فخر تاریخ

گروه گردشگری- هفتم آبان روز کوروش کبیر است. مقبره کوروش کبیر، اثر جهانی پاسارگاد است. کوروش هخامنشی بنیانگذار سلسله هخامنشیان و یکی از مشهورترین و محبوب‌ترین پادشاهان ایرانی در دوران باستان است. از همین روی مقبره او نیز اهمیت بسیار ویژه‌ای دارد. از زندگی کوروش داستان‌های بسیاری نقل می‌شود که برخی از آنها به افسانه شباهت دارند، عده‌ای زندگی او را نه حقیقت بلکه داستانی افسانه‌ای می‌دانند و عده‌ای دیگر معتقدند که این داستان‌ها حقیقت زندگی کوروش کبیر هستند. به هر روی او یکی از پادشاهانی است که در سراسر دنیا از احترام ویژه‌ای برخوردار است. علاوه بر مقبره پاسارگاد، کوروش کبیر نیز به لحاظ اهمیت تاریخی و شهرت جهانی در زمره میراث ناملموس کشورمان قرار می‌گیرد. هفتم آبان به مناسبت تکمیل تصرف امپراتوری بابل به دست ارتش ایران (اکتبر سال ۵۳۹ پیش از میلاد) و پایان دوران ستمگری در دنیای باستان برقرار شده است . در چنین روزی، کورش بزرگ پس از گشودن دروازه‌ شهر بابل، وارد آن شهر بزرگ و باشکوه و بسیار کهن شد. مردم بابل گمان می‌کردند که اکنون با چپاول، کشتار و دست‌درازی به جان و دارایی و زنانشان روبه‌رو خواهند شد و سپس فرمانروایی زورگو و ستمگر بر آنان شهریاری خواهد کرد اما کوروش بزرگ و سربازانش نه‌تنها چنین نکردند بلکه فرمان آزادی و برابری داد. فرمانی که در سال ١٩٧١ میلادی از سوی (سازمان ملل متحد) نخستین (منشور) آزادی مردم در جهان شناخته شد.
زندگی کوروش کبیر
به گفته هرودوت، کوروش نسب شاهانه داشته‌ است و به‌جز کتزیاس، دیگر نویسندگان یونانی، ماندانا دختر آستیاگ را مادر کوروش دانسته‌اند و گزارش داده‌اند که کوروش حاصل ازدواج کمبوجیه یکم و ماندانا بوده ‌است. برخی از مورخان امروزی این روایت را معتبر می‌دانند اما برخی دیگر اعتقاد دارند رواج این روایت ریشه‌های سیاسی داشته‌ است و هدفش این بوده که از بنیانگذار شاهنشاهی هخامنشی، مردی نیمه‌ مادی بسازد تا مادها را با فرمانروایی پارس‌ها آشتی دهد و اصولا رابطه‌ای بین ماندانا دختر آستیاگ و کوروش قائل نیستند و آن را افسانه می‌دانند. کوروش کبیر، به‌ لحاظ بخشندگی‌، بنیانگذاری قوانین حقوق بشر، پایه‌گذاری نخستین امپراتوری چندملیتی و بزرگ جهان، آزادکردن برده‌ها و بندیان، احترام به دین‌ها و کیش‌های گوناگون، گسترش تمدن و غیره شناخته شده‌است. ایرانیان کوروش کبیر را پدر و یونانیان، که وی سرزمین‌شان را تسخیر کرده بود، سرور و قانونگذار می‌نامیدند. یهودیان کوروش کبیر را به منزله مسح‌شده توسط پروردگار به‌شمار می‌آوردند، ضمن آنکه بابلیان او را مورد تایید مردوک می‌دانستند. کوروش در استوانه خود که در بابل کشف شده، خودش را «فرزند کمبوجیه، شاه بزرگ انشان، نواده کوروش، شاه بزرگ انشان، نواده چیش‌پیش، شاه بزرگ انشان، از خانواده‌ای که همیشه پادشاه بوده‌است» معرفی می‌کند.
اسناد کوروش کبیر در موزه بریتانیا
از کوروش کبیر تنها سند نسبتا مفصلی برجای مانده که امروزه با شماره ۹۰۹۲۰ در اتاق ۵۲ بخش ایران‌باستان موزه بریتانیا نگهداری می‌شود. منشور کوروش هخامنشی نوشته‌های بیشتری داشته است که بر اثر گذشت زمان بخش‌هایی از آن از بین رفته و بخش‌هایی از آن شکسته شده بود که مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است. استوانه کوروش پس از شکست دادن نبونید و تصرف بابل، نوشته شده و به منزله سند و شاهد تاریخی پرارزشی‌ است. در سال ۱۹۷۱ میلادی، سازمان ملل متحد استوانه کوروش را به همه زبان‌های رسمی سازمان منتشر کرد و بدلی از این استوانه در مقر سازمان ملل در شهر نیویورک قرار داده شد.
فردی که دشمنانش از او
به بزرگی یاد کرده‌اند
علیرضا افشاری، فعال میراث فرهنگی در رابطه با کوروش کبیر گفته است: کوروش هخامنشی فردی است که در تمامی کتاب‌های آسمانی ادیان ابراهیمی ستوده شده است. او فردی است که حتی دشمنانش از وی به بزرگی و دادگری یاد کرده‌اند و شیوه حکومت وی را الگویی برای همگان می‌دانسته‌اند.
تخصیص اعتبارات ویژه برای مجموعه میراث‌جهانی پاسارگاد
معاون امور مجلس، حقوقی و استان‌های وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی از تخصیص اعتبارات ویژه در نظر گرفته ‌شده برای مجموعه میراث جهانی پاسارگاد خبر داد.
جواد واحدی با اشاره به اینکه در سفر ریاست‌جمهوری برای محور گردشگری پاسارگاد به تخت‌جمشید و نقش رستم ۲۰۰میلیارد ریال اعتبار تخصیص‌ یافته است، گفت: مجموعه پاسارگاد به‌ عنوان یک میراث جهانی ارزشمند دارای ظرفیت‌های گردشگری بالایی در زمینه گردشگری فرهنگی و تاریخی است و باید با برنامه‌ریزی زمینه جذب گردشگران بیشتری را فراهم آوریم. او بیان کرد: مجموعه میراث جهانی پاسارگاد، به واسطه حضور آثار ارزشمندی همچون آرامگاه کوروش، تنگ‌بلاغی، تل‌تخت پاسارگاد، مجموعه سلطنتی و بسیاری آثار شگرف دیگر، همچون نگینی در خاک سرزمین ایران می‌درخشد. واحدی بیان کرد: امیدواریم با پایان یافتن بیماری کرونا زمینه ورود هرچه بیشتر گردشگران داخلی و خارجی فراهم شود. همچنین در سالی که گذشت مبلغ شش میلیارد و ۵۰۰ میلیون ریال بابت زیرساخت‌های گردشگری مجموعه میراث جهانی پاسارگاد و مبلغ یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون ریال برای موزه پاسارگاد از محل اعتبارات استانی اختصاص یافته است. این مقام مسوول گفت: باید با فراهم آوردن زیرساخت‌های لازم و ساماندهی زیرساخت‌های موجود هم زمینه جذب گردشگران داخلی و خارجی را در این منطقه فراهم کنیم و هم اقتصاد جامعه محلی اطراف مجموعه میراث جهانی پاسارگاد را رونق بخشیم.
اقدامات استحکام‌بخشی پاسارگاد
افشین ابراهیمی مدیر پایگاه میراث جهانی پاسارگاد درخصوص فعالیت‌هایی که طی سال جاری در پاسارگاد در جریان است، گفت: درحال حاضر چند کارگاه فعال در پایگاه میراث‌جهانی پاسارگاد وجود دارد. سه کارگاه‌ در کاروانسرای مظفری، یک کارگاه در برج سنگی و دو کارگاه در تل تخت دایر است.
او با اشاره به پایان عملیات احداث پلکان دسترسی به تل‌تخت گفت: استحکامات دفاعی تل‌تخت که تخت سلیمان نیز نامیده شده، از جمله آثار موجود در مجموعه میراث جهانی پاسارگاد است که در فاصله ۲۳۰۰ متری شمال شرق آرامگاه کوروش بر بلندای تپه طبیعی قرار دارد. از آنجا که امکان دسترسی گردشگران به بقایای معماری تل‌تخت دشوار بود، از این رو از آبان سال گذشته درصدد ساخت پلکانی برای دسترسی به آن برآمدیم که تا مهر ۱۴۰۰ در حال انجام بود. طرح اجرایی این مسیر بازدید پیشتر در شورای فنی پارسه – پاسارگاد به تایید و تصویب اعضا رسیده بود. این مسیر پلکانی‌شکل به طول ۱۳۰ متر و عرض ۷/۱ متر (به طور میانگین) با اسکلت فلزی و رویه چوبی (تخته‌پوش) ساخته شده و از پای تپه تا تل تخت را دربرمی‌گیرد.
به گفته او، مرحله نخست عملیات حفاظت از ساختارهای خشتی جبهه شرقی تل‌تخت پاسارگاد یکی دیگر از کارگاه‌های این بخش است که طی ماه‌های گذشته فعال بوده و تقریبا به انتهای فعالیت خود رسیده است. با وجود چندین فصل کاوش در خلال سال‌های ۱۳۴۲-۱۳۴۰ (استروناخ) و ۱۳۸۶-۱۳۸۵ (کالیری و عسکری) در جبهه شرقی تل تخت و آشکار شدن شواهد مهم تاریخی، اما تاکنون برنامه حفاظتی خاصی در مورد بقایای معماری خشتی انجام نشده بود، از این رو تحت‌تاثیر عوامل جوی و محیطی دچار فرسایش شده بودند. جدا از اجرای ‌اندود کاهگل بر سطح تمام بقایای معماری خشتی که گسترده‌ترین عملیات حفاظتی جبهه شرقی تل‌تخت را شامل می‌شود، حذف پوشش گیاهی هرز، حذف آثار و شواهد حضور و لانه‌سازی جانوران، شیب‌بندی سطوح و احداث مسیرهای سطحی و اضطراری دفع آب، از دیگر موارد پیش‌بینی شده برای ساماندهی وضعیت موجود بود که انجام شد. ابراهیمی از ساماندهی بلوک‌های سنگی آواری در صفه تل تخت پاسارگاد به عنوان یکی دیگر از کارگاه‌های فعال در پایگاه میراث جهانی پاسارگاد یاد کرد و افزود: صفه تل تخت را باید جزو اولین نمونه‌های صفه‌سازی در دوره هخامنشی دانست. در این روش با به‌کارگیری بلوک‌هایی در ابعاد بزرگ بر فراز تپه، اقدام به ساخت سکویی سترگ شده که علاوه بر ایجاد سازه‌ای با هیبت، خود به عنوان شالوده سازه‌های بالادستی مورد استفاده قرار می‌گرفت. صفه تل تخت البته بر اثر گذر زمان و تحت تاثیر عوامل محیطی و انسانی در بسیاری از بخش‌ها دچار تخریب و فروپاشی شده است با این وجود همچنان جذاب است. بررسی‌های میدانی، ضرورت انجام چنین اقدامی را حداقل در پنج نقطه از صفه تل تخت مسجل کرد. از این رو، محل اصلی هر بلوک از روی ابعاد بلوک‌های ردیف‌های هم جوار مشخص و پس از پاکسازی فضای مورد نظر، بلوک آوار شده بدون هر گونه دخالتی در جای خود قرار خواهد گرفت تا بتوانیم دیواره صفه را احیا کنیم. امیدواریم این کار تا فروردین ۱۴۰۱ محقق شود.
بنیانگذار نخستین قدرت سیاسی در جهان
افشین یزدانی، مشاور حریم محوطه میراث جهانی پاسارگاد در رابطه با شخصیت کوروش کبیر گفت: کوروش بیانگذار نخستین قدرت سیاسی در جهان است که گستره وسیعی از آسیای مرکزی تا جنوب آسیا و تا کرانه‌های دریای مدیترانه و مصر و سودان و بخش‌هایی از کشور لیبی در آفریقا را زیر سلطه خود گرفت و از این‌رو نخستین پایتخت این قدرت سیاسی جهانی یعنی پاسارگاد بیانگر نقطه عطفی در تاریخ جهان در ۵۵۰ سال پیش از میلاد مسیح محسوب می‌شود که تا قرن‌ها تأثیر خود را بر بخش بزرگی از جهان باقی گذاشت و پایه‌گذار ایران به عنوان یکی از کهن‌ترین کشورهای جهان گردید که تا به امروز سرفراز و سربلند به حیات خود ادامه می‌دهد.
او افزود: شخصیت ویژه و برجسته کوروش که به عنوان یک سردار و رهبر جهانگشا که در ۵۵۰ سال پیش از میلاد مسیح برپایه عدل و مروت رفتار می‌کند موجب ارتقای اهمیت و جایگاه منطقه پاسارگاد گشته است. آوازه شخصیت او در همان دوران باستان چنان است که هرودوت که تنها چند دهه پس از وی زندگی می‌کند و ارتباط نزدیک با ایران دوران هخامنشیان دارد به صراحت می‌گوید که ایرانیان کوروش را پدر خطاب می‌کردند و یونانیان او را شخصیتی نمونه و اسطوره‌ای برای رهبری مردم می‌دانستند به گونه‌ای که حتی سردار مهاجمی چون اسکندر رفتاری از سر احترام و ارادت به حضور آرامگاهش دارد.
یزدانی گفت: مجموعه بناها و آثار برجای مانده از دوران باستان در منطقه پاسارگاد در دشتی سرسبز و مرغزار با جوی‌های آب روان و دریاچه دست‌ساز قرار داشته و شامل مجموعه‌ای از یک دژ مستحکم، باروهای خشتی عظیم، کاخ‌های تشریفاتی و کوشک‌های کوچک، آتشگاه و محلی برای نیایش اهورامزدا و البته آرامگاه می‌شد که بخش‌هایی از آنها تا به امروز و پس از گذشت هزاران سال به دست ما رسیده است. او در رابطه با اثر جهانی پاسارگاد بیان کرد: مجموعه بناهای پاسارگاد در سال ۱۳۱۰ و با شماره ۱۹ در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسید و تحقیقات باستان‌شناسی و مرمتی و حفاظتی در آن آغاز شد. برای مدت چند سده و تا حدود دهه ۵۰ خورشیدی مردم مجاور آرامگاه در قلعه‌ای سکونت داشتند که مادر سلیمان نام داشت. پیش از انقلاب بنا بر برنامه‌هایی که در زمینه ساخت یکی از بزرگ‌ترین موزه‌های خاورمیانه و تبدیل منطقه به یک قطب گردشگری وجود داشت هرگونه ساخت و ساز بیرون از قلعه در حریم ممنوعه قرار گرفته بود اما سال‌ها بعد، ساکنان قلعه با سرعت و شدت بسیار اقدام به ساخت و ساز در زمین‌های کشاورزی کردند و حتی قلعه‌ای را که می‌توانست به عنوان یک قطب گردشگری مورد استفاده قرار گیرد را با خاک یکسان کردند و جایش را زمین خاکی فوتبال درست کردند! چنین رفتارهایی در حقیقت موجب یک نوع آشفتگی در ساخت و ساز در منطقه شد.
یزدانی گفت: در سال ۱۳۸۳ و با ثبت شدن مجموعه پاسارگاد در فهرست میراث جهانی و تبیین و تصویب حریم حفاظتی و ضوابط مربوطه انتظار می‌رفت که شرایط تغییر کند اما واقعیت آن است که جز اقداماتی در محدوده عرصه مجموعه، مدیریت میراث‌فرهنگی در زمینه ساماندهی ساخت و سازها، حریم منظری و مسائلی چون برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی ضعیف و ناکارآمد عمل کرد و به هیچ عنوان نتوانست حداقل تعاملات را با مردم و دیگر ارگان‌های دولتی فراهم کند. کافی است با کارنامه مدیران سخنوری که طی این سال‌ها مدیریت پایگاه میراث جهانی پاسارگاد را برعهده داشته‌اند بنگرید و مشاهده ‌کنید که دریغ از یک جلسه با مردم بومی، دریغ از اقدام موثر برای تبیین نعمتی که مردم بومی از آن به عنوان یکی از شاخص‌ترین مجموعه‌های میراث جهانی برخوردارند، دریغ از یک طرح اجرایی در زمینه نماسازی و جداره‌سازی ساختمان‌ها و یا رایزنی با دیگر سازمان‌های دولتی در انجام اقدامی برای حفظ زیست محیط منطقه، دریغ از همکاری نزدیک با شهرداری شهر در اجرای پروژه‌های شهری.
او تاکید کرد: هر چند انتقادهای بسیاری از عزت‌الله ضرغامی ریاست وزارتخانه میراث فرهنگی شد اما مسوولیت شرایط نابسامانی که امروزه در پاسارگاد حاکم است به گونه‌ای که نه دوستداران و متخصصان و دلسوزان میراث فرهنگی از آن خشنود هستند و نه مردم محلی، مستقیما برعهده کسانی است که نزدیک به دو دهه مسوولیت را در منطقه برعهده داشتند و باوجود صرف هزینه‌های بسیار و بودجه‌های فراوان از تهیه و اجرای یک طرح ساده اجرایی در موضوع معماری و نماسازی ناتوان بودند. به عنوان مثال مدیریت‌های سابق پاسارگاد به‌جای رسیدگی به مسائل روز و مشکلات محوطه و تعامل با مردم، اقداماتی چون ام.دی اف کردن در و دیوار پایگاه را در اولویت خود قرار داده بودند. همان افراد تعهدات خود را پیرامون پروژه بازنگری حریم پاسارگاد به انجام نرساندند که اگر چنین کوتاهی‌هایی نبود قطعا امروزه حریم جدید و روزآمد مورد تصویب و ابلاغ قرار گرفته بود.
بازگشت به گذشته یا گرامیداشت هویت باستانی؟
بسیاری از مردم بر این باورندکه گرامیداشت کوروش هخامنشی، صحبت از هخامنشیان و به طور کلی افتخار به این دوران در واقع بازگشت به گذشته و نادیده گرفتن مشکلات فرهنگی و هویتی امروز است؛ برخی دیگر بر این باورند که تاریخ جزئی از هویت ما ایرانیان است و دوران باستان نیز بخشی از این تاریخ است، بنابراین گرامیداشت کوروش کبیر و افتخار به آن دوران، ضروری است. به هرروی همواره مخالفان و موافقانی در این زمینه وجود دارند و هرگز نمی‌توان با قطعیت گفت که حق با کدام یک از آنان است.