غائله‌ای به نام «هاستل»

هاستل از ترکیب دو واژه Host (مهمان کردن) و Hotel (هتل) تشکیل شده که اقامتگاهی ارزان و محبوب در بین گردشگران کم‌خرج است. اما همین ‌هاستل‌های پرطرفدار در دنیا، در یک سال گذشته به چالشی‌ترین اقامتگاه‌های ایران تبدیل شده‌اند، تا جایی که اداره اماکن نیروی انتظامی چندباری تابلوهای آنها را پایین آورد و مدیر میراث فرهنگی و گردشگری وقت استان تهران هم فعالیت‌شان را غیرقانونی اعلام کرد و گفت مجوزی به نام «هاستل» نداریم و معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی هم در ادامه این جریان‌ها تصریح کرد: «تا به امروز عنوان «هاستل» جزو مصادیق تاسیسات گردشگری کشور نبوده است.» در نهایت هم اداره اماکن عمومی ناجا پیشنهاد کرد برای حل مشکل استفاده از واژه ‌هاستل در تابلوها مصوبه‌ای گرفته شود.
محمدامین فروتن یکی از اعضای تشکیل‌دهنده نخستین ‌هاستل مجاز در ایران است که‌ در
گفت‌و‌گو با ایسنا ماجرای این محدودیت یا ممنوعیت را این‌طور ریشه‌یابی می‌کند. از ابتدا یک تداخل صنفی بین اتحادیه‌های مهمانپذیرها و هتلداران وجود داشت که باعث شد اتحادیه هتلداران پیگیر ماجرا شود. در اصل واژه ‌هاستل، تاکنون در مجموعه هتل‌ها و مهمانپذیرها تعریف نشده بود.رییس اتحادیه مهمانپذیرها خیلی تلاش کرد ‌هاستل‌ها را در زیر مجموعه خود قرار دهد. هرچند ما هم از یک جایی متوجه شدیم واژه «هاستل» خیلی حساسیت‌برانگیز شده است و از سویی هر دو گروهِ هتلدار و مهمانپذیر معتقد بودند ‌هاستل به مجموعه آنها ربط پیدا می‌کند. از مرحله‌ای درگیری بین این دو صنف بیشتر شد و ما هم که با این مسائل کاری نداشتیم، ترجیح دادیم عنوان انگلیسی ‌هاستل را از روی تابلو حذف کنیم و با عنوان مجوز رسمی اقامتگاه یعنی «مهمانپذیر» به کار خود ادامه دهیم.
فروتن در ادامه به پرسش‌هایی درباره هاستل و حاشیه‌های این روزهای آن پاسخ می‌دهد.
در استاندارد جهانی «هاستل» چگونه تعریف می‌شود و معادل فارسی آن چیست؟
واژه برابر فارسی برای «هاستل» وجود ندارد اما ترجمه ‌هاستل به مهمانپذیر خیلی نزدیک است. البته به هتل‌آپارتمان هم شباهت‌هایی دارد هرچند که ‌هاستل ویژگی خاصی دارد، یعنی لزوما اتاق‌های آن به سرویس بهداشتی و حمام اختصاصی مجزا مجهز نیست یا همه آنها پارکینگ ندارند. فضای اقامتی معمولا مشترک است که تخت‌های آن اجاره داده می‌شود؛ همان سیستمی که تقریبا در مسافرخانه‌های قدیم ایران وجود داشت. ‌هاستل محیط خودمانی‌تری دارد و بک‌پکرها و افرادی که ارزان سفر می‌کنند معمولا مخاطبان اصلی آن هستند، چراکه قیمت آن از هتل‌ها کمتر است.
