عارضه سوءمدیریت

سال گذشته که قیمت گوشت قرمز با سرعتی عجیب روند صعودی به خود گرفت و بیش از دو برابر گران شد، دلیل آن قاچاق دام‌های زنده اعلام شد و اکنون پس از گذشت حدود یک سال و کاهش قیمت نسبی متولیان می‌گویند که قیمت واقعی گوشت پایین‌تر از قیمت کنونی است و دلالان نرخ را بالا نگه داشته‌اند‌. میانگین قیمت یک کیلو گوشت گوسفندی در شهرهای ایران در خرداد ۹۸، ۹۲ هزار و ۲۰۰ تومان بود؛ عددی که ۱۰۸ درصد نسبت به خرداد سال ۹۷ افزایش داشت‌. همچنین در زمستان سال ۹۷، تولید گوشت گوسفندی در کشتارگاه‌های رسمی کشور ۳۴ درصد کاهش اما واردات آن، ۱۴۶ درصد افزایش داشت‌. از طرف دیگر هزینه خوراک دام تا ۷۰ درصد در قیمت محصولات پروتئینی نقش دارد و ۷۰ درصد از خوراک دام نیز وارداتی است‌. هر کدام از این اعداد، شبیه قطعه‌های یک پازل از دلایل بیش از دو برابر شدن قیمت گوشت قرمز در یک سال روایت می‌کنند.
گوشت و ارز ۴۲۰۰تومانی
روند گرانی گوشت قرمز از ابتدای تابستان سال گذشته شروع شد‌. در تیرماه ۹۷، قیمت گوشت گوسفند از کیلویی ۵۰ هزار تومان عبور کرد‌ در حالی که دولت قبل از این موج گرانی، گوشت را جزو کالاهای اساسی دسته‌بندی کرده و برای واردات آن ارز ۴۲۰۰ تومانی اختصاص داده بود.
در همین زمان هم بود که مسوول‌های مختلف تعزیراتی از تخلف در واردات گوشت صحبت می‌کردند‌. دهم مرداد سال گذشته منصور پوریان، رییس شورای تامین‌کنندگان دام زنده در گفت وگویی اعلام کرده بود: «شنیده‌ها حاکی از آن است که ۱۱ شرکت به جای واردات گوشت قرمز ۷۷۸ میلیون دلار ارز به جیب زدند که این رقم بسیار هنگفتی است و نظارت دستگاه‌های ذی‌ربط را می‌طلبد.» اما در ماه‌های بعد هم قیمت گوشت همچنان افزایش یافت و در مهرماه مرز ۶۰ هزارتومان را رد کرد‌. در بهمن ۹۷ به اوج رسید، از ۱۰۰ هزار تومان هم عبور کرد و در نهایت با ‌اندکی کاهش، در همین محدوده ۱۰۰ هزار تومانی تثبیت شد‌. جدیدترین گزارش مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که قیمت یک کیلو گوشت گاو یا گوساله در خرداد ۹۸ نسبت به خرداد ۹۷، ۱۱۹ درصد و قیمت گوشت گوسفندی نیز ۱۰۸ درصد افزایش داشته است.
علی‌اصغر ملکی، رییس اتحادیه فروشندگان گوشت گوسفندی درباره علت گرانی این کالا می‌گوید: «قیمت همه چیز افزایش یافته است، گوشت هم مثل همه چیزهای دیگر‌. دلایل مختلفی باعث این اتفاق می‌شود‌. گرانی علوفه و افزایش قیمت نهاده‌های دامی، یک دلیل است‌. از طرفی قاچاق دام هم در سال‌های گذشته بسیار بی‌رویه بوده و حالا نتیجه آن را می‌بینیم.»
ملکی، دامداران و رفتار بازاری آنها را یکی از اصلی‌ترین علت‌های گرانی گوشت می‌داند و می‌گوید: «دامداران به طمع سال‌های گذشته دام‌ها را نگه داشته و عرضه نمی‌کنند‌. تفکر آنها این است که اگر به هر طریقی بتوانند دام زنده از کشور خارج کنند، می‌توانند با دلار بفروشند و سود بسیار خوبی به دست آورند.»
در نیمه دوم سال گذشته، صحبت از قاچاق دام به عنوان عامل اصلی گرانی گوشت به موج خبری تبدیل شد‌ اما بررسی‌های بعدی از منابع مختلف نشان داد که تاثیر نهایی قاچاق دام زنده در این گرانی کمتر از ۱۰ درصد است‌. در واکنش به برجسته‌سازی نقش قاچاق دام در گرانی گوشت، ایوب سلیمانی، جانشین فرمانده نیروی انتظامی نیز در اسفند ۹۷ گفت: «مصرف‌ یک سال کشور حدود یک میلیون تن گوشت قرمز است که تمام قاچاق دامی که امسال انجام شده به ۱۰ هزار تن نمی‌رسد‌. ما یک حرف داریم، می‌گوییم قاچاق وجود داشته و دارد، تشدید شده است، تلاش کرده و آن را کاهش دادیم اما نباید آدرس غلط به دیگران بدهیم، این موضوع در سهم قیمت گوشت در کشور بیش از یک درصد نیست.»
