ضریب بتا در بورس

همه سرمایه‌گذاران برای ورود به هر بازاری، نیاز به داشتن دانش و تخصص لازم برای حضور در آن بازار دارند، زیرا به‌منظور خرید و فروش سهام شرکت‌های بورسی، باید عملکرد این شرکت‌ها مورد ارزیابی قرار بگیرد و برای ارزیابی عملکرد شرکت‌ها، می‌توان از ضریب بتا بهره‌مند شد.
این ضریب معیاری آماری است که سرنخی را به سرمایه‌گذاران درمورد نوسان‌پذیری می‌دهد و از طریق مقایسه بازده سهام با بازده شاخص بازار سنجیده می‌شود.
چگونه ضریب بتا را تفسیر کنیم؟
فعالان بازار سرمایه برای استفاده از ضریب بتا در معاملات خود، باید نسبت به کاربرد آن اطلاعات کامل داشته باشند. با توجه به این موضوع، در صورتی ‌که بتای سهمی برابر با یک باشد، می‌توان گفت که تغییرات قیمت این سهام مطابق با حرکت بازار خواهد بود. در نتیجه اگر وضعیت کلی بازار سرمایه مثبت باشد، به احتمال بسیار زیاد وضعیت سهام این شرکت بورسی نیز وضعیتی مثبت خواهد داشت.
اگر بتای سهمی بزرگ‌تر از یک باشد، در چنین شرایطی افزایش یا کاهش قیمت آن سهم، بیشتر از تغییرات بازار خواهد بود. در بازار سرمایه چنین سهامی را تهاجمی می‌نامند و خرید و فروش آن، ریسک بالاتری را نسبت به دیگر سهام شرکت‌های بورسی دارد. از طرفی اگر بتای سهمی کوچک‌تر از یک و بزرگ‌تر از صفر باشد، تغییرات قیمت سهام این شرکت‌های بورسی نیز کوچک‌تر از روند کلی بازار خواهد بود. در بازار سرمایه، این‌گونه سهام را تدافعی می‌نامند. در صورتی که بتای سهمی برابر با صفر باشد، حرکت قیمتی آن، هیچ‌گونه همبستگی با حرکت و روند کلی بازار ندارد و در صورتی که بتای سهمی کوچک‌تر از صفر باشد، حرکت قیمت سهم، خلاف جهت روند کلی بازار است. با توجه به این موضوع، هرگاه سهمی بتای بزرگ‌تری داشته باشد، پتانسیل بیشتری برای بازدهی دارد، اما ممکن است از ریسک سیستماتیک بالایی برخوردار باشد.
براساس تجربه، سهمی که ضریب بتای بالایی دارد، در زمان پایین آمدن قیمت‌ها، برای معامله گزینه بسیار مناسبی محسوب می‌شود چون با کاهش ریسک سیستماتیک، قیمت سهم با شتاب بیشتری بالا می‌رود.
از طرفی دیگر می‌توان ضریب بتا را برای یک صنعت خاص محاسبه کرد. با محاسبه ضریب بتا برای یک صنعت خاص، تا حدودی می‌توان میزان بازدهی یک سرمایه‌گذاری را پیش‌بینی کرد. برای مثال در صورتی که بتای سهمی ۱/۵ باشد، به این معناست که این سهم ۵۰ درصد بیشتر از متوسط بازار توسعه‌پذیر است یا در صورتی که بتای سهمی ۰/۸۵ باشد، به این معناست که این سهم ۱۵ درصد کمتر از متوسط بازار توسعه‌پذیر است.
اگر ضریب بتای شاخص یک صنعت ۱/۱ باشد، در صورت رشد شاخص کل بورس در یک بازه زمانی، شاخص صنعت موردنظر می‌تواند به میزان ۱۰ درصد بیشتر رشد کند. وقتی‌که بتای سهمی ۲ باشد و بازار ۱۰ درصد رشد داشته باشد، قیمت این سهام ۲۰ درصد رشد خواهد داشت. در نتیجه این مطلب می‌توان دریافت سرمایه‌گذارانی که ریسک‌پذیری پایینی دارند، باید روی سهامی سرمایه‌گذاری کنند که بتای پایین دارد و بالعکس سرمایه‌گذارانی که تمایل به سودآوری بیشتر دارند و از ریسک‌پذیری بالایی نیز برخوردار هستند، می‌توانند در سهامی با ضریب بتای بالا، سرمایه‌گذاری کنند.
نمونه‌ای از چگونگی محاسبه ضریب بتا
برای محاسبه ضریب بتا، ابتدا باید بازده روزانه سهام موردنظر و کل بازار را از سایت‌های معتبر استخراج کنید. اگرچه برخی نرم‌افزارها و وب‌سایت‌ها، ضریب بتا را محاسبه می‌کنند، اما در صورتی که خودتان قصد محاسبه این ضریب را برای بازه زمانی مشخص داشته باشید، می‌توانید از نرم‌افزار اکسل استفاده کرده و ضریب بتای هر سهم را به‌راحتی محاسبه کنید که در ادامه مثالی از چگونگی محاسبه آن بیان شده است.