غبار تصمیمات لحظه‌ای بر پیشانی بورس

بازار سرمایه همچنان کج‌دار و مریز پیش می‌رود و هنوز به شرایط قبل از حادثه تاریخی مرداد ۹۹ بازنگشته و ضربانش منظم نشده این را می‌شود از فراز و فرود این روزهای بورس به خوبی مشاهده کرد. اکثر قریب به اتفاق کارشناسان بر این باورند که تصمیمات خلق‌الساعه و لحظه‌ای دولت عامل اصلی و مهمی است که باعث شده لبخند سبز بازار پرالتهاب سرمایه محو شود و آن‌طور که باید و شاید نتواند اعتماد سهامداران را به خود جلب کند. در این میان، تصویب برخی از دستورالعمل‌ها و ابلاغیه‌ها از سوی دولت باعث شده، رنگ از رخسار این بازار بپرد و فعلا خبری از سبزپوشی ماندگار تابلوی آن نباشد.
در کنار ابلاغیه‌ها و دستورالعمل‌ها و دخالت‌های گاه و بی‌گاه دولت که هرکدام ضربات سهمگینی به بازار بی‌رمق سرمایه می‌زند و جانش را به لبش رسانده، نبود استقلال ساختمان شیشه‌ای بورس و ساختار دولتی آن مهم‌ترین مساله‌ای است که باعث شده این روزها نبض بورس به کندی بزند و نتواند آن‌طور که باید و شاید نمای سبزش را به رخ دیگر رقبا بکشد. در کنار این موارد، نبود ثبات در سیاست‌ها و پیش‌بینی‌ناپذیر بودن اقتصاد نیز از دیگر دلایلی است که این روزها بر شانه‌های نحیف بورس سنگینی می‌کند، بنابراین ‌باید رفع این مسائل بیش از پیش مورد توجه دولتمردان قرار گیرد، چراکه بازار سرمایه به دلیل ویژگی‌های خود، بیشتر از سایر بازارها در معرض خطر نوسانات سیاستگذاری است و سریع هم به آن واکنش نشان می‌دهد.
در کشوری که اقتصاد آن دولتی است و بیشتر ابزارهای تولید، منابع اصلی تولید و تصمیم‌گیری و قدرت در دست دولت است، بازار سرمایه نمی‌تواند از تصمیمات دولتی و تاثیر آن در اقتصاد جان سالم به در ببرد و هر روز با شوک‌های زیادی روبه‌رو می‌شود.
حال با توجه به این اظهارات و انتقادهایی که یکی پس از دیگری در این باره به گوش می‌رسد، به نظر می‌رسد ابهاماتی که به واسطه قیمت‌گذاری دستوری و دخالت دولت از گذشته تا امروز بساطش را بر این بازار پهن کرده و بزرگ‌ترین موانع رشد این روزهای بازار است، هرچه زودتر باید برچیده شود تا بورس به روزهای سبز گذشته بازگردد.
سیاست‌های اشتباه
اعمال سیاست‌های خلق‌الساعه و شتابزده از سوی دولت‌ها ازجمله دلایلی است که باعث شده امروز نفس بورس به شماره بیفتد و از مسیر واقعی خود فاصله بگیرد. این سیاست‌های اشتباه نه تنها در دولت سیزدهم که در دولت‌های گذشته نیز وجود داشته و باعث شده قطار اقتصاد به ویژه در بازار سرمایه از ریل اصلی و واقعی خود خارج شود. در این میان، تصویب برخی دستورالعمل‌ها و ابلاغیه‌ها نیز ضربه‌های مهلکی به بازار پرتب‌و‌تاب سرمایه وارد کرده است. نکته مهم و اساسی در این میان این است که در هر بازاری سرمایه‌گذار براساس اطلاعات و شفافیت‌های موجود اقدام به سرمایه‌گذاری می‌کند، بنابراین اعمال سیاست‌ها و تصمیمات خلق‌الساعه جذب سرمایه‌گذاری را کاهش می‌دهد و سرمایه‌گذاران بدون در اختیار داشتن توان ارزیابی ریسک، قطعا قادر نخواهند بود اقدام به سرمایه‌گذاری کنند. به ‌طور کلی، اعمال چنین تصمیماتی آفتی بزرگ برای بازار پرتب‌و‌تاب سرمایه است.
