فرجام یک منازعه

رضا صادقیان- سرانجام مجادله گفتاری و عملی ایران و عربستان سعودی پس از ۸ سال به مذاکره مجدد، بازگشایی سفارتخانه‌ها و برقراری روابط منجر شد. چنانچه آرشیو رسانه‌های داخلی از اوایل سال ۱۳۹۴ تا سه ماه گذشته را مرور کنیم با حجم گسترده‌ای از خبرها، موضع‎گیری‎های کاملا منفی و یادداشت‌هایی با گفتارهایی پر از حب و بغض از سوی چهره‌های سیاسی، نمایندگان مجلس شورای اسلامی و حتی مرحوم‌هاشمی رفسنجانی روبه‌رو می‌شویم. گویی عربستان در سیاهی مطلق، قعر چاه بی‌خردی و در آستانه فروپاشی سیاسی و اجتماعی قرار گرفته بود و ایران در سفیدی کامل، پیروزی‌های دنباله‌دار جهانی و دنیایی پر از امید و شکوفایی به سر می‌برد. آنگونه که از خبرهای سال‌های گذشته به فهم مخاطب می‌آید چنین است؛ آنان باطل و این سوی داستان حق مسلم است. چنین رویکردی در رسانه‌های فارسی‌زبان وابسته به عربستان سعودی نیز مشهود است؛ رسانه‌هایی که بلندگوی صاحبان قدرت در آن ساختار هستند و در ارائه روایت دوگانه‌ به واسطه هزینه دلارهای نفتی بازوهای قدرتمندی دارند. براساس آنچه تحلیلگران رویدادهای بین‌المللی بیان کردند تا اواخر سال ۱۳۹۴ به دلیل اعدام گسترده مخالفان در عربستان این کشور ناخواسته تصویری خشن، بی‌رحم و پر از خشونت ساختاری را برای مخاطبان جهان ترسیم کرده بود؛ تصویری که جلادی با شمشیر آخته و زمینی پر از خون مشغول تادیب مخالفان بود، تصویری که حتی امکان مخفی‌سازی آن توسط رسانه‌های وابسته به عربستان امکان‌پذیر نبود. عرصه در همان زمان برای عربستان آنقدر تنگ آمده بود که حتی سناتورهای آمریکایی از رویکرد این کشور انتقاد می‌کردند، گزارش‌های سازمان‌های حقوق بشر رفتار این کشور را محکوم ‌کردند و حتی کشورهایی مانند مالزی و اندونزی گفتار انتقادی در قبال عربستان پیشه کرده بودند. اما حمله به سفارت عربستان در دی‌ماه همان سال توسط برخی نیروهای به‌هیجان‌آمده ورق فضای رسانه‌ای جهان را به سود عربستان برگرداند. عده‌ای بدون در نظر گرفتن بازتاب چنین رفتاری از دیوار سفارت و کنسولگری بالا رفتند، آنجا را به آتش کشیدند و برای فرو دادن بغض‌شان بهانه‌ای بزرگ، عجیب و فرصت طلایی را با تمام توان در اختیار عربستان قرار دادند! گویی در مهم‌ترین زمان سبب‌ساز بهترین سیاست خیر برای عربستان شدند و آنچنان ارزش‌افزوده‌ای در فضای رسانه‌ای جهان برای این کشور ایجاد کردند که حتی در فهم تحلیلگران سیاسی به دشواری در می‌آمد. در دنیایی که هر کدام از کشورها به دنبال ساختن فضایی بکر و قابل بهره‌برداری برای خودشان هستند، اینکه شماری از جوانان یک کشور در ناآگاهی کامل برای کشور رقیب فرصتی یگانه بسازند، یکی از عجایب جهانی است. اما کشوری که پس از امضای برجام و بازگشت ایران به بازار نفت در حاشیه قرار گرفته بود، ترس جذب سرمایه‌گذاری در میادین نفت و گاز در ایران را به عنوان یکی از رقبای دیرین داشت و بیشتر هم شده بود، به یکباره نقش مظلومِ تنهای‌تنها را بازی کرد! آنچه حمله‌کنندگان به سفارتخانه در دی‌ماه سال ۱۳۹۴ انجام دادند انداختن طلایی‌ترین توپ در زمین عربستان بود؛ توپی که تا به امروز و عادی شدن روابط در صحرای خشک و سوزان باقی ماند. با برقراری روابط سیاسی و تجاری و تصمیم دو کشور مبنی بر حل مسائل گذشته و جاری راه برای دست‌ یافتن به نقاط مشترک و همکاری در حوزه‌های مختلف بیش از گذشته فراهم خواهد شد، چرا که مسوولان دو کشور متوجه شده‌اند نمی‌توان دیوار قهر و دوری را برای یک عمر در دنیای امروز با توسل جستن به نشر اخبار منفی و سیاه دور دیگری کشید و فقط از کینه‌جویی، بدی، ناراستی، بدخویی و ستیز سخن گفت. فرجام نهایی به راه افتادن جنگ‌ها، خون‌ریزی‌ها و مشارکت در نبردهای نیابتی و دمیدن در فضای آکنده از خشم و نفرت رسانه‌ای راهی به غیر‌ از مذاکره، سازش و برقراری ارتباط ندارد.
* کارشناس اقتصادی