسیار مهم و مثبت می‌دانیم اما باید یک کوره و کارخانه تشویه احداث شود تا محصول را تبدیل به اکسید روی کرده و در نهایت قابلیت مصرف در کارخانجات روی کشور وجود داشته باشد.
او درباره این مشکل که نبود مواد اولیه چه ضربه‌ای را می‌تواند به اقتصاد کشور وارد کند،‌ گفت: امروز واحد‌ها با ظرفیت بسیار کمی فعالیت می‌کند. امروز ظرفیت کل واحدهای روی که ۸۳ مورد هستند، حدود ۴۷۵ هزار تن است اما با ۲۰۰ هزار تن کار می‌کنند. متاسفانه واحدهای روی بخشی از مواد اولیه را که نمی‌توانند از داخل تهیه کنند به سختی از کشورهای دیگر وارد می‌کنند. در این خصوص واحدهای زیادی را می‌شناسم که مابقی مواد اولیه مورد نیاز خود را از ترکیه گدایی می‌کنند! بماند که با مشکلات و مانع‌تراشی‌های گمرک و بانک مرکزی نیز رو‌به‌رو هستند.
رییس اتحادیه صادرکنندگان فرآورده‌های صنایع و معادن سرب و روی ایران تصریح کرد: خوشبختانه ما بزرگ‌ترین معدن سرب و روی دنیا را در اختیار داریم و باید بتوانیم از آن بهره لازم را برده و خوراک واحدهای داخل را تامین کنیم.
مشارکت بخش دولتی و خصوصی
به گفته مدیر مجتمع سرب و روی مهدی‌آباد با حمایت ایمیدرو، اقدامات توسعه‌ای از سال ۹۶ آغاز شده است. این پروژه در سه حوزه معدن، کارخانه و زیرساخت به دستاوردهای قابل توجهی دست یافته است. با وجود شرایط تحریم، تمام تجهیزات آن تامین و تامین مالی پروژه در بازه‌های زمانی مختلف انجام شده است. امین صفری اعتقاد دارد پروژه سرب و روی مهدی‌آباد، نمونه بارز مشارکت دولت و بخش خصوصی واقعی است و به نوعی می‌توان شاهد همگرایی ملی برای راه‌اندازی آن هستیم. او درباره این پرسش که آخرین وضعیت پیشرفت طرح بزرگ مهدی‌آباد به چه صورت است، گفت: این مهم در سه بخش معدن، کارخانه‌ها و زیر ساخت قابل بررسی است.
او تصریح کرد: در بخش معدن هم اکنون ۷۷ میلیون تن استخراج و باطله‌برداری صورت گرفته است و ۱۸۰ متر پیشروی در عمق داشته که حدود هفت میلیون تن مواد معدنی اکسیدی استخراج شده و دسترسی به مواد معدنی قابل استفاده در کارخانه سولفیدی نیز محقق شده است. بدین ترتیب یکی از مشکلات معدن مهدی‌آباد که قرارگیری ماده معدنی در عمق بوده حل شده است.
صفری اظهار کرد: در بخش کارخانه‌ها، عملیات احداث در سه فاز برنامه‌ریزی شده است که دو فاز نخست، برای تولید ۴۰۰ هزار تن کنسانتره سولفیدی و فاز سوم مربوط به استحصال از خاک اکسیدی است. ظرفیت تولید کارخانه‌ها با راه‌اندازی کامل فازهای این پروژه، سالانه ۸۰۰ هزار تن کنسانتره روی با عیار حداقل ۳۵ درصد یا معادل آن به عنوان محصول اصلی و نیز تولید ۸۰ هزار تن متریک کنسانتره سرب- نقره با عیار ۶۰ درصد سرب به عنوان محصول جانبی خواهد بود. در حال حاضر برنامه فاز نخست پروژه به منظور احداث کارخانه‌ای با خوراک دو میلیون تن ورودی و معادل ۲۰۰ هزار تن محصول کنسانتره روی با ۶۰ درصد پیشرفت فیزیکی به سرعت در حال اجراست. توضیح اینکه همین فاز نخست بزرگ‌ترین پلنت کنسانتره سرب و روی کشور است.
به گفته وی، در این بخش کلیه تجهیزات همچون سنگ شکن‌ها، آسیا، خط فلوتاسیون و… از بهترین برندهای جهان تامین و پس از بتن‌ریزی و ایجاد استراکچر نصب شده است. حجم بالای ورودی موجب شده کلیه تجهیزات با اسکیل بسیار بزرگ و حجم کار بسیار سنگین روبه‌رو است، به طوری که ۲۵ هزار مترمکعب بتن‌ریزی برای فاز اول نشان‌دهنده این موضوع است. همچنین تجهیزات مربوطه از جمله آسیا گلوله‌ای نصب شده از جمله بزرگ‌ترین تجهیزات صنایع معدنی کشور است. در پایان باید گفت که مطابق برنامه، فاز نخست این طرح در انتهای سال ۱۴۰۰ به بهره‌برداری می‌رسد و با راه‌اندازی آن، بیش از دو درصد فلز محتوی روی جهان در مهدی‌آباد تولید خواهد شد. به گفته کارشناسان مجتمع سرب و روی مهدی‌آباد جزو شناخته‌شده‌ترین‌ها در خاورمیانه و دنیاست. حال که مسوولان و دست‌اندرکاران دغدغه توسعه و رشد اقتصادی را دارند باید به تمامی جوانب نگاه کرده و همه موارد را بررسی کنند. در این بین تمرکز بر رساندن مواد اولیه به کارخانه‌ها و فعالان اقتصادی و تمرکز بر رونق تولید باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد.