طلای سیاه فولاد‌ رنگ می‌بازد

گروه صنعت- کاهش عرضه و مقاومت قیمتی شکل‌گرفته در بازار قراضه فولاد باعث شده تا همچنان شاهد مصرف بالای آهن اسفنجی در واحدهای فولادی باشیم. در واقع تولید فولاد داخلی در حالی همچنان استفاده از آهن اسفنجی را در اولویت خود قرار داده که اکثر کشور‌های تولید‌کننده فولاد در راستای کاهش اثرات زیست‌محیطی با تغییر فناوری‌های تولید به سمت مصرف قراضه حرکت کرده‌اند. این در حالی است که مزیت برخورداری از انرژی و مواد اولیه ارزان و همچنین عدم ایجاد تعادل در زنجیره تولید باعث شده تا همگام با توسعه اهداف فولادی نه تنها شاهد افزایش احداث واحدهای آهن اسفنجی باشیم بلکه مازاد تولید و عرضه در این بخش باعث شده تا استفاده از آهن اسفنجی از صرفه اقتصادی بالاتری نسبت به قراضه برخوردار باشد. البته فعالان این حوزه دلیل اصلی کاهش مصرف قراضه را در افزایش قیمت آن دانسته و معتقدند افت تولید در صنایع پایین‌دستی و همچنین ورود برخی دلالان به این بازار زمینه افزایش قیمت را فراهم آورده به طوری که در برخی از موارد نرخ شمش فولاد که قاعدتا تعیین‌کننده نرخ قراضه نیز خواهد بود کمتر از قیمت قراضه در بازار عرضه می‌شود که این موضوع تمایل واحدهای قوس الکتریک را برای قراضه کاهش داده است. البته با وجود چالش‌های موجود در بازار حفظ کیفیت تولید در برخی واحدهای فولادی که تنها در سایه مصرف قراضه ایجاد می‌شود استفاده از طلای سیاه فولادی‌ها را گریزناپذیر کرده که نتیجه آن چیزی جز یکه‌تازی دلالان نخواهد بود.
‌بی‌رغبتی فعالان بازار فولاد از واردات قراضه
وضعیت فعلی صنعت فولاد ایران، سنگ‌آهن‌محور است و قراضه در آن جایگاه ویژه‌ای ندارد درحالی که استفاده از قراضه در صنعت ذوب، تاثیر قابل توجهی در کاهش مصرف انرژی و زمان ذوب دارد و تولید را بالا می‌برد. البته موضوع دیگری که علاوه بر ارزان بودن انرژی در کشور، سبب تمایل تولیدکنندگان به سمت آهن اسفنجی شده است، نبود قراضه کافی به دلیل رکود در ساخت و ساز و تولید خودرو است. لذا نیاز به واردات دیده می‌شود اما آیا واردات در این شرایط منطقی است؟ فقدان زیرساخت‌های لازم جهت واردات قراضه نظیر اسکله‌های تخصصی و همچنین وجود هزینه‌های جانبی انبارداری و تخلیه و… موجب شده فعالان بازار فولاد و تولیدکنندگان راغب به واردات و مصرف قراضه نباشند و گرایش به سمت مصرف آهن اسفنجی باشد. لذا رهایی از این معضل، همت مسوولان کشور در تامین زیرساخت‌ها و کاهش هزینه‌های واردات قراضه را می‌طلبد که در این صورت ورود به بازارهای جهانی راحت‌تر بوده و با توجه به صرفه اقتصادی ایجاد شده، نه‌تنها واردات شتاب می‌گیرد بلکه شاهد صرفه‌جویی قابل توجهی هم در بحث انرژی و هم مواد مصرفی خواهیم بود. با این حال یک اقدام دیگر لازم و ضروری به نظر می‌رسد و آن، اینکه راهکاری برای فرآوری قراضه ارائه شود و حمایت از واحدهای صنعتی این حوزه صورت گیرد و بر روی بازار مصرف قراضه کار کارشناسی انجام شود. از این رو هدف بهبود تامین قراضه و افزایش کیفیت قراضه مصرفی برای کارخانجات فولادی است. استفاده از سیستم‌های مدرن مدیریتی و اتوماسیون در جهت صنعتی کردن صنعت قراضه کشور است؛ صنعتی که از قدیم به طور سنتی و دستی فعالیت داشته‌ که باعث عدم ایمنی و امنیت کافی چه برای مصرف‌کننده و چه برای تامین‌کننده شده است.
تبعیت قراضه داخلی از بازار جهانی
محمد احرامیان عضو هیات‌مدیره انجمن فولاد در گفت‌وگو با «جهان‌صنعت» در خصوص نوسانات قیمت قراضه ‌فولاد اظهار داشت: قیمت قراضه در سطح جهانی تحت تاثیر سیاست‌های کشورهای صادرکننده قراضه با افزایش چشمگیری مواجه شده که بازار داخلی نیز از این روند تبعیت کرده است. وی با بیان اینکه قیمت فولاد در نرخ‌گذاری قراضه تاثیر‌گذار است، افزود: اکنون قیمت فولاد ایران از قیمت قراضه جهانی کمتر است، اما روند صعودی که قراضه فولاد تجربه کرد تنها مربوط به بازار ایران نبوده و شاخص‌های بازار جهانی از دلایل اصلی افزایش قیمت است که می‌توان افزایش تقاضای خرید چین نسبت به گذشته را یکی از دلایل رشد قیمت‌ها دانست. این کارشناس فولاد در خصوص تغییر رویکرد واحدهای فولادی برای عدم وابستگی به مصرف قراضه اظهار داشت: با وجود شرایط تحریمی استفاده از قراضه ‌فولاد ساختمانی برای تولید فولاد یکی از راهکارهای بازیافتی است که کشورهای تولیدکننده فولاد نیز از آن بهره می‌برند. وی گفت: علاوه بر تبدیل قراضه به فولاد و بازگشت آن به چرخه مصرف، استفاده از قراضه برای تولید برخی از محصولات فولادی به عنوان مواد اولیه گریزناپذیر است بنابراین تغییر واحدهای تولیدی که از قراضه استفاده می‌کنند توجیه ندارد.
آهن اسفنجی اولویت نخست
سیداحمد هاشمی، فعال بازار قراضه درباره وضعیت بازار قراضه می‌گوید: بازارقراضه به واسطه افزایش رویکرد واحدهای فولادی در مصرف آهن اسفنجی نسبت به سال گذشته از ثبات قیمتی بیشتری برخوردار بوده است. وی با عنوان اینکه فروشندگان قراضه در مقابل تغییرات قیمتی مقاومت می‌کنند گفت: هم‌اکنون هر کیلو قراضه در مرز ۲۹۰۰ تومان و با نوسان در حال خرید و فروش است، اما کاهش تولید صنایع پایین‌دستی فولاد و همچنین خودروسازان باعث شده تا با افت قراضه در بازار مواجه باشیم. این فعال بازار قراضه در پاسخ به دلایل استقبال واحدهای فولادی از آهن اسفنجی گفت: از یک ‌سو میزان قراضه در بازار کاهش پیدا کرده و از سوی دیگر نرخ آن افزایش یافته است. به همین دلیل واحدهای فولادسازی ترجیح می‌دهند به سمت تولید آهن اسفنجی بروند. هاشمی در خصوص مزایای استفاده از آهن اسفنجی گفت: تولید با آهن اسفنجی هزینه‌های مصرف مواد و برق را افزایش می‌دهد. به همین جهت در کارخانه‌های القایی به صورت ترکیبی از آهن اسفنجی و قراضه مصرف می‌کنند اما در کارخانه‌های قوس الکتریکی استفاده از آهن اسفنجی به تنهایی نیز امکان‌پذیر است.وی افزود: استفاده از آهن قراضه از یک ‌سو میزان پرتی تولید را کاهش می‌دهد و از طرفی زمان ذوب را کاهش و میزان تولید را افزایش می‌دهد و مصرف مواد افزودنی و آلیاژها را نیز کمتر می‌کند. هاشمی به فعالیت زیرزمینی برخی از فروشندگان قراضه اشاره کرد و گفت: برخی از فروشندگان قراضه برای فرار از مالیات به صورت زیرزمینی فعالیت می‌کنند. البته با توجه به تمایل واحدهای فولادی به فعالیت رسمی بسیاری از این فروشندگان به ناچار به سمت پرداخت مالیات روی آورده‌اند که اقدام مثبتی تلقی می‌شود. هاشمی مشکل اصلی در بازار قراضه را نبود انسجام و عدم برخورداری از اتحادیه یا تشکل صنفی دانست و گفت: متاسفانه صنف فروشندگان قراضه هیچ انجمن یا اتحادیه‌ای ندارد. به عبارت دیگر متولی و مرجع ساماندهی برای این صنف وجود نداشته و در زمینه مالیات‌ گیری نیز نظارت دقیقی بر این صنف وجود ندارد. این کارشناس فولاد با اشاره به کاهش میزان قراضه در کشور عنوان کرد: نرخ وسایل در حال افزایش است و این باعث می‌شود قراضه‌ها نیز کمتر شوند. تا پیش از این به راحتی یک خودرو اسقاط می‌شد اما با گران شدن کالاها عمر نگهداری آنها نیز افزایش یافته است. در کل چون قدرت خرید مردم کاهش پیدا کرده میزان قراضه نیز در کشور کاهش یافته است.
کمبود قراضه آهن در بازار
افق اقتصاد ایران و اکثر بازارها در سال جدید پر از ابهام و اما و اگر است و هیچ تصویر روشن و امیدوار‌کننده‌ای برای فعالان اقتصادی (از جمله بخش فولاد) تداعی نمی‌شود و اکثر کارشناسان اقتصادی روزهای سخت به همراه تورم بالای ۳۰ درصد را پیش‌بینی می‌کنند. اما صادرات قراضه، همزمان با کمبود داخلی در حالی از سوی برخی تولیدکننده‌نماها صورت می‌گیرد که صنایع داخلی با کمبود قراضه فلزات مواجه هستند. در همین زمینه عضو هیات مدیره انجمن صنایع همگن ریخته‌گری می‌گوید: تامین مواد اولیه صنعت ریخته‌گری و فولاد با توجه به کمبود قراضه در کشور یکی از چالش‌های اصلی این صنعت است. متاسفانه مواد اولیه مورد استفاده در این صنعت با کمبود روبه‌رو است. قراضه‌های آهن، مس، برنج و … به عنوان اصلی‌ترین مواد اولیه مورد استفاده در صنعت ریخته‌گری به سختی توسط تولیدکنندگان تامین می‌شود. به گفته رحیم نصر در صورتی که برای این مشکل چاره‌ای ‌اندیشیده نشود، واحدهای ریخته‌گری قادر به تولید با حداکثر ظرفیت خود نبوده و به آرامی از چرخه تولید خارج خواهند شد. در همین راستا وزیر صنعت، معدن و تجارت سوم خرداد ماه سال گذشته طی نامه‌ای خطاب به رییس کل گمرک صادرات فولاد و هر نوع فلز دیگری را به هر شکل بدون ارائه گواهی مبدا تولید آن ممنوع اعلام کرد. درباره وضعیت این روزهای بازار قراضه نیز ابراهیم حسن‌پور، فعال بازار قراضه به «جهان‌صنعت» می‌گوید‌: مالیات بر ارزش‌افزوده، معضلی برای بازار فولاد شده و به همین دلیل برخی افراد شرکت‌های صوری راه‌اندازی کرده و وارد این بازار شده‌اند، در حالی که این افراد در اصل قراضه‌فروش نیستند و تنها باعث افزایش نرخ قراضه در بازار شده‌اند. حسن‌پور تاکید داشت‌: درحال‌حاضر فاصله نرخ قراضه با شمش بسیار کم شده است. از این رو بیشتر کارخانه‌دارها وارد این عرصه شده‌اند و این موضوع سبب شده قراضه‌فروش‌های واقعی کنار بروند. این فعال بازار قراضه همچنین در پاسخ به این پرسش که آیا قراضه تحت تاثیر تحولات ارز گران شده، گفت: قراضه بیشتر تحت تاثیر شمش و گران شدن هزینه‌های فرآیند تولید گران شده است. به گفته حسن‌پور یکی از موضوع‌هایی که سبب گران شدن قراضه شده، این است که کارخانه‌دارها بیشتر از سهم خود قراضه خریداری می‌کنند. البته این موضوع از آنجا ناشی می‌شود که هر کارخانه‌ای، سهم مشخصی برای خرید قراضه دارد و زمانی که کارخانه‌دار بیش از سهم خود خرید می‌کند باید آن را از پایه نیز گران خریداری کند که همین موضوع سبب افزایش بهای قراضه می‌شود، در حالی که کارخانه‌دارها باید به سهم خود قانع باشند.
مصرف جهانی قراضه
مروری اجمالی بر داده‌های اداره بازیافت بین‌الملل BIR نشان می‌دهد میزان مصرف قراضه جهانی درسال ۲۰۱۷ نسبت به سال‌های گذشته با افزایش مواجه بوده و بر این اساس کشورهای ترکیه، کره، ژاپن، اتحادیه ‌اروپا، آمریکا و روسیه به ترتیب افزایش مصرف ۱۷، ۳/ ۱۱، ۶/ ۶، ۶/۵، ۷/۳ و ۵/۲ درصدی قراضه را تجربه کرده‌اند. این در‌حالی است که میزان مصرف کلی قراضه در سال ۲۰۱۷ طبق اعلام این سازمان ۶۱۰ میلیون تن بوده که این میزان افزایش ۱/۳۶ درصدی در تولید فولاد را شامل می‌شود. اما چین همچنان به‌ عنوان بزرگ‌ترین مصرف‌‌کننده قراضه و همچنین تولید‌کننده فولاد در سال ۲۰۱۷ به میزان ۹/۱۴۷ میلیون تن قراضه مصرف کرده است. این در حالی است که این میزان، حاکی از افزایش ۶۰ میلیون تنی مصرف قراضه در صنعت فولادسازی این کشور است. از سوی دیگر در سال قبل، میزان ۸/۱۷ درصد فولادسازی چین از محل قراضه تولید شده است. همچنین آمارهای ارائه شده از سوی اداره بین‌الملل بازیافت BIR نشان می‌دهد که میزان ۵/ ۵۵ درصد از تولید فولاد اروپا به وسیله قراضه صورت می‌گیرد. در سال ۲۰۱۷ کشورهای عضو اتحادیه اروپا به میزان ۵/۹۳ میلیون تن قراضه مصرف کرده‌اند که طبق آمارهای منتشر شده سال گذشته رشد ۶/۵ درصدی را به ثبت رسانده است.
قراضه در ایران
در حالی نیاز صنایع فولادی در افق ۱۴۰۴ و تولید ۵۵ میلیون تنی فولاد سالانه ۸/۷ میلیون تن در سال برآورد می‌شود که در سال گذشته علی‌رغم تولید ۲۱ میلیون تنی فولاد تنها حدود دو میلیون قراضه ‌در ایران تولید شده ‌است. بررسی‌ها نشان می‌دهد قیمت قراضه فولاد در حالی حدود سه هزار تومان به ازای هر کیلو است که قیمت پسماندهای فلزی نسبت به ۱۵۰۰ تومان سال گذشته رشد حدود دو برابری را تجربه کرده ‌است. در صنعت فولاد ایران سالیانه بین سه تا چهار میلیون تن شمش فولادی با قراضه تولید می‌شود که قراضه حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد از قیمت تمام شده آن را تشکیل می‌دهد.