عدم توجه به مدیریت ریسک در بیمه های دریایی

رضا محمد علی بیگی*- توجه جدی به نقش کلیدی صنعت دریایی در رشد و توسعه پایدار اقتصاد کشورها و نیز نقش بی‌بدیل این صنعت راهبردی در حوزه امنیت ملی و بین‌المللی کشورهای جهان به ویژه کشورهای ساحلی واقع در مناطق دارای منابع نفت و گاز در زیر بستر دریا باعث شده دولتمردان به همراه نهاد قانونگذاری، برنامه‌های توسعه‌ای خود را با محوریت دریا تدوین یا اصلاح کنند و توسعه دریامحور را ارجح بر هرگونه توسعه‌ای بدانند، بنابراین از طریق نهادسازی‌های حساب شده یا اصلاح منطقی نهادهای موجود از جمله نهاد بانکداری و بیمه با در نظر داشتن محوریت کسب‌وکارهای مرتبط با دریا توانسته‌اند به رشد اقتصادی قابل قبولی در مدت زمان معقول و با حداقل هزینه دست یابند و از طریق ایجاد شغل‌های پایدار، افزایش رفاه اجتماعی و دیگر المان‌های مهم و کلیدی، امنیت ملی‌شان را ارتقا دهند و در نهادهای بین‌المللی و منطقه‌ای (چه در ارتباط با صنعت دریایی و چه غیر از این آن) جایگاه و نقش برجسته‌ای را برای خود کسب کنند.
وجود منابع عظیم نفت و گاز در دریا، وابستگی شدید جابه‌جایی کالا به ویژه کالاهای اساسی و راهبردی کشورها از طریق دریا، وجود منابع عظیم غذایی در دریاها و اقیانوس‌ها و نیز کشف و استخراج منابع سرشار سنگ‌های معدنی ارزشمند از زیر بستر دریاها همه و همه باعث شده تا سرمایه‌های کلانی وارد این حوزه شود و در همین راستا کشورهای صاحب دریا و نیز کشورهایی که از طریق رودخانه‌های قابل تردد برای کشتی به دریاها متصل هستند، در رقابتی شدید به دنبال جذب سرمایه‌گذاران بین‌المللی بیشتری برای توسعه صنعت دریایی‌شان هستند. از آنجا که پیش‌نیاز ورود سرمایه خارجی به هر کشور پذیرنده سرمایه، وجود بسترهای مناسب و امن به منظور تضمین سرمایه سرمایه‌گذاران در آن کشورهاست پس نقش و وظیفه صنعت بانکداری و بیمه بیش از پیش آشکار می‌شود و مورد توجه جدی سرمایه‌گذار و سرمایه‌پذیر قرار می‌گیرد طوری که بیمه و بانکداری را مکمل یکدیگر دانسته و نقش بیمه در توسعه ملی کشور پذیرنده سرمایه را به دلیل شناسایی و ارزیابی ریسک‌های کسب‌وکار و نیز پذیرش این ریسک‌ها، پررنگ‌تر و دارای اولویت بالاتری قرار خواهند داد.
مقوله مدیریت صحیح ریسک‌ها چه در ساختار سازمانی و عملکردی بیمه‌گران و چه در حوزه دارایی‌های بیمه شده بیمه‌گذاران به ویژه در صنایع تخصصی از جمله؛ صنعت دریایی، صنعت نفت گاز و مودهای مختلف حمل‌و‌نقل، از پیش‌نیازهای کلیدی و اساسی جهت نگهداری و توسعه پایدار زیرساخت‌های موجود و نیز جذب سرمایه‌های خارجی به منظور ایجاد زیرساخت‌های نوین و به‌روز در صنایع صدرالذکر است؛ پیش‌نیاز مهمی که متاسفانه در ایران به آن توجه کافی نمی‌شود.
مدیریت ریسک مبتنی بر علم و دانش در صنعت دریایی کاری ضروری، تخصصی و پیچیده است و بدون بینش نظام‌مند، جامع و یکپارچه به آن، انجام این مهم امکان‌پذیر نیست.
بینشی که خروجی آن ۱- بهبود وضعیت موجود را رقم خواهد زد ۲- تدوین سیاست‌های بین‌الملل پایه در راستای منافع ملی، اهداف واقعی، مشخص و دست‌یافتنی و برنامه‌های راهبردی قابل اجرا در کوتاه‌ترین زمان، کمترین هزینه و بالاترین اثربخشی را در پی خواهد داشت.