قیمت در ‌هاستل‌های ایران چگونه تعیین می‌شود؟
ما قیمت‌ها را فصلی و براساس زمان و میزان تقاضا تعیین می‌کنیم. البته افزایش تعداد رقبا در شش هفت ماه اخیر باعث شده قیمت‌ها تحت تاثیر قرار بگیرد.رقبایی وجود دارند که اصلا مشخص نیست چطور قیمت تعیین می‌کنند. آنها معمولا از قانون اقتصادی رایجی پیروی می‌کنند یعنی قیمت را آنقدر پایین می‌آورند که دیگران نتوانند رقابت کنند و حذف شوند. این بازی متاسفانه در ‌هاستل‌ها شروع شده است مثلا تختی که ما هشت یورو قیمت گذاشته‌ایم آنها ۵۰ سنت می‌فروشند. ما که از مخارج و هزینه‌های این بیزنس اطلاع داریم می‌دانیم این ‌هاستل‌ها در حال ضرردهی هستند، ولی توجیه‌شان این است که تا زمان جلب نظر مسافران بیشتر، این کار را ادامه دهند تا رقبا حذف شوند. این حرفه خیلی به نظرات مسافران وابسته است و رقبا این را خوب می‌دانند.
مسافران ایران چه مشکلاتی را بیشتر مطرح می‌کنند؟
جنبه‌های مثبت سفر معمولا برای آنها بیشتر است. خیلی به نکته‌های منفی اشاره نمی‌کنند. تحقیقا ۹۵ درصد افرادی که به ایران سفر می‌کنند تعریف مثبتی دارند.
معمولا بیشترین سرگردانی آنها درباره واحد پولی ایران است. درک تفاوت «ریال» و «تومان» برای آنها خیلی دشوار است. حتی تبدیل اعداد هم برای آنها پیچیده است، مثلا ما در محاوره می‌گوییم ۵۰ تومان درحالی‌که منظورمان ۵۰ هزار تومان است. درک مفهوم‌های رسمی و محاوره‌ای واحدهای پولی و ارقام آنها برای گردشگران خارجی بسیار زمان‌بر است.
مساله دیگر آزار خیابانی خانم‌های تنهاست. پیش آمده که در صفحه فیس‌بوک درباره آن صحبت شده و واکنش‌های متفاوتی هم داشته است، مثلا افرادی بوده‌اند که به تجربه مشابه در کشورهای متمدن اشاره کرده‌اند که هرگز رسانه‌ای نشده است. برخی هم گردشگر را به خاطر مکان خلوتی که انتخاب کرده سرزنش کرده‌اند. به هر حال ما سعی می‌کنیم بدون فیلتر درباره این موضوعات با مسافران صحبت کنیم. معتقدیم پنهان کردن چنین مسائلی خیلی بدتر از بیان کردن آن است.
دردسر پذیرش مهمان خارجی در اقامتگاهی به نام ‌هاستل چیست؟
از دردسرهایی که مسافران خارجی دارند، این است که فکر می‌کنند همه چیز باید برای آنها مفت و ارزان تمام شود. اغلب این موضوع را از مسافران قبلی شنیده‌اند. برای همین وقتی به آنها اعلام می‌کنیم قیمت کرایه یک تخت هشت یورو است، درخواست می‌کنند در حیاط چادر بزنند و یا روی مبل ‌هاستل بخوابند. جواب ما این است که آیا در کشور خودتان می‌توانید این کارها را انجام دهید. به خاطر تجربه‌ای که خارج از فضای گردشگری داریم و در کشورهای دیگر تحصیل کرده‌ایم خیلی راحت در این‌باره با مسافر صحبت می‌کنیم.اما آنها به محض خروج از ‌هاستل، با کلی پیشنهاد مجانی مواجه می‌شوند و هرچه از تهران فاصله می‌گیرند این قضیه پررنگ‌تر هم می‌شود؛ اقامت و غذا در بیشتر شهرها برای اغلب آنها مجانی تمام می‌شود، صرفا به این خاطر که خارجی هستند.
معتقدیم باید جلوی این مهمان‌نوازی اشتباه گرفته شود، چون انتظار گردشگر را بالا می‌برد.
