عفونت ادراری

در همه رشته‌های تخصصی پزشکی فصول مهمی را راجع به «عفونت» می‌توان سراغ کرد. در اورلژی به چندین دلیل «ساختاری» و «کارکردی» عفونت‌ها اهمیت بیشتری دارند.
شیوع عفونت‌های ادراری و اهمیت آنها به قدری است که همگان باید از کم و کیف آنها آگاهی نسبی داشته باشند.
آنچه در این بحث اجمالی پیش روی قرار گرفته اشاره‌ای مختصر و گذرا به «عفونت‌های ادراری» است.
عفونت چیست؟
عفونت حالتی است که در اثر فعالیت غیرمعمول موجودات «ذره‌بینی» در نسج زنده ایجاد می‌شود. توجه داشته باشید که وجود عوامل ذره‌بینی در یک بافت یا یک عضو الزاما به معنی عفونت نیست.
در بدن ما میلیون‌ها میلیون باکتری زندگی می‌کنند که نه تنها مضر نیستند، بلکه برای ادامه حیات بسیار الزامی و تعیین‌کننده
محسوب می‌شوند.
در بسیاری از موارد، تغییر شرایط طبیعی زیست یک باکتری سبب بروز عفونت می‌شود. به عنوان مثال زمانی که باکتری‌های طبیعی مدفوع از روده به دستگاه ادراری راه می‌یابند، عفونت‌زایی می‌کنند و مشکل‌ساز می‌شوند. موردی که به آن اشاره شد شایع‌ترین دلیل بروز عفونت ادراری محسوب می‌گردد.
منظور از عفونت ادراری چیست؟
همان‌طور که گفته شد، فعالیت غیرمعمول باکتری‌ها در دستگاه ادراری علایمی را ایجاد می‌کند که به عنوان «عفونت ادراری» شناخته می‌شوند.
عفونت‌های ادراری بسیار شایع و متنوع هستند و ذکر دقایق و ظرایف آن از حوصله بحث خارج است. شایع‌ترین و مهم‌ترین عفونت‌های ادراری را می‌توان به قرار زیر برشمرد:
۱- سیستیت حاد
۲- سیستیت مزمن
۳- پروستاتیت حاد
۴- پروستاتیت مزمن
۵- اپی دیدیمیت حاد
۶- اُرکیت حاد
۷- پیلونفریت حاد
۸- پیلونفریت مزمن
۹- آبسه کلیه
۱۰- آبسه دور کلیه
سیستیت حاد
این حالت در اثر التهاب سطحی مثانه ناشی از عفونت نوعی باکتری موسوم به «ای- کلی» (E-coli) یا ندرتا به وسیله عوامل دیگر ایجاد می‌شود. سیستیت اکثرا در اثر صعود عامل عفونی از مجرا به وجود می‌آید. به همین دلیل، شیوع آن در «جنس مونث» بسیار بیشتر است.
چرا عفونت‌های ادراری در زنان شایع‌ترند؟
خانم‌ها از نقطه‌نظر «ساختاری و کارکردی» بیشتر در معرض عفونت‌های ادراری قرار دارند. اهم علل ساختاری عفونت‌پذیری بیشتر خانم‌ها در دستگاه ادراری به قرار زیر است:
۱- طول مجرای ادرار در خانم‌ها کمتر است.
۲- خانم‌ها «پروستات» ندارند. این غده تنها در آقایان وجود دارد. در ترشحات پرستات «ترکیبات روی‌دار» موجودند که سبب مرگ عوامل عفونی می‌شود.
علایم تحریکی ادرار شامل تکرر، نیاز شدید به دفع ادرار، شب‌ادراری و سوزش در اکثر موارد وجود دارد. درد ناحیه پایین کمر و شکم از علایم بیماری به‌شمار می‌آید. گاه سیستیت در اثر مقاربت‌های پی‌درپی ایجاد می‌شود. این نوع سیستیت را «سیستیت ماه‌عسل» می‌گویند.
درمان
در صورتی که سیستیت عارضه بیماری زمینه‌ای خاصی نباشد، با دوره کوتاه یک تا سه روزه و حتی گاه به صورت «یک‌بار مصرف دارو» درمان می‌شود.
آنتی‌بیوتیک مناسب را کشت ادرار تعیین می‌کند. اصولا برای درمان سیستیت‌های غیربیمارستانی که اکثرا در اثر « باکتری ای کلی» ایجاد می‌شوند، می‌توان از آنتی‌بیوتیک‌های دم‌دست و ارزان استفاده کرد. اهم این آنتی‌بیوتیک‌ها به قرار زیرند:
۱- کوتریماکسازول
۲- آمپی‌سیلین
۳- نیتروفورانتوئین
۴- نالیدکسیک اسید
توجه داشته باشید که درمان عفونت ادراری باید تحت نظارت پزشک انجام گیرد. تنها در موارد بسیار محدود آن هم با توصیه پزشک مسوول می‌توان برای پرهیز یا درمان عفونت‌های کاملا شناخته‌شده «سرخود» دارو مصرف کرد.
گاه شدت علایم سیستیت زیاد است در چنین مواردی می‌توان از اقدامات کمکی نظیر «نشستن در لگن آب گرم» یا «تجویز داروهای مخصوص» استفاده کرد.
در بسیاری از موارد سیستیت‌های حاد، بدون درمان و خودبه‌خود بهبود می‌یابند. بسیاری از خانم‌ها تجربه «پیدایش» علایم فوق و «فروکش خودبه‌خود» آنها را در زندگی داشته‌اند. در صورتی که یک خانم بیش از سه‌بار در ظرف یک سال به سیستیت مبتلا شود، باید به «اورلژیست» مراجعه کند تا مورد معاینه دقیق‌تر قرار گیرد.
سیستیت مزمن
کاربرد اصطلاح «سیستیت مزمن» دیگر چندان متداول نیست. بعضی از جراحان عفونت مقاوم مثانه را به عنوان سیستیت مزمن می‌شناسند گروهی نیز بروز بیش از سه مورد عفونت حاد مثانه را در سال با این عنوان شناسایی می‌کنند.
عوامل عفونی سیستیت مزمن با شکل حاد آن یکسان هستند و به همین دلیل درمان‌های مشابهی را نیز می‌طلبند.
درمان
درمان سیستیت مزمن استفاده از آنتی‌بیوتیک مناسب است. گروهی، برای جلوگیری از عود مکرر سیستیت «درمان‌های پیشگیری‌کننده مداوم» را توصیه می‌کنند. اینچنین درمان‌هایی را می‌توان با «نیتروفورانتوئین»، «کوتریماکسازول»، «نالیدکسیک اسید» یا «متنامین» اجرا کرد.
پروستاتیت حاد
اگر سیستیت اکثرا بیماری خانم‌هاست، «پروستاتیت» نیز تنها در مردان دیده می‌شود. میکروب‌هایی که سبب سیستیت می‌شوند، پروستاتیت را ایجاد می‌کنند.
پروستات غده‌ای شبیه به «تویه لاستیک» اتومبیل است. که درست در جلو مثانه قرار می‌گیرد وظایف پرستات مورد بحث فعلی نیست و همین بس که ترشحات آن بستر مهیایی را برای اسپرم‌ها به وجود می‌آورد.
علایم
تب شدید و لرز، درد ناحیه پایین کمر، احساس شدید ادرار، تکرر، شب‌ادراری و سوزش ادرار از علایم بیماری هستند. این بیماری گاه سبب انسداد ادرار می‌شود یا درد عضله و مفصل را ایجاد می‌کند.
