فراز و نشیب‌های بی‌پایان بازارگردانی

مدیرعامل شرکت بورس به تازگی در توئیتر نوشته است: ‏برای اولین بار در تاریخ بازار سرمایه، بازارگردانی اکثر نماد‌ها برای حمایت از سهامداران خرد اجرایی شد. علی صحرایی در ادامه افزوده است: در گام بعدی باید کاهش حد نصاب معاملات بلوکی با هدف تعدیل Market Impact بازیگران بزرگ بازار در دستور کار قرار گیرد تا خود وظیفه بازاریابی دارایی‌های مالی‌شان را بر عهده بگیرند. او در حالی این اظهارات را بیان کرده است که روند بازارگردانی در بازار سرمایه به شدت مورد انتقاد معامله‌گران و کارشناسان قرار دارد. در همین حال برخی ناظران بازار عنوان می‌کنند که هنوز نمادهایی در بازار سرمایه وجود دارند که بازارگردان نداشته و حمایتی از سهام آنها صورت نمی‌گیرد. پیشنهاداتی هم در مورد ارائه گزارش‌های ماهانه از عملکرد بازارگردان‌ها و افشای ریز معاملات آنها مطرح شده است. کارشناسان بازار سرمایه به بررسی وضعیت بازارگردانی در مدت اخیر پرداخته‌اند که در ادامه می‌خوانید.
استفاده ابزاری از بازارگردانی
مهدی ساسانی- کارشناس بازار سرمایه- در این خصوص بیان کرد: در بازار‌های مالی، ابزار‌های مختلفی وجود دارد که می‌توان از آنها به بهترین نحو ممکن استفاده کرد. اما نکته حائز اهمیت، استفاده ابزاری از این ابزار‌ها در راستای مقاصد خاص است. مثلا بازارگردانی به‌عنوان یک فعل یا قانون مثبت ارزیابی می‌شود که به نقدشوندگی سهم‌ها در بازار‌های نزولی کمک کند؛ ولی وقتی از بازارگردانی در راستای مقاصد خاص استفاده شود، این بازارگردانی به ابزاری برای نوسانگیری تبدیل‌شده و روند سهم‌ها را مختل خواهد کرد. وی افزود: فعالان بازار سرمایه منکر اثربخشی و سودمندی بازارگردانی برای سهم‌ها نیستند؛ اما انتقادات مطرح‌شده مربوط به رفتار بازارگردان‌ها است؛ به‌نحوی‌که نوع بازارگردانی را به سمتی پیش ببرند که نماد موردنظر را الزام به دادن نوسان کنند. در حال حاضر اشتباه استراتژیک بازار سرمایه ما این است که در مواقعی که اصلا نیازی نیست عرضه‌ای صورت بگیرد، آن‌قدر حجم عرضه‌ها از سوی بازارگردان‌ها بالا است که سهم روز بعد منفی می‌شود و این روند بازارگردان را به این سمت سوق می‌دهد که همان سهمی را که در مثبت‌های روز قبل فروخته، در قیمت‌های منفی دوباره خریداری کند. حال‌آنکه بازارگردانی برای ایجاد نوسان در سهم‌ها نیست و بالعکس بازارگردانی با این هدف انجام می‌شود هر زمان نیاز باشد، بازارگردان وارد عمل شود. ساسانی اظهار کرد: فرض کنید نمادی دارای صف خرید است. بازارگردان در صورتی ‌که سهم کمتر از حجم‌مبنا معامله‌شده و رشد نکرده، می‌تواند باعرضه به افزایش نقدشوندگی و رشد سهم کمک کند. اما وقتی حجم عرضه در نمادی بیش از تقاضای سهم باشد، عرضه بازارگردان جز منفی کردن سهم و ایجاد نوسان ثمره دیگری ندارد. تداوم این رفتار بازارگردان‌ها به‌تدریج موجب گریز سهامداران از بازار شده و به معضلی برای بازار سرمایه ما تبدیل خواهد شد.
افشای ریز معاملات بازارگردان‌ها، آری یا نه؟
این کارشناس بازار سرمایه در گفت‌وگو با بورس‌نیوز ادامه داد: انتظار سهامداران برای افشای جزئیات عملکرد بازارگردان‌ها در سهم‌های مختلف، نشان می‌دهد سهامداران نسبت به انجام وظایف قانونی توسط بازارگردان‌ها تردید دارند و برای اثبات تخطی بازارگردان‌ها اصرار به افشای ریز معاملات بازارگردان‌ها دارند. حال اگر بازارگردانی وظایف قانونی خود را انجام می‌دهد، منطقا نباید نگران افشای ریز معاملات خود هم باشد! اما نکته اینجاست که افشای تراز خریدوفروش‌های بازارگردان‌ها در پایان روز، فقط پاک کردن صورت‌مساله است. برای مثال ممکن است بازارگردانی در یک روز ۱۰۰ میلیون سهم خریده و با این خرید سهم را به سمت مثبت یا حتی صف خرید برده؛ بعد در همان روز ۸۰ میلیون از سهام خریداری‌شده را در قیمت بالا فروخته و ۲۰ میلیون سهم هم مانده؛ حالا اینکه بازارگردان در پایان این روز اعلام کند اقدام به خرید ۲۰ میلیون سهم کرده، گمراه کردن اذهان عمومی است. ساسانی تصریح کرد: خواسته سهامداران افشای تراز پایانی نیست و انتظار می‌رود بازارگردان‌ها کل معاملات روزانه خود را افشا کنند.
خریدوفروش بازارگردان‌ها در تمام‌ روز‌ها اصلا منطقی نیست. این روش بازارگردانی فقط باعث ایجاد درآمد برای برخی کد‌های بازارگردان و نوسان گیری بازارگردان‌ها روی سهم‌ها شده است. البته در این نوع خریدوفروش‌ها، حقیقی‌ها و حقوقی‌هایی هم هستند که اقدام به نوسان گیری از سهم‌ها می‌کنند و اتفاقاتی در تابلو معاملات رخ می‌دهد که بازارگردان دخل و تصرفی در آن ندارند، ولی این اتفاقات به‌پای بازارگردان سهم نوشته می‌شود. وی خاطرنشان کرد: طبیعتا در صورت افشای ریز معاملات بازارگردان‌ها، بازارگردان‌ها از برخی اتهامات تبرئه خواهند شد. برای مثال چند روز قبل چند حقوقی در نماد‌های «فولاد» و «فملی» آن‌قدر عرضه کردند که نماد‌ها را منفی کردند و انگشت اتهام به سمت بازارگردان‌ها گرفته شد.
سهم‌هایی که ردی از بازارگردان ندارند
حمید علیخانی دیگر کارشناس بازار سرمایه نیز در خصوص بازارگردانی‌ها بیان کرد: به نظر می‌رسد بازارگردانی در بازار سرمایه ما هنوز به معنای واقعی اجرا نمی‌شود. باوجود الزام شرکت‌ها به بازارگردانی سهم‌ها، کماکان سهم‌هایی هستند که اثری از حضور بازارگردان در آنها مشاهده نمی‌شود. وی تاکید کرد: وقتی سهمی برای چندین روز پیاپی، خیلی کمتر از حجم‌مبنا معامله می‌شود و چه در سمت تقاضا و چه در سمت عرضه، نشانی از فعالیت بازارگردان در آنها نیست، بازارگردانی چه مفهومی دارد؟ این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به یک مثال در رابطه با ضعف‌های بازارگردانی گفت: برای مثال نماد «کتوکا» ازجمله نماد‌هایی است که هیچ رد و نشانی از حضور بازارگردان در سهم وجود ندارد. بیش از ۲۰ روز از بازگشایی این سهم بعد از افزایش سرمایه می‌گذرد و هنوز حجم‌ مبنا پر نشده است! یا عملکرد بازارگردان سهم ایراد دارد یا حجم‌مبنای این سهم به‌درستی محاسبه نشده که حرکت این سهم، این‌قدر کند است.
این کارشناس بازار سرمایه افزود: «بازارگردانی» آن‌طور که انتظار فعالان بازار سرمایه بود، نتیجه‌بخش نبوده و معتقدم انتقاداتی که به رفتار بازارگردان‌ها مطرح‌شده، کاملا بجا بوده است. علیخانی ضمن تاکید بر ضرورت افشای ریز معاملات بازارگردان‌ها اظهار کرد: بازار سرمایه، شفاف‌ترین بازار است و توقع سهامداران مبنی بر افشای ریز معاملات بازارگردان‌ها در راستای افزایش شفافیت این بازار منطقی است.