تخلف در توزیع
«مشکل خاصی در تامین گوشت قرمز وجود ندارد‌. واردات آن نسبت به گذشته بیشتر شده و تولید هم تغییری نسبت به گذشته نداشته است‌. هم‌اکنون واردات گوشت برزیلی و گوشت گوسفندی بیشتر از گذشته شده اما مشکلاتی در توزیع آن وجود دارد و آنقدر دست به دست می‌شود که با نرخی که باید به دست مصرف‌کنندگان نمی‌رسد‌. همین دست به دست شدن‌ها و دلالی‌ها عامل گرانی گوشت قرمز شده و دست‌هایی وجود دارد که در این میان در حال سودجویی به نفع خودشان و به زیان مردم هستند.» علی‌اکبر مهرفرد، معاون توسعه بازرگانی و صنایع وزیر جهاد کشاورزی اواخر بهمن‌ماه سال گذشته نیز درباره علت اصلی گرانی گوشت صحبت کرده بود.
بررسی‌های بعدی نیز تایید می‌کرد که «انحصار توزیع» و «واردات و توزیع شبکه‌ای» غائله گوشت را شکل داده‌اند‌. به همین خاطر گوشتی که با دلار ۴۲۰۰ تومانی وارد شد، عملا با دلار ۱۵ هزار تومانی به‌دست مصرف‌کننده رسید‌. در اوایل اسفندماه، گزارشی از روزنامه ایران نشان می‌داد که اگرچه بیش از ۱۰۰ شرکت مجاز به واردات گوشت هستند اما کمتر از پنج شرکت بخش عمده واردات را در دست گرفته‌اند‌. گوشت‌های وارداتی نیز جای آنکه مستقیم به مراکز عرضه برسد، ابتدا به چند شرکت واسطه‌ای تحویل داده می‌شد تا آنها بنابر سهمیه تعریف شده، گوشت را در میان فروشگاه‌های مختلف توزیع کنند.
در همان زمان بود که عباس جعفری‌دولت‌آبادی، دادستان تهران نیز اعلام کرده بود: «اولین پرونده در رابطه با گوشت قرمز در شعب ویژه تشکیل شده است‌. در این رابطه دو نفر از ستاد تنظیم بازار استان تهران و دو نفر از سایر دستگاه‌های مرتبط با تامین و توزیع گوشت بازداشت شده و پرونده آنها در حال تکمیل تحقیقات است.»
بررسی صحبت‌های تولیدکننده‌ها و مقام‌های صنفی نیز نشان می‌دهد که روندی مشابه در تامین و توزیع نهاده‌های دامی بخش مهمی از گرانی گوشت داخلی را به گردن دارد‌. در حالی که ۷۰ درصد از نهاده‌های دامی وارداتی است و ارز ۴۲۰۰ تومانی برای تامین آن اختصاص داده شده است، اما با قیمتی بالاتر به دست تولیدکننده رسید و در قیمت نهایی گوشت، تاثیر جدی گذاشت.
کاهش تولید گوشت
علی‌اصغر ملکی، رییس اتحادیه فروشندگان گوشت گوسفندی می‌گوید: «در بررسی علت گرانی کالاها، هزینه‌های تولیدکننده را هم باید در نظر گرفت‌. در حال حاضر، هزینه‌های دامداری‌ها هم افزایش یافته و روی قیمت نهایی گوشت تاثیر جدی دارد‌. کارگران، حقوق‌شان بالا رفته است‌. هزینه آب و برق افزایش یافته، اجاره‌ها و هزینه سالن‌های سوله بالا رفته است.» آخرین گزارش مرکز آمار ایران نیز نشان می‌دهد که در زمستان ۹۷، تورم تولید‌کننده در بخش کشاورزی ۸/۴۸ درصد بوده است.اما با وجود تمام این مسائل، در حال حاضر ۸/۶۴ میلیون رأس دام سبک در کشور وجود دارد‌. تعداد دام‌های کشور در سال‌های اخیر روند افزایشی داشته است‌. بررسی گزارش‌های مرکز آمار نشان می‌دهد که در انتهای زمستان سال گذشته، ۴۸ میلیون و ۵۰۰ هزار رأس گوسفند و بره در دامداری‌های کشور وجود داشت، در حالی که این تعداد در سال ۹۶، ۴۰ میلیون رأس بود‌. با این وجود، آمار کشتار دام و تولید گوشت روند کاهشی داشته است‌. به طور میانگین در زمستان ۹۷ نسبت به زمستان ۹۶، ۲۳ درصد گوشت کمتر در کشور تولید شد‌. این کاهش در تولید گوشت گوسفند و بره ۳۴ درصد و گاو گوساله ۱۵ درصد بوده است.پرس‌وجو در میان تولیدکننده‌ها و فروشنده‌ها، نشان می‌دهد که علت این اتفاق بی‌میلی دامداران به فروش دام است‌. علی‌اصغر ملکی، رییس اتحادیه فروشندگان گوشت گوسفندی می‌گوید: «امسال بارش‌ها خوب بوده و در صحرا علوفه زیادی وجود داشته است، به همین خاطر باید گوشت بیشتری عرضه شود و قیمت‌ها کاهش یابد اما این اتفاق نمی‌افتد‌ چرا که دامدارها دام‌شان را نگه داشته‌اند.»
به گفته این مقام صنفی، اکنون نیز دامداران به سودای عید قربان و قیمت‌های بالاتر، دام کمتری به بازار عرضه می‌کنند و همین مساله، مانع افزایش عرضه و کاهش قیمت است‌. ملکی می‌گوید: «در حال حاضر گوشت گوسفندی با قیمت کیلویی ۹۲ تا ۹۴ هزار تومان به مغازه‌دار داده می‌شود و مغازه‌دار هم می‌تواند با ۱۰ تا پنج درصد افزایش قیمت این گوشت را بفروشد‌ اما چون نزدیک به عید قربان هستیم، دامدارها گوشت را برای عرضه درآن زمان انبار می‌کنند و فکر می‌کنند که با قیمت بالاتری می‌توانند بفروشند.»