علایم پروستات حاد به قرار زیر است:
۱- تب و لرز شدید
۲- درد پایین کمر و شرمگاهی
۳- حس شدید دفع ادرار
۴- تکرر ادرار
۵- شب ادراری و بیرون‌روی‌های
مکرر شبانه
۶- سوزش ادرار
۷- قطع جریان ادرار
۸- درد عضله
۹- درد مفصل
۱۰- خون ادراری
گاهی شدت عفونت‌ به قدری است، که سبب ورود باکتری به جریان خون می‌شود این حالت که به «سپتی‌سمی» یا عفونت خون معروف است، می‌تواند بسیار خطرناک باشد.
بعضا پروستاتیت و سیستیت همزمان با هم وجود دارند.
اصولا در مرد جوانی که «علایم حاد ادراری» دیده می‌شود، که تشخیص مطرح می‌گردد.
۱- پروستاتیت حاد
۲- اپی‌دیدیموارکیت حاد
۳- پیلونفریت حاد
در ادامه بحث به موارد ۲ و ۳ اشاره
خواهد شد.
در صورتی که پروستاتیت حاد به خوبی درمان نشود، علاوه بر خطر «سپتی‌سمی» می‌تواند «مزمن» شود و مشکلات فراوانی برای بیمار به‌بار آورد.
درمان
مشکل اصلی در درمان پروستاتیت حاد، انتخاب آنتی‌بیوتیک مناسبی است که بتواند به داخل این غده نفوذ کند. هر چند که خوشبختانه در «پروستاتیت حاد» شرایط التهابی میزان نفوذپذیری این غده را افزایش می‌دهد. انتخاب آنتی‌بیوتیک مناسب علاوه بر نکته فوق به نتیجه «کشت ادرار» نیز بستگی دارد. توصیه می‌شود که درمان باکوتریماکسازول شروع شود، تا نتیجه کشت در دسترس قرار گیرد برای پرهیز از بازگشت بیماری، درمان را باید حتما تا ۳۰ روز ادامه داد.
درمان ابتدایی را می‌توان با استفاده از «جنتامایسین و آمپی‌سیلین» شروع کرد. بعد از یک هفته در صورتی که پزشک صلاح بداند، می‌توان با قطع تزریق، آنتی‌بیوتیک را به صورت خوراکی تجویز کرد.
ذکر این نکته لازم است که همراه با درمان اصلی باید شرایط عمومی بیمار را با تجویز «آب کافی» و استفاده از «لگن آب گرم» یا «داروهای مسکن» بهبود بخشید.
پروستاتیت مزمن
همان‌طور که قبلا گفته شد، در اثر «تکرار عفونت‌های حاد پروستات» شکل مزمن پروستاتیت ایجاد می‌شود عوامل عفونی معمولا با شکل حاد بیماری یکسان هستند.
علایم
علایم بیماری بسیار متغیرند، یعنی گاهی اساسا عفونت بدن علامت است و زمانی با علایم شدید ادراری ظاهر می‌شود. درد ناحیه شرمگاهی و پایین کمر نیز می‌تواند وجود داشته باشد. بروز تب و لرز، نشانه عفونت حاد است و معمولا در «پروستاتیت مزمن» وجود ندارد.
باید توجه داشت که پروستاتیت مزمن خود به چند نوع تقسیم می‌شود:
۱- پروستاتیت مزمن باکتریایی
۲- پروستاتیت مزمن غیرباکتریایی
۳- پروستاتودینی
این سه مورد با اینکه از نظر علایم یکسان هستند ولی از نقطه‌نظر پروستاتیت و درمان باید تحت نظر یک «اورلژیست» قرار گرفت.
درمان
درمان «پروستاتیت مزمن باکتریایی» با توجه به نفوذ کم دارو به نسج پروستات گاهی بسیار دشوار است. بهترین داروی موجود «کوتریماکسازول» است، که حداقل باید به مدت ۱۲ هفته تجویز شود.
اگر پروستاتیت غیرباکتریایی باشد، از داروهایی مثل «داکسی‌سیکلین» استفاده می‌شود. درمان پرستاتودینی بسیار دشوار است و نیاز به «کمک‌های روانی و استفاده از داروهای آرام‌بخش» دارد این بیماری گاه بیمار را مستاصل می‌سازد.
اپی‌دیدیمیت حاد
اپی‌دیدیم کلاهی است که روی بیضه قرار می‌گیرد. این ساختار از لوله‌های درهم و پیچیده‌ای ساخته شده است که اسپرم‌های ساخته‌شده در بیضه را در جریان عبور
کامل‌تر می‌سازد.بعضا اپی‌دیدیم دستخوش عفونت می‌شود و «اپی‌دیدیمیت حاد» بروز پیدا می‌کند. اپی‌دیدیمیت حاد را در وهله اول به دو گروه تقسیم می‌کنند:
گروه اول: توسط عواملی نظیر عامل «سوزاک» ایجاد می‌شود.
گروه دوم: نتیجه عفونت ادراری است بنابراین به ویژه به وسیله «ای‌کلی» به وجود می‌آید.
اپی‌دیدیم بعضا در اثر پس‌زدگی ادرار از طریق مجاری منوی عفونی و دردناک می‌شود.
علایم
مهم‌ترین علایم «اپی‌دیدیمیت حاد» درد شدید و ناگهانی است. این درد در مسیر «طناب آویزان‌کننده بیضه‌ها» انتشار می‌یابد و به پهلوها نیز می‌کشد در عرض سه تا چهار ساعت تورم پیدا می‌شود که اپی‌دیدیم را شدیدا حساس می‌کند. دمای بدن به ocا۴۰ می‌رسد.
اگر در مجرا ترشح وجود دارد، باید از آن کشت تهیه شود. با توجه به بیماری‌های مهم و بعضا حیاتی که علایم مشترکی با اپی‌دیدیمیت حاد دارند، لازم است در صورت بروز هرگونه حساسیتی در بیضه‌ها به «اورلژیست» مراجعه شود گاه «تومورهای بیضه»، «چرخش بیضه» و «اوریون» با اپی‌دیدیمیت حاد اشتباه می‌شود.
بهترین و دم‌دست‌ترین راه تشخیص این بیماری «سونوگرافی» است که تقریبا همیشه انجام می‌شود.
درمان
درمان اپی‌‌دیدیمیت ناشی از «بیماری‌های مقاربتی»، «داکسی سیکلین» یا «تتراسیکلین» است. درمان را باید حداقل سه هفته
ادامه داد.اگر اپی‌‌دیدیمیت «غیرمقاربتی» باشد از «کوتریماکسازول» یا داروهای دیگر استفاده می‌شود. در این مورد نیز درمان طولانی
لازم است.
اصولا نه در این مورد بلکه در هر مورد دیگر تجویز دارو از وظایف پزشک محسوب می‌شود. از مصرف بی‌رویه داروها به خصوص در این بیماری باید پرهیز کرد.
اُرکیت حاد
اگر عفونت به نسج بیضه گسترش یابد، منجر به ارکیت حاد می‌شود. در اکثر قریب به اتفاق موارد، ارکیت و اپی‌‌دیدیمیت با هم ظاهر می‌شوند. ارکیت به تنهایی معمولا در اثر گسترش خونی به وجود می‌آید.
«اوریون» از بیماری‌های ویروسی است که در ۲۰ تا ۳۵ درصد موارد با ارکیت همراه می‌شود. «سل» نیز از دیگر بیماری‌های عفونی است که ارکیت می‌دهد. ارکیت سلی، سیر مزمنی دارد و با مشکلات عدیده همراه است.
در گذشته «سیفلیس» نیز از عوامل موجد ارکیت به حساب می‌آمد. با کاهش میزان شیوع این بیماری، ارکیت ناشی از آن نیز کمتر دیده می‌شود.
ادامه مطلب را هفته آینده بخوانید