عملکرد سیاست‌های حمایتی در بازار سرمایه

رفتارهای سینوسی بازار سهام در هفته‌های گذشته که از نیمه دوم مرداد ماه آغاز شده و تاکنون هم ادامه دارد، صبر بسیاری از سهامداران خرد را لبریز کرده و همین اتفاق باعث شده که بسیاری از این عده، حتی به بهای ضرر و زیان ناشی از خرید و فروش سهام، حاضر به فروش سهام خود در قیمت‌های موجود کنند؛ امری که کارشناسان و فعالان این بازار، مخالف آن هستند و سهامداران خرد را ترغیب به نفروختن ارزان سهام خود می‌کنند.
شاخص از اواسط مردادماه که قله دو میلیون و ۱۰۰ هزار واحدی را فتح کرد، تاکنون ریزش‌های شدیدی را تجربه کرده، به گونه‌ای که در پایان معاملات روز گذشته (چهارشنبه دوم مهر ماه) روی عدد یک میلیون و ۶۱۱ هزار واحدی ایستاد. فعالان و کارشناسان بورس، دلایل این کاهش ارزش بازار را اظهارنظرهای غیرکارشناسانه و غیرمسوولانه برخی از چهره‌های اقتصادی و سیاسی، دعواهای سیاسی در سطح قوای کشور، تنش‌های موجود در روابط خارجی ایران، رفتار منفعت‌طلبانه برخی از کارگزاری‌ها و حقوقی‌های فعال در بورس و چندصدایی در میان مقامات اجرایی کشور می‌دانند. یکی از دلایل عقبگرد شاخص در حداقل شش هفته گذشته، تاکید چندین باره برخی تریبون‌داران بر حبابی شدن بازار سرمایه و غیرارزنده بودن سهام شرکت‌ها با قیمت‌های فعلی است. با این حال، بنا بر محاسبات بسیاری از کارشناسان و خبرگان بازار سرمایه، قیمت‌های امروز سهام نه تنها بالا نیستند بلکه در بورس، ارزان‌فروشی هم انجام می‌شود. رشد قیمت دلار از ۱۵۷۰۰ تومان در انتهای خرداد ماه تا ۲۲ هزار تومان در پایان شهریور در سامانه نیما، ابلاغیه جدید بانک مرکزی و اجازه عرضه ارز توسط صادرکنندگان به قیمت بازار آزاد که مرزهای ۲۷ هزار تومانی را درنوردیده است، تخفیفات اعمال شده از سوی دولت روی خوراک شرکت‌های پتروشیمی و پالایشی که حاشیه سود این صنایع را به شدت افزایش داده است، رشد قیمت‌های جهانی اقلامی چون مس، فولاد، اوره، متانول و… ازجمله دلایلی است که این عده، با بیان آنها، معتقدند که با انتشار گزارش‌های سه ماه دوم سال توسط شرکت‌های فعال در بازار بورس، نشان می‌دهد نه تنها بازار دچار حباب نیست، بلکه سهام با قیمت‌های امروز، در حال ارزان‌فروشی هستند. این کارشناسان معتقدند کسانی که حبابی بودن ارزش سهام را تبلیغ می‌کنند، عموما آشنایی کافی با اقتصاد و بازار سرمایه ندارند. البته برخی نیز با بدگمانی معتقدند که برخی از چهره‌های مطرح اقتصادی که بارها از حبابی بودن بورس سخن گفته‌اند، سرمایه‌های خود را در بازارهای موازی چون مسکن، ارز و طلا سرمایه‌گذاری کرده‌اند و از این رو تلاش دارند با ایجاد رکود در بازار سرمایه، نقدینگی سرگردان مردم را به سمت بازارهای مدنظر خود سوق دهند.
برخی از کارشناسان، آغاز فشار فروش سهام در بازار را به موضوع اختلاف میان وزارت نفت و وزارت اقتصاد بر سر عرضه سهام دولتی در پالایشگاه‌های کشور به مردم به صورت ای‌تی‌اف دوم می‌دانند اما برخی هم کمی به عقب‌تر بازمی‌گردند و معتقدند پس از تاکیدات چندین باره رییس‌جمهور بر حضور همه مردم در بورس، برخی گروه‌های سیاسی متنفذ که از قضا نقدینگی سنگینی را هم در جیب دارند، سعی کردند با آشفته کردن اوضاع بورس، ناتوانی دولت را در تمامی ابعاد اقتصادی به تصویر بکشند. فارغ از این موضوع، تبلیغات فراوان روی نامه ۲۵ نفری که خود را از اقتصاددانان کشور معرفی می‌کردند و نسبت به تبعات رشد بورس هشدار داده بودند و نیز رفتار غیرمسوولانه یکی از کارگزاری‌ها در فروش سنگین سهام شاخص‌ساز هم از جمله دلایل افت بورس در مدت اخیر محسوب می‌شوند. با این حال به نظر می‌رسد، عمده دلیل عقبگرد فعلی بازار سرمایه را بتوان در رفتار حقوقی‌های بازار دید که با توجه به قدرت مالی گسترده خود و پیروی اکثریت حقیقی‌ها بازار از رفتار آنها، بازار را به دلخواه خود اداره می‌کنند و نه تنها حمایتی از بازار انجام نمی‌دهند، بلکه خود در حال خرید سهام در قیمت‌های پایین و عرضه آنها به سهامداران خرد در قیمت‌های بالاتر هستند.
نوسان‌گیری حمایتی توسط حقوقی‌ها
در همین زمینه، یک کارشناس بازار سرمایه گفت: معتقدم حمایت انجام شده در روزهای گذشته، حمایت نوسانی بوده است. شایان زهراکار در گفت‌وگو با ایلنا درباره آخرین وضعیت بازار سرمایه و بررسی حمایت‌های وعده داده شده در این بازار گفت: سوالی که ذهن سهامداران و فعالان بازار سرمایه را مشغول کرده این است که آیا حمایت واقعی به بازار سرمایه برمی‌گردد یا خیر. هنوز پول‌های بلوکه و خارج شده از بازار برنگشته‌اند چون معتقدم حمایت‌های انجام شده از نوع نوسانی بوده است. وی افزود: روز سه‌شنبه، حقوقی‌ها با جو روانی درباره سهام شاخص‌ساز، بازار مناسبی را برای روز بعد رقم زدند اما باز هم نیازمند حمایت‌های قوی‌تری هستیم تا صف‌های فروش جمع شوند. زهراکار با تاکید بر اینکه حمایت باید به گونه‌ای باشد که صف‌های خرید پی‌درپی و در چند روز ایجاد شوند، گفت: معتقدم در چند روز باید حمایت قوی از صنعت خودرویی و پالایشی به عنوان لیدرهای بازار و شاخص‌سازها شود. این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: پول‌های خارج شده از بازار منتظر هدایت قدرتمند هستند تا سریعا به بازار برگردند، در این صورت حتی شاهد کاهش قیمت‌ها در بازارهای موازی خواهیم بود و پول از بازارهای مسکن، طلا، ارز و خودرو به بازار سرمایه برمی‌گردد. وی با بیان اینکه مهم‌ترین اصل بازار سرمایه قدرت جریان نقدینگی است، گفت: نقدینگی بسیاری از سهام به دلیل عدم حمایت مسدود و بلوکه شده‌اند، از این رو انتظار حمایت قوی را داریم نه یک حمایت بیهوده، نوسانی و مقطعی. زهراکار ادامه داد: در شرایط امروز سهام خودرویی به عنوان سهام شاخص‌ساز می‌تواند نماد اصلی بازار سرمایه باشد که بسیاری از افراد به آن چشم دوخته‌اند. اگر بازار حمایت شود این نماد می‌تواند شاخص کل را بالا بکشد.
شرکت‌های دارای بازارگردان هم به بازارگردانی ملزم شوند
از سوی دیگر نیز یک کارشناس بازار سرمایه گفت: برخی از شرکت‌ها در حال حاضر دارای بازارگردان هستند اما اقدامی در این رابطه انجام نمی‌دهند که متولیان امر باید این الزام را برای این دسته از شرکت‌ها سریع‌تر و جدی‌تر دنبال کنند. ابراهیم خلیلی در گفت‌وگو با تسنیم اظهار کرد: با وجود افت حدود ۲۵ درصدی شاخص بورس در دو ماه گذشته، متوسط افت نمادهای معاملاتی در بازار سرمایه بیش از ۴۰ درصد بوده و حتی نمادهایی هستند که بیش از ۶۰ درصد افت داشته‌اند. این کارشناس بازار سرمایه افزود: بنابراین نمی‌توان گفت شاخص بورس واقعیت بازار سهام است و باید کلیت این بازار را از شاخص بورس جدا دانست. وی همچنین با اشاره به اصلاح دوماهه شاخص بورس و قیمت سهام شرکت‌ها تصریح کرد: با توجه به تورم قابل توجه در سایر بازارها به ویژه بازار ارز از یک سو و همچنین رسیدن قیمت سهام شرکت‌ها به سطوح جذاب، فروش سهام در این شرایط امری عقلانی نیست. این کارشناس بازار سرمایه با تاکید بر لزوم فرهنگ‌سازی و اطلاع‌‎رسانی به سرمایه‌گذاران به ویژه در شرایط منفی بازار گفت: یکی از اقدامات خوبی که این روزها در راستای تعادل‌بخشی به بازار سهام و معاملات آن تدبیر شده الزام شرکت‌های بورسی و فرابورسی به معرفی بازارگردان است که این موضوع به روانی بازار کمک می‌کند. وی تاکید کرد: شرکت بورس و شرکت فرابورس باید این الزام را در زمان کوتاه‌تری عملی کنند، ضمن اینکه برخی از شرکت‌ها در حال حاضر دارای بازارگردان هستند اما اقدامی در این رابطه انجام نمی‌دهند که متولیان امر باید این الزام را برای این دسته از شرکت‌ها سریع‌تر و جدی‌تر دنبال کنند.
افزایش نقدینگی با سرمایه‌گذاری بانک‌ها در بورس
در همین حال یک کارشناس اقتصادی گفت: بانک‌ها با خلق پول از هیچ و سرمایه‌گذاری آن در بورس هم نقدینگی و هم سرعت گردش پول را بالا بردند که این اقدام منجر به رشد بازارهای موازی شد. علی شهیدی افزود: نوسانات اخیر بازار سرمایه و تحولاتی که در کشور ما اتفاق افتاد را می‌توان از وجوه مختلف بررسی کرد. وی بیان داشت: برخلاف بانک‌ها، بورس به تنهایی نمی‌تواند خالق پول باشد بلکه باید حتما نقدینگی از یک بازاری جذب و وارد بازار سرمایه شود، بنابراین زمانی که بورس رشد می‌کند و نقدینگی وارد بازار سرمایه می‌شود قاعدتا باید قیمت بازارهای دیگر نیز کاهش پیدا کند اما این یک سمت ماجرا است. شهیدی افزود: سمت دیگر ماجرایی که منجر به افزایش شاخص بورس در چند ماه شد و همراه با آن دلار و سکه و مسکن هم افزایش پیدا کرد این بود که چند عامل و چند بازیگر عمده در این افزایش بازار سهام دخیل شدند. یکی از این بازیگرها خود سیستم بانکی بود. یعنی سیستم بانکی با آن قدرتی که می‌تواند از هیچ، خلق پول کند و باید با محو پول، ترازنامه‌اش را تراز کند پول جدیدی وارد بازار سرمایه کرد. وی ادامه داد: یعنی پولی که باید از بازار دیگر جذب شده و بعد وارد بازار سرمایه شود، از هیچ، خلق و به بازار سرمایه وارد شد. بنابر آمارهای غیررسمی حدود ۵۰ الی ۶۰ هزار میلیارد تومان پول و اعتبار جدیدی بود که خلق شده و به بازار سرمایه تخصیص داده شده است. این آمار مربوط به تسهیلات جدید در چند ماه اخیر است. کارشناس پولی و بانکی دفتر تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام در پاسخ به این سوال که آیا افزایش شاخص بورس، تاثیری در نقدینگی دارد یا خیر گفت: نقدینگی از دو طریق می‌تواند افزایش یابد که بالطبع، منجر به افزایش قیمت‌ها می‌شود. راه اول، افزایش نقدینگی از طریق خلق پول بانکی است و راه دوم افزایش نقدینگی از طریق افزایش سرعت گردش پول است. وی ادامه داد: در این باره فرمول معروفی در اقتصاد وجود دارد به این ترتیب که میزان نقدینگی ضربدر سرعت، مساوی است با قیمت‌ها ضربدر تولیدات کشور رشد بورس منجر به این شد که نه تنها میزان نقدینگی بالا برود، بلکه سرعت گردش پول هم افزایش پیدا کند و نه تنها قیمت بازار سهام افزایش پیدا کند، به دنبال آن دلار و سکه هم افزایش پیدا کند. شهیدی در گفت و گو با رادیو با اشاره به رشد بازارهای موازی با بورس، تشریح کرد: انتظار عامه مرم این بود که با رشد تقاضا در بورس قیمت سایر بازارها پایین بیاید اما متأسفانه قیمت‌ها بالا رفت. دلیل آن نیز هیجاناتی است که منجر به افزایش سرعت گردش پول بین مردم شد چراکه با رشد بورس، مردم میزان خرید و فروش‌هایشان را زیاد کردند و این اتفاق منجر به این شد که برای مبادلات اقتصادی به میزان مشخص، به میزان کمتری پول نیاز باشد و این موضوع سرعت گردش پول را بالا برد.