از ضرورت‌های اصلاح یا تدوین طرح و برنامه‌های راهبردی مرتبط با مدیریت ریسک‌های واقع در محیط دریا می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:
افزایش منطقی و حساب شده ضریب نفوذ بیمه در بخش‌های مختلف صنعت دریایی، کاهش ضریب خسارت‌های مرتبط با وقوع ریسک‌های حوزه بندر و دریا، تنوع در پرتفوی بیمه کشور، کاهش گلایه و دغدغه بیمه‌گذاران بزرگ صنعت دریایی کشور از نحوه شناسایی و ارزیابی ریسک‌های انتقال داده شده به بیمه‌گران و ممیزی فاز نگهداری ریسک، حمایت و توسعه صنعت دریایی از طریق همکاری‌های مالی و فنی بین‌المللی با صنعت بیمه، افزایش سهم سرمایه‌گذاری بانک‌های داخلی در پروژه‌های واقع در محیط دریا، جلب توجه سرمایه‌گذاران بخش خصوصی داخل کشور از صنعت ساختمان و بازارهای غیرمولد به سمت صنعت دریایی، ارتقای جایگاه و نقش صنعت دریایی کشور در مجامع بین‌المللی و منطقه، توسعه نقش خبرگان صنعت بیمه به ویژه در حوزه مدیریت ریسک در تصمیم‌سازی‌ها و تصمیم‌گیری‌های کلان مرتبط با فعالیت‌های دریایی کشور، بهره‌مندی از نگاه سیستماتیک، فراگیر و به هم پیوسته در حوزه مدیریت ریسک‌های دریایی، توضیح نقش مدیریت دانش در حوزه مدیریت ریسک‌های دریایی.
اهداف اصلاح یا تدوین طرح و برنامه‌های راهبردی مرتبط با مدیریت ریسک‌ها نیز شامل اصلاح وضعیت کنونی شرکت‌های بیمه در حوزه ریسک‌های پذیرفته شده توسط آنها در حوزه صنعت دریایی، برقراری یا تقویت ارتباطات بین‌المللی در حوزه مدیریت ریسک‌های دریایی، ورود بیمه مرکزی ایران تحت عنوان عنصرکلیدی در تصمیم‌سازی‌ها و تصمیم‌گیری‌های کلان نهادهای حاکمیتی کشور در حوزه صنعت دریایی و حضور فعال در رویدادهای بین‌المللی مرتبط، طراحی و ایجاد دانش‌افزار مدیریت دانش خبرگی برای مدیریت ریسک‌های صنعت دریایی و تعمیم آن به دیگر صنایع، انتقال و نهادینه کردن بینش اینتکام سیس در بین مدیران کلیدی صنعت بیمه کشور می‌شود.
توجه و اقدام مسوولان ارشد نظام به توسعه سواحل مکران، توسعه ظرفیت بنادر بزرگ کشور، توسعه میادین نفت و گاز واقع در خلیج‌فارس، دریای عمان و دریای خزر و توسعه ناوگان کشتیرانی تجاری در دو حوزه کالاهای نفتی و غیرنفتی نشان از حجم بالای سرمایه‌گذاری در حوزه صنعت دریایی کشور دارد؛ پروژه‌ای که رتبه اول را در جذب سرمایه‌گذاری‌های داخلی و خارجی از آن خود کرده و مسوولان ارشد نظام را به این نتیجه رسانده تا توسعه اقتصادی کشور را بر پایه کسب‌وکارهای مرتبط با صنعت دریایی پیش ببرند. توسعه اقتصادی که دو ذی‌نفع اصلی آن یعنی صنعت بیمه و بانکداری نقش و وظیفه‌ای اساسی و مهم برایشان متصور است.
نقش و وظایفی که در عین حفظ عزت، امنیت و در نظر داشتن منافع ملی باید در راستای تسهیل تجارت و امور سرمایه‌گذاری باشد. بنابراین نقش صنعت بیمه در این تسهیل‌سازی بسیار مهم‌تر از صنعت بانکداری است پس می‌طلبد در حوزه بیمه‌های دریایی و مدیریت ریسک‌های آن، اهداف و راهبردهای جدیدتری را در کشور تدوین و در اسرع‌وقت اجرایی کرد. اهداف و راهبردهایی که منتج از بینش نظام‌مند، جامع و یکپارچه به صنعت دریا باشد.
* کارشناس ارشد مدیریت ریسک‌های دریایی