علت مبهم است

تصاویر نجات معدنچیان شیلیایی از اعماق معدن سن‌خوزه در سال ۲۰۱۰ را کمتر کسی ندیده است. عملیات نجات ۳۳ معدنچی بیش از دو ماه در جریان بود و همه دنیا هر روز در میان اخبار چشم به دهانه معدن داشتند که چند وقت کارگر دیگری را بیرون می‌فرستد و به زندگی برمی‌گرداند. کار در اعماق زمین دل می‌خواهد. چه در ایران باشی، چه در شیلی و چه در هر نقطه دیگر دنیا. معدنچیان از کارگران صاحب مشاغل «سخت»اند اما عوامل دیگری جز سختی کار در وقوع حوادث کار در معدن دخیلند. این روزها کارگران معدن قلعه خرگوشی نه از مدفون شدن همکارانشان که از یک انفجار در انبار معدن زخم خورده و پنج معدنچی را از دست داده‌اند.
ظهر دوشنبه انبار معدن گرانیت قلعه خرگوشی اردکان منفجر شد البته خبر حادثه که در آن زمان با تاخیری دو روزه منتشر شد از کشته شدن دو کارگر و جراحت شدید سه کارگر دیگر حکایت می‌کرد. به گزارش ایلنا، یکی از کارگران بلافاصله بعد از وقوع انفجار فوت کرد و چهار کارگر دیگر که دچار جراحت و سوختگی شده بودند به بیمارستان شهید صدوقی یزد منتقل شدند و در نهایت صبح دو روز بعد یکی دیگر از مجروحان به دلیل شدت جراحات جان خود را از دست می‌دهد.
محمدحسین ریاحی، مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان یزد علت حادثه را این‌طور توصیف کرد: شماری از کارگران ظهر روز دوشنبه وارد انبار مواد منفجره معدن شده بودند. یکی از آنان با وجود هشدار همکارانش سیگار روشن کرده و ته سیگارش به هر دلیلی روی یکی از محموله‌های فسفر افتاده که در ‌‌‌نهایت منجر به وقوع انفجار شده است.
به گفته ریاحی، «مواد منفجره مورد نیاز برای «آتش‌باری» در انباری که انفجار در آنجا به وقوع پیوسته نگهداری می‌شده است» با گذشت ۱۰ روز از وقوع حادثه، سه کارگر مجروح نیز به شمار قربانیان پیوستند.
نایب رییس مجمع نمایندگان کارگری استان یزد که شخصا از محل حادثه بازدید کرده، گفت: محمدرضا محمدی، باقر یادگاری و علی چمزری سه کارگر مجروح این حادثه هفته گذشته جان باختند و روز پنجشنبه در شهر زنجان به خاک سپرده شدند. دو قربانی دیگر این انفجار سیدسجاد حسینی بلافاصله پس از حادثه و حسین مرادی‌نژاد روز چهارشنبه ۱۸ تیر جان باختند.
دادآفرین ادامه می‌دهد: بعد از وقوع حادثه دو گزارش توسط نیروی انتظامی شهر «عقدا» از اظهارات شاهدان و نظر کار‌شناس آتش‌نشانی شهر «اردکان» تهیه شد. اما تفاوت‌های این دو گزارش باعث شد تا این‌بار همراه نمایندگان فرمانداری و شورای شهر اردکان و با مجوز پاسگاه نیروی انتظامی عقدا از محل بازرسی کنیم.
دادآفرین ادامه داد: در بازرسی از محل و گفت‌و‌گو با کارگران این معدن مشخص شد در این انبار قبل از انفجار ۸۰ کیلو مواد آتش‌زا اضافه بر «باتون‌های» مورد نیاز انفجار در معدن نگهداری شده و انفجار این حجم از مواد آتش‌زا باعث شد کارگران انبار کشته شوند.
به گفته دادآفرین، نگهداری مواد آتش‌زا در انبار باتون معادن ممنوع بوده و تنها هنگام انفجار مواد مورد نیاز توسط نیروی انتظامی و تیم انفجار ناحیه به محل منتقل و منفجر می‌شود. مواد باقیمانده نیز باید در‌‌ همان زمان توسط نیروی انتظامی امحا شود.
طبق گفته این کار‌شناس آتش‌نشانی، مشخص نیست این حجم از مواد آتش‌زا چرا در محل انبار شده است. باتون‌های بسته‌های مواد آتش‌زا مورد نیاز برای آتش باری هستند و نگهداری هرگونه ماده آتش‌زا غیر از این بسته‌ها در انبار معادن ممنوع است.
دادآفرین ادامه داد: شاهدان در گزارش‌ها سرپرست جانباخته انبار را مقصر حادثه معرفی کرده و گفته بودند پرت شدن کبریت روشن روی مواد آتش‌زا منجر به انفجار شده است اما در بازرسی مشخص شد این شخص ۱۷ سال سابقه کار داشته بنابراین بعید است شخصی با این سابقه کار این‌طور ناشیانه رفتار کند. از طرفی به گفته کارگران معدن این شخص همیشه سیگار خود را نه با «کبریت» که با «فندک» روشن می‌کرده.
دادآفرین معتقد است حادثه علتی بیرونی داشته، ممکن است اتصال سیم‌های برق یا برخورد ناخن لودر با کف سنگی معدن و ایجاد جرقه علت حادثه باشد.
نایب رییس مجمع نمایندگان استان یزد دیگر ابهامات این حادثه را این‌طور توصیف می‌کند: نتایج بازرسی کار‌شناس آتش‌نشانی حاکی از وقوع انفجاری بزرگ همراه با ایجاد موج بود اما کارگران معدن از اساس وقوع چنین انفجاری را تکذیب می‌کنند. این کارگران مدعی هستند انفجار آنقدر‌ها هم بزرگ نبوده و حتی صدای آن را نشنیده‌اند.
اما بازدید این کار‌شناس آتش‌نشانی نتیجه دیگری داشت: دیواره انتهایی انبار در اثر موج انفجار کاملا تخریب شده است. تخریب دیواره انبار بدون وقوع انفجاری بزرگ ممکن نیست.
ابهامات فاجعه به اینجا ختم نمی‌شود. دادآفرین می‌گوید: در زمان وقوع حادثه هر پنج کارگر داخل انبار بودند. این درحالی است که به طور معمول کارگران بعد از بسته‌بندی باتون‌ها، این بسته‌های آتش‌زا را دست به دست به محل انفجار منتقل می‌کردند و همیشه دو یا سه نفر از این کارگران در محوطه مشغول جابه‌جایی باتون‌ها بوده‌اند. اینکه چرا در آن زمان همه آنها داخل انبار بودند هنوز مشخص نیست.
دادآفرین معتقد است شاهدان حادثه شدت انفجار را تکذیب می‌کنند و به دنبال تقلیل دادن حادثه به یک انفجار کوچک هستند.
نتایج بازدید دادآفرین و دیگر مسوولان شهر اردکان نشان داد گزارش شاهدان حادثه با واقعیت سنخیتی ندارد. برخلاف اصرار برخی به مقصر بودن سرپرست این کارگران در وقوع حادثه، دادآفرین معتقد است سابقه کار طولانی این کارگر امکان مقصر بودن او را کمرنگ می‌کند. از طرفی علت اظهارات شاهدان حادثه برای کوچک جلوه دادن آن مبهم است.
با این حال هنوز هم مهم‌ترین سوال اینجاست که چرا ۸۰ کیلو ماده آتش‌زا مازاد مصرف در این معدن انبار شده است، سوالی که نیروی انتظامی منطقه نیز جوابی برای آن ندارد.