اقتصاد دستوری و تصمیمات ناهمسو با بورس
اقتصاد دستوری و اتخاذ تصمیماتی ناهمسو با بورس را می‌توان مهم‌ترین دلیل ریزش بازار سرمایه ذکر کرد. یکی از این تصمیمات در حوزه قیمت‌گذاری محصولات پتروشیمی است که مشکلات این بخش را دوچندان کرده است. به عنوان نمونه، افزایش نرخ گاز صنایع و نرخ خوراک پتروشیمی‌ها ازجمله مواردی است که بر التهابات بازار پرنوسان سرمایه دامن می‌زند. به بیانی دیگر، ابلاغیه‌های مستمر و بدون کارشناسی وزارتخانه‌ها، سودآوری شرکت‌های ارزآور را تحت‌الشعاع قرار داده و موجب ریزش شاخص و سلب اعتماد سهامداران به بورس می‌شود. نکته قابل توجه دیگر اینکه، چنین ابلاغیه‌هایی منجر به فشار فروش در سهام پالایشگاه‌ها و عقب‌‌نشینی خریداران می‌شود.
تبعات عوارض صادراتی
نمونه دیگر تصمیمات دولت که تاثیر بسزایی بر بورس و سهامداران میلیونی‌اش داشته، عوارض صادرات شرکت‌های فولادی است که از نیم درصد به ۲ درصد افزایش یافته است. این تصمیم در حالی گرفته شده که سهم صادرات فولاد میانی از کل صادرات فولاد کشور حدود ۷۰ درصد است و وضع عوارض ۲ درصدی می‌تواند باعث غیراقتصادی شدن صادرات فولاد میانی و کاهش درآمدهای ارزی کشور شود. در واقع اعمال چنین سیاست‌هایی مناسب حال این روزهای بازار پرهیاهوی سرمایه نیست و این تصمیمات تنها ضربان آن را نامنظم می‌کند و دود آن تنها به چشم سهامدارانش خواهد رفت.
تنش‌های سیاسی
در میان این عوامل، تنش‌های سیاسی و اقتصادی در منطقه نیز از دیگر مسائلی است که ذره‌ذره رمق بازار بی‌جان سرمایه را می‌گیرد و می‌تواند قرمزی تابلوی بورس را ماندگار کند. تا زمانی که بساط تنش‌های اینچنینی پهن است، نمی‌توان شاهد رشد و سبزپوشی بازار بود و این موضوع ضربه‌های متعددی به آن وارد خواهد کرد.
پیش‌بینی‌ناپذیر بودن اقتصاد
حفظ ثبات اقتصادی و پیش‌بینی‌‌پذیر بودن اقتصاد ازجمله مولفه‌های مهم در بازار سرمایه است. در واقع آن‌طور که اکثر قریب به اتفاق کارشناسان نیز معتقدند، بازار سرمایه بیش از هر موضوعی به ثبات اقتصادی و پیش‌بینی‌پذیر بودن آن نیاز دارد که در این میان، عدم دخالت دولت در بازار و همچنین ایجاد ثبات اقتصادی مهم‌ترین آن است. تعدد بخشنامه‌ها و برخی تصمیمات خلق‌الساعه موجب می‌شود بازار سرمایه قابلیت پیش‌بینی‌پذیر بودن خود را از دست بدهد. به بیانی دیگر، زمانی که بازار سرمایه پیش‌بینی‌پذیر نباشد عملا جمع کثیری از سهامداران همیشه با چالش روبه‌رو خواهند بود. برای حمایت از این بازار باید یک ثبات اقتصادی ایجاد شود و تا زمانی که این ثبات ایجاد نشود نمی‌توان شاهد رشد بازار بود.
ساختار دولتی بورس
از دیگر عواملی که بر بازار سرمایه سایه انداخته، ساختار دولتی سازمان بورس است. ترکیب شورای‌عالی بورس نشان می‌دهد حدود ۹۰ درصد از اعضای این شورا از سوی دولت انتخاب می‌شوند و رییس این شورا نیز وزیر اقتصاد است. نقش وزیر اقتصاد در شورا، باعث شده برخی از تصمیمات بی‌اثر شود و همین موضوع عاملی بر وضعیت نامناسب این روزهای بازار است. سلب استقلال سازمان بورس از سوی دولت و تبدیل آن از یک سازمان حرفه‌ای به سازمانی سیاسی وابسته و دخالت‌های غیرمستقیم دولت در بازار سرمایه، باعث شده بورس نتواند آن‌طور که باید و شاید رشد کند. برای اینکه از شدت ضربان بازار پرتب‌و‌تاب بازار سرمایه کاسته شود باید اولا استقلال بازار سرمایه حفظ شود و دوما بورس از ساختار دولتی‌اش فاصله بگیرد.
آزادسازی سهام عدالت
سیاست اشتباه دولت درخصوص نحوه آزادسازی سهام عدالت نمونه دیگری از تصمیماتی است که ضربه‌های متعددی بر پیکر بی‌جان بورس وارد کرده است.
در واقع این سیاست نه فقط برای بازار پرنوسان بورس که برای سهامداران میلیونی‌اش تبعات نامطلوبی به همراه داشت. آن‌طور که سابقه این تصمیم شتابزده و عجولانه دولت نشان می‌دهد، در ابتدا قرار بود تنها ۳۰ درصد از سهام عدالت آزاد شود، اما با تصمیم ناگهانی دولت، این میزان به ۷۰ درصد رسید که این تصمیم افت شاخص را به دنبال داشت. در واقع سیاست آزادسازی سهام عدالت، نه تنها عرضه سهام را بیش از پیش تشدید کرد، بلکه باعث کاهش حدود ۵۰ درصدی ارزش سهام سهامداران شد. با این تفاسیر، هرچند تاکنون تصمیمات خلق‌الساعه دولت بر شانه‌های بازار پرتب‌و‌تاب سرمایه سنگینی کرده است، اما بنا بر گفته‌های کارشناسان اگر ریسکی از سمت دولت متوجه بازار نشود و اعمال سیاست‌ها و تصمیمات لحظه‌ای به حداقل برسد و مهم‌تر از آن، استقلال سازمان بورس حفظ شود، نه تنها شاهد سبزپوشی بازار خواهیم بود، بلکه اعتماد سهامداران نیز بیش از پیش افزایش خواهد یافت.
آفت سرمایه‌گذاری در بازار سهام
علی سنگینیان کارشناس بازار سرمایه در این باره گفت: نبود ثبات در سیاست‌های اقتصادی و به عبارت دیگر، روزمره اداره کردن اقتصاد، آفت هرگونه سرمایه‌گذاری ازجمله سرمایه‌گذاری در بازار سهام است. وی با بیان اینکه سرمایه‌گذاری در سهام بر پایه اطلاعات در دسترس و تحلیل و پیش‌بینی عملکرد آتی محیط کلان و عملکرد مالی شرکت و امکان ارزیابی ریسک انجام می‌شود، توضیح داد: وقتی با تصمیمات خلق‌الساعه یا سیاستگذاری‌هایی که کلان‌نگر نیستند، پیش‌بینی‌پذیری فضای اقتصادی را غیرممکن می‌کنیم، چطور انتظار داریم سرمایه‌گذار بدون در اختیار داشتن توان ارزیابی ریسک، اقدام به سرمایه‌گذاری کند. سنگینیان تاکید کرد: این موضوع فقط مربوط به بازار سرمایه یا این دولت نیست، بلکه در تمام دولت‌های گذشته هم اقتصاد از این منظر آسیب دیده است. این کارشناس بازار سرمایه متذکر شد: بازار سرمایه به دلیل ویژگی‌های خود، بیشتر از سایر بازارها در معرض خطر نوسانات سیاستگذاری است و سریع‌تر هم به آن واکنش نشان می‌دهد. وی با اشاره به اینکه تیم اقتصادی دولت کنونی در مورد افزایش پیش‌بینی‌پذیری اقتصاد کلان و سیاست‌های حمایتی بازار سرمایه شعارهای بسیاری داده‌اند، گفت: به نظر می‌رسد دولت با گذشت حدود ۳ سال که فرصت کافی برای تحقق شعارهای خود داشته، بتواند پاسخگوی اقدامات کاملا متناقض خود باشد.