فرصت طلایی نفتی پیش‌روی بازار ‌سرمایه

چند روزی است که وعده گشایش اقتصادی داده شده و به نظر می‌رسد این طرح مربوط به عرضه اوراق سلف نفتی در بورس باشد به این صورت که دولت برای جبران کسری بودجه، نفت‌خام بشکه‌ای را در بازار سرمایه عرضه کند و عموم مردم امکان معامله روی این اوراق را داشته باشند. در نهایت هم این اوراق در سررسید معین (احتمالا توسط صندوق توسعه ملی) بازخرید شود. یک کارشناس و تحلیلگر حوزه نفت در این خصوص بیان کرد: قاعدتا اگر طرح گشایش اقتصادی همراه با عرضه اوراق سلف نفتی باشد، به این معناست که نفت سال‌های آینده، پیش‌فروش خواهد شد تا برای پروژه‌های در دست اجرا، تامین مالی انجام شود و از محل درآمدهای آتی، بازپرداخت اوراق صورت گیرد. با این حال سیدمهدی حسینی تاکید کرد: ولی تا زمانی که جزئیات این طرح اعلام نشده نمی‌توان در مورد سازوکار آن اظهارنظر کرد.
این تحلیلگر بازار نفت در گفت‌وگو با بورس‌نیوز ضمن تاکید بر اینکه معاملات آتی نفت و فرآورده‌های نفتی در بورس‌های جهانی هم رواج دارد، گفت: در بازارهای جهانی معمولا حجم معاملات آتی و کاغذی نفت خام، بیش از حجم معاملات فیزیکی است و کافی است حجم معاملات آتی نفت و فرآورده‌های نفتی در بورس نیویورک یا بورس لندن و توکیو و… را بررسی و این حجم را با حجم معاملات فیزیکی مقایسه کنید تا درک بهتری از این موضوع داشته باشید. برای مثال در بورس نیویورک در مقطعی، حجم معاملات آتی نفت خام، از حجم معاملات فیزیکی نفت در کل دنیا بیشتر بود‌. عرضه اوراق مبتنی بر نفت یا معاملات آتی نفت‌خام و فرآورده‌های نفتی، سالیان سال است که در دنیا اجرایی شده است. حسینی افزود: معتقدم با طراحی و اجرای صحیح این ایده، می‌توان هم به تامین مالی پروژه‌های نیمه‌تمام صنعت نفت و صنایع پایین‌دستی نفت کمک کرد و هم فرصت خوبی پیش‌روی بازار سرمایه ما قرار خواهد گرفت تا رونق بگیرد و توسعه پیدا کند.
کاهش رانت در عرضه اوراق
این تحلیلگر بازار نفت در پاسخ به برخی نگرانی‌ها بابت احتمال رانت و فساد در نتیجه اجرای این طرح اظهار کرد: هر فکر و ایده خوبی، اگر به درستی طراحی و اجرا نشود، می‌تواند مفسده‌زا باشد اما در مورد طرح احتمالی، دغدغه کمتری بابت رانت و فساد دارم چرا که در صورت اجرای این طرح در بستر بازار سرمایه، همه چیز کاملا شفاف خواهد بود. ضمن اینکه عرضه اوراق مبتنی بر نفت، در دنیا سازوکار و ابزار شناخته‌شده‌ای است و با تکیه بر تجربیات جهانی می‌توان از مشکلات احتمالی جلوگیری کرد. اصولا رانت زمانی ایجاد می‌شود که فرصت خرید یا انجام کاری، محدود به جماعتی خاص می‌شود ولی وقتی امکان معامله اوراق برای عموم فراهم باشد و معاملات در بستر بورس انجام شود، احتمال رانت و فساد هم ضعیف است مگر آنکه سازوکار اجرای این طرح به درستی پیاده‌سازی نشود. امیدوارم اگر طرح عرضه اوراق سلف نفتی برای گشایش اقتصادی اجرایی شد، آنقدر روی نحوه اجرا و ایفای تعهدات و… نظارت باشد که هیچ مشکل و مفسده‌ای به دنبال نداشته باشد.
عملکرد ضعیف اوراق در گذشته
وی اضافه کرد: قبل از هر چیز معتقدم در بخش اوراق، سیستم‌های مالی و بانک‌ها و موسسات اعتباری و… در کشور ما به سبب عملکرد نه‌چندان مطلوب سال‌های قبل، اعتبار زیادی ندارند و مردم اعتماد زیادی به سیستم پولی کشور ندارند. به همین دلیل هم بخش عمده سرمایه‌های مردم راهی بازار ارز و طلا و مسکن و‌… می‌شود. اگر قرار باشد اعتماد مردم را نسبت به سیستم مالی کشور دوباره جلب کنیم، باید تضمین‌کننده اوراق، یک نهاد قابل اتکا مانند شرکت نفت باشد. بنابراین در صورتی که دولت بخواهد از طریق عرضه اوراق مبتنی بر نفت، تامین مالی کند، باید این اوراق تضمین‌کننده قابل اعتمادی داشته باشد تا مردم هم با تردید کمتری در این حوزه سرمایه‌گذاری کنند. ضمن اینکه انتظار می‌رود سازوکار و جزئیات طرح به طور شفاف اعلام شود. همچنین باید کف قیمتی، تضمین شود و خریداران اوراق مطمئن باشند که مثلا باخرید هر بشکه نفت‌خام در قیمت ۴۰ دلار تضمین شده و اگر قیمت نفت در بازارهای جهانی افزایش یابد و نفت به عنوان مثال به قیمت ۵۰ دلار برسد، خریداران اوراق در سود حاصل از افزایش قیمت نفت خام، سهیم خواهند بود. علاوه بر این، بهتر است معافیت‌های مالیاتی هم برای خریداران اوراق در نظر گرفته شود تا جذابیت ایجاد کند. چنانچه این موارد رