فرصت طلایی صادرات کالاهای ایرانی

آلترناتیو های بازار اوکراین

گروه بازرگانی- هرچند جنگ روسیه و اوکراین تهدیدی برای امنیت غذایی جهان به حساب می‌آید و می‌تواند بازار ایران را در رابطه با واردات نهاده‌های دامی و همچنین گندم تحت‌تاثیر قرار دهد اما برخی از کارشناسان اعلام می‌کنند که می‌توان نیاز بازار کشور را از کشورهای دیگر تامین کرد. این در حالی است که حتی در برخی حوزه‌ها این موضوع برای ایران فرصتی ایجاد کرده است تا برای تامین نیاز کشورهایی که اوکراین در بازار آن کشورها سهیم بوده است، فضا پیدا کند و وارد عمل شود.
در این خصوص کارشناسان می‌گویند اتفاق پیش‌آمده بین اوکراین و روسیه تاثیر مثبتی بر اقتصاد و به خصوص تجارت ایران خواهد گذاشت. ما نزدیک‌ترین کشور هستیم که می‌توانیم از روسیه خرید کنیم چراکه یکسری از کشورهای خریدار در فضای تحریم متقابل با روسیه قرار خواهند گرفت. بنابراین جای نگرانی برای ایران از نظر تامین گندم و نهاده‌های دامی وجود نخواهد داشت. در این رابطه همچنین گفته می‌شود که اوکراین یکی از اصلی‌ترین تامین‌کنندگان روغن آفتابگردان ایران محسوب می‌شود اما وقوع جنگ در این کشور برای ما چالشی در این زمینه ایجاد نخواهد کرد چراکه می‌توان این نیاز را از دیگر کشورها تهیه و تامین کرد.
منابع تامین روغن ما متعدد هستند
در همین راستا رییس هیات‌مدیره انجمن صنفی روغن‌نباتی ایران در پاسخ به این پرسش که آیا جنگ روسیه و اوکراین باعث خواهد شد که ما در تامین روغن آفتابگردان با چالش مواجه شویم؟ گفت: منابع تامین روغن ما متعدد هستند و اوج‌گیری تنش در اوکراین باعث کمبود نخواهد شد که ما در کشور با کمبودی مواجه شویم.
ابوالحسن خلیلی گفت: اوکراین یکی از اصلی‌ترین تامین‌کنندگان روغن آفتابگردان ایران محسوب می‌شود اما وقوع جنگ در این کشور برای ما چالشی در این زمینه ایجاد نخواهد کرد چراکه می‌توان این نیاز را از دیگر کشورها تهیه و تامین کرد.
وی ذخایر استراتژیک روغن در کشور را قابل توجه خواند و بیان کرد: در حال حاضر قیمت‌ جهانی دانه‌های روغنی و سایر غلات افزایش پیدا کرده که این مساله تنها بازار ما را با چالش مواجه نخواهد کرد و یک موضوع جهانی است.
خلیلی با معرفی منابع تامین روغن ایران گفت: روسیه، اوکراین، مالزی جزو کشورهای تامین‌کننده روغن ما محسوب می‌شوند. همچنین دانه‌های روغنی از برزیل، کانادا و روغن آفتابگردان از آرژانتین و اوکراین وارد کشور می‌شود.
تولید کمتر از ۱۰ درصد روغن در کشور
همچنین در این رابطه داریوش محمودی دبیر پیشین انجمن صنفی روغن‌نباتی گفت: در شرایط فعلی ذخایر ما قابل توجه است و می‌توانیم نیاز خود را تا ماه‌های آینده تامین کنیم. ما در زمینه تامین روغن آفتابگردان به اوکراین وابسته هستیم که به نظر می‌رسد می‌توان این نیاز را از منابع دیگر تامین کرد.
وی در ادامه بیان کرد: می‌توانیم به امکانات روسیه در تامین روغن آفتابگردان بیشتر توجه کنیم. به نظر من نباید در این شرایط به این موضوعات بپردازیم چراکه تصور منفی و یا مثبت در بازار ایجاد می‌کند و التهاب در بازار ایجاد می‌شود.
محمودی با معرفی مسیرهای عمده واردات روغن گفت: روغن آفتابگردان از روسیه و اوکراین، روغن با پایه پالم از مالزی، روغن با پایه سویا از آمریکایی جنوبی وارد می‌شود.
وی با بیان اینکه کمتر از ۱۰ درصد از نیاز ما در زمینه روغن در داخل کشور تولید می‌شود، گفت: در زمینه روغن به دیگر کشورها وابسته هستیم.دبیر پیشین انجمن صنفی روغن‌نباتی در پاسخ به این پرسش که آیا می‌توان ترکیه را جایگزین اوکراین برای واردات روغن آفتابگردان کرد؟ گفت: در شرایط فعلی شاید این امکان وجود داشته باشد اما باید به این نکته توجه کرد که ترکیه نیز تولیدکننده نیست و دانه‌های روغنی را از اوکراین وارد و آن را پالیش می‌کند.
به گفته وی؛ چالش در زمینه تامین روغن آفتابگردان جهانی است و تردید نداشته باشید که قیمت جهانی دانه‌های روغنی سویا و پالم نیز همچنان روند صعودی خواهند داشت.
محمودی در پایان ذخایر استراتژیک روغن را قابل توجه دانست و افزود: باید سیاست‌های دولت در زمینه تخصیص و تامین ارز برای واردات روغن سرعت بیشتری بگیرد. به نظر من بهتر است روغن با ارز آزاد وارد شود و تجار خود اقدام به واردات کنند و منتظر دریافت ارز نمانند.
فرصت ۱۱۹ میلیون دلاری برای صادرات محصولات لبنی
عضو هیات‌مدیره اتاق مشترک بازرگانی ایران و روسیه نیز در این رابطه اظهار کرد: ما نزدیک‌ترین کشور هستیم که می‌توانیم از روسیه خرید کنیم چراکه یکسری از کشورهای خریدار در فضای تحریم متقابل با روسیه قرار خواهند گرفت. بنابراین جای نگرانی برای ایران از نظر تامین گندم و نهاده‌های دامی وجود نخواهد داشت.
سیدجلیل جلای‌فر در مورد تاثیر جنگ روسیه و اوکراین بر تجارت ایران اظهار کرد: اتفاق پیش‌آمده بین اوکراین و روسیه تاثیر مثبتی بر اقتصاد و به خصوص تجارت ایران خواهد گذاشت. ما با روسیه روابط تجاری داریم که الان این روابط در حد عالی قرار دارد. از دیدگاه تجاری ما در بازار روسیه یکسری رقبای تجاری هم داریم. اوکراین و روسیه تاکنون حدود ۱۲ میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار سالانه مبادله تجاری داشتند که چهار میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار سهم صادرات اوکراین به روسیه بوده است. عمده صادرات این کشور به روسیه محصولات مواد غذایی، شیشه، محصولات دارویی و پزشکی، مصنوعات پلاستیکی و مصالح ساختمانی و معدنی بوده است. با اتفاقات پیش‌آمده اوکراین نمی‌تواند این صادرات را ادامه دهد.
وی با اشاره به تحریم‌ احتمالی متقابل بین اروپا و روسیه گفت: قطعا کشورهای اروپایی روسیه را تحریم می‌کنند، روسیه تمام این موارد را پیش‌بینی کرده بود و قطعا مقابله به مثل کرده و کشورهای اروپایی را در بازار روسیه تحریم می‌کند. پنج کشور اروپایی یعنی انگلیس، فرانسه، ایتالیا، هلند و آلمان در سال ۲۰۲۱ حدود ۱۸۳ میلیارد و ۵۷۶ میلیون دلار با روسیه مبادله تجاری داشتند که از این میان صادرات این پنج کشور به روسیه ۶۰ میلیارد و ۳۷۴ میلیون دلار بوده است. عمده صادرات این کشورها به مسکو تجهیزات صنعتی، ماشین‌آلات حمل و نقل ترکیبی از جمله ریلی و کشتی و خودرو، لبنیات با سهم ۱۱۹ میلیون دلاری بوده است.
جلالی‌فر افزود: بنابراین در این بازار یک فرصت ۱۱۹ میلیون دلاری محصولات لبنی ایجاد می‌شود که ایران می‌تواند جایگزین شود. در حوزه محصولات دارویی و تجهیزات پزشکی حدود هشت میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار این ۵۶ کشور به روسیه صاردات داشتند. در این بخش هم فرصتی برای ایران ایجاد می‌شود. گرچه متاسفانه به علت کندی عملکرد ما در این حوزه اشتباهاتی داشتیم و ورود نکردیم اما شاید این موضوع فرصتی را برای شرکت‌های دانش‌بنیان و محصولات فناورانه کشور ایجاد کند. در این باره جا دارد که نهادهای خصولتی مثل بنیاد مستضعفان، ستاد اجرایی فرمان امام و… که توان سرمایه‌گذاری و کار دارند وارد شوند و باب صادرات محصولات پزشکی و دارویی ایران را باز کنند که می‌تواند ارزش افزوده خوبی برای کشور داشته باشد.
وی ادامه داد: در مورد محصولات شیمیایی، مصنوعات پلاستیکی، مواد شوینده و آرایشی و بهداشتی نیز یک فرصت برای ایران ایجاد می‌شود. در حوزه محصولات شیمیایی و مصنوعات پلاستیک چهار میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار فضا باز می‌شود ما در این محصولات تنوع خوبی داریم. در مورد محصولات شوینده الان کارخانجات ما به ۶۰ درصد ظرفیت کار کرده و ۴۰ درصد آن ظرفیت خالی است. بازار این پنج کشور در روسیه در این حوزه ۷۹۸ میلیون دلار صادرات دارند و با تحریم خلأ در بازار روسیه ایجاد می‌شود.
تامین داخل کشور از روسیه راحت‌تر خواهد بود
عضو هیات‌رییسه اتاق مشترک بازرگانی ایران و روسیه تصریح کرد: ترکیه احتمالا موضع‌گیری داشته باشد. روسیه با توجه به تجارت گذشته خود و نظارتی که بر رفتار ترکیه دارد اگر ترکیه موضع‌گیری شدیدی داشته باشد ممکن است از سمت روسیه برای حضور در بازار این کشور تحریم شود. این دو کشور با یکدیگر حدود ۳۰ میلیارد دلار مبادلات تجاری دارند. در بسیاری از حوزه‌ها فضایی برای حضور کالاهای ایرانی باز می‌شود.وی اضافه کرد: همچنین ترکیه رتبه اول واردات غلات از جمله گندم، ذرت، جو، سویا، نخود و عدس را از روسیه داشته که در سال گذشته به رقم ۳/۹ میلیون تن رسید. ایران با ۶/۶ میلیون تن در رتبه دوم قرار دارد. برخی نگرانی‌ها در مورد ایجاد کمبود مطرح می‌شود. منطقی پشت این نگرانی وجود ندارد. داخل روسیه جنگی نیست و زمین‌های کشاورزی زیر کشت هستند. اوکراین هم با پیشروی‌هایی که وجود دارد احتمالا سقوط کند، روال عادی شده و زمین‌های حاصلخیز این کشور زیر کشت رفته و کمبودی از نظر گندم و نهاده‌های دامی به وجود نخواهد آمد.جلالی‌فر بیان کرد: اما با توجه به اینکه در دو تا سه سال اخیر در پی تغییرات جوی افت تولید در روسیه وجود داشته، با این شرایط عرضه برای کشور ما و تامین داخل کشور از روسیه راحت‌تر خواهد بود. قرار بود که امسال سهمیه‌بندی شود که با این اتفاق دیگر سهمیه‌بندی هم احتمالا وجود نخواهد داشت و ما نزدیک‌ترین کشور هستیم که می‌توانیم از روسیه خرید کنیم چراکه یکسری از کشورهای خریدار در فضای تحریم متقابل با روسیه قرار خواهند گرفت. بنابراین جای نگرانی برای ایران از نظر تامین گندم و نهاده‌های دامی وجود نخواهد داشت.
عضو هیات‌مدیره اتاق مشترک بازرگانی ایران و روسیه تاکید کرد: اگر مدیران هوشمندی داشته باشیم و بتوانیم همگرایی‌های سازمانی در داخل کشور ایجاد کنیم، قطعا می‌توانیم در این بحران حداقل افزایش صادرات سه میلیارد دلاری داشته باشیم.
وی در پاسخ به این سوال که آیا ارتباط ایران با کشورهای حوزه دریای سیاه دچار مشکل می‌شود یا خیر، گفت: کشورهای حوزه دریای سیاه، دریای آزوف و دریای بالتیک برای رابطه با ایران راه‌های امن دارند. لهستان، لیتوانی و اسلوانی، گرجستان و غیره هیچ یک برای ارتباط با ایران دچار مشکل نیستند. تنها در مورد اوکراین که در جنگ است و مولداوی که ما چندان با آنها مبادله تجاری نداشتیم مشکل به وجود می‌آید. با مجارستان و بلغارستان اصلا از طریق دریای سیاه مبادله نداشتیم. جلالی‌فر همچنین خاطرنشان ساخت: اوکراین شرایط جنگی دارد و با هیچ کشوری نمی‌تواند مبادله تجاری داشته باشد اما روسیه میدان جنگ نیست. نتیجه تجارت با اوکراین بستگی به این دارد که برنده صحنه جنگ چه کسی باشد.
رکوردشکنی قیمت گندم در بازار جهانی
گفتنی است بهای معاملات گندم در شیکاگو برای نخستین بار از سال ۲۰۰۸ از مرز ۱۰ دلار در هر بوشل (معادل ۴۰/۲۵ کیلوگرم) عبور کرد و روند افزایشی ماه گذشته را تحت تاثیر حمله نظامی روسیه به اوکراین و مختل شدن صادرات غلات این منطقه ادامه داد.
بهای معاملات گندم زمستانه قرمز نرم محدودیت روزانه را شکست و با ۶/۷ درصد افزایش، به ۵۹/۱۰ دلار در هر بوشل رسید. قیمت گندم که کالای غذایی اساسی به شمار می‌رود، در یک ماه گذشته حدود ۴۰ درصد افزایش پیدا کرده و هزینه همه کالاها شامل نان و روغن‌های خوراکی را افزایش داده است. ذرت که برای خوراک دام و شیرین‌کننده استفاده می‌شود، ۸/۲ درصد افزایش یافت و به بالاترین حد از سال ۲۰۱۳ رسید.
روسیه و اوکراین صادرکننده بزرگ گندم بوده و به اتفاق ۲۹ درصد از صادرات جهانی را تشکیل می‌دهند که عمده آن از طریق بنادر دریای سیاه انجام می‌شود. عمده گندم به خریداران بزرگ در خاورمیانه و شمال آفریقا نظیر مصر و ترکیه صادر می‌شود. اوکراین همچنین یکی از چهار صادرکننده بزرگ ذرت در جهان است و حدود ۵/۴ میلیون تن در ماه صادرات دارد و مشتریان بزرگش شامل چین و اتحادیه اروپا هستند. این دو کشور در حدود ۸۰ درصد از صادرات جهانی روغن آفتابگردان هم سهم دارند. جنگ در اوکراین و تحریم‌های آمریکا و اروپا علیه مسکو، بازارهای غلات را آشفته کرده و واردکنندگان برای واردات از کشورهای دیگر تعجیل دارند.
فعالیت بندری در اوکراین از زمان آغاز حمله روسیه در هفته گذشته مختل شده و تجارت غلات با روسیه هم متوقف شده است. خریداران تمایلی به دست زدن به ریسک و ورود به معاملات جدید یا پرداخت هزینه بالای کرایه و بیمه کشتی‌های حامل محموله‌ها از این منطقه ندارند. شرکت‌های بازرگانی تاسیساتشان در این منطقه را تعطیل کرده‌اند.
جنگ باعث شده است قیمت کالاهای کشاورزی که پیش از این به دلیل خشکسالی‌ها و کمبود نیروی کار صعود کرده بود، افزایش بیشتری پیدا کند. رشد قیمت‌ها در هفته‌های اخیر هزینه مواد غذایی در سطح جهانی را به رکورد بالایی می‌رساند. جنگ احتمالا ادامه پیدا خواهد کرد و جذب کارکنان به ارتش و مختل شدن حمل‌و‌نقل و لجستیک چشم‌انداز محصولات ذرت و آفتابگردان را ضعیف کرده است. به علاوه محصول گندم زمستانه در حال حاضر در دوره خواب است اما باید دید امسال چه میزان برداشت می‌شود.
بر اساس گزارش بلومبرگ، روغن پالم و روغن سویا که پرمصرف‌ترین روغن‌های خوراکی جهان است، تحت‌تاثیر خشکسالی، کمبود نیروی کار و نگرانی‌ها نسبت به کمبود روغن آفتابگردان به رکورد بالایی صعود کرده‌اند و تهدیدی برای مردم محرومی هستند که به این کالاهای غذایی اساسی برای بقا اتکا دارند.