هاستل‌ها نظارت می‌شوند؟
مجوز را با عنوان «مهمانپذیر» از اتحادیه مهمانپذیرها و و وزارتخانه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گرفته‌ایم که سالانه تمدید می‌کنیم، نظارت‌هایی هم از سوی اداره‌های بهداشت، شهرداری، استحکام بنا و اماکن نیروی انتظامی می‌شود. ما با ثبت اطلاعات گردشگران در اداره اماکن کاملا موافقیم، چون یکی از مشکلات گردشگری آنالیز نکردن و هدر دادن آمار و اطلاعاتی است که در اماکن ثبت می‌شود، درحالی‌که همین داده‌ها و اطلاعات، سیاستگذاری و سرمایه‌گذاری‌ها را می‌تواند منسجم و هدفمند کند.
وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کجای این نظارت‌هاست؟
خوشبختانه آن حجم سرمایه‌گذاری رایج در سایر بیزنس‌ها به حوزه ‌هاستل وارد نشده و امیدواریم هرگز این اتفاق نیفتد. افرادی که وارد این حرفه شده‌اند معمولا از صفر شروع می‌کنند. درحالی‌که در بیزنس‌های قدیمی یک شخص پولدار و سرمایه‌گذاری وارد شده که شاید ابتدای کار درآمدزایی خیلی موضوع مهمی برای وی نباشد؛ اتفاقی که در کافه‌ها رخ داده است.
برای کسانی که در حرفه ‌هاستل فعال شده‌اند، درآمد عاملی مهم و تعیین‌کننده است. در نتیجه رقابت شسته و رفته‌تری دارند و رضایت مشتری اصلی مهم برای‌شان است. اگر به مرحله‌ای برسیم که پولدارها و سرمایه‌گذاران وارد بیزنس ‌هاستل شوند قطعا نظارت این وزارتخانه، مهم خواهد شد اما الان که این حرفه کوچک است و هنوز سرمایه‌گذاران کلان وارد نشده‌اند این نظارت خودجوش توسط مهمانپذیردار صورت می‌گیرد، چون آینده کاری او به رضایت و نظر مشتری خیلی وابسته است.
هاستل‌ها به خارج از تهران هم راه یافته‌اند؟
ایران یک مسیر معروف گردشگری دارد که معمولا از تهران آغاز می‌شود، از کاشان، اصفهان و یزد می‌گذرد و به شیراز ختم می‌شود و یا برعکس این مسیر. این شهرها چون قدمت بیشتری در گردشگری دارند به نسبت سایر شهرها اقامتگاه‌های بیشتری دارند که شاید بعضی از آنها تا حالا نمی‌دانستند ‌هاستل چیست اما حالا به مجموعه‌های اقامتی بعضی از این شهرها اضافه شده است. این حرفه آنلاین است و اگر کسی می‌خواهد وارد آن شود باید فضای آنلاین کسب‌وکار را خوب درک کرده باشد.اخیرا تبریز و مریوان هم به جمع شهرهایی که ‌هاستل دارند، اضافه شده‌اند. ما خودمان مریوان را برای این کار انتخاب کردیم. علت این بود که کردستان یکی از مناطق بکر ایران است که تقریبا خالی از گردشگر بوده اما به تازگی محل مراجعه مسافران ایرانی و خارجی شده است. فکر کردیم بهتر است هر کاری از ابتدا دست اشخاص حرفه‌ای باشد که دانش بیشتری دارند، تا افرادی که سود کار مهم‌ترین هدف‌شان است. ما نمی‌خواهیم کردستان یا شهرهایی مثل مریوان به سرنوشت مناطقی مثل جزیره هرمز دچار شود.
هرمز زمانی جزیره‌ای بکر بود اما کسانی در گردشگری آن فعال شدند که حیات این جزیره را در معرض خطر قرار داده‌اند. این جزیره تا به حال معضل دفع زباله نداشت اما حالا محلی را برای دفن زباله‌ها اختصاص داده‌اند و این یعنی آغاز تخریب یک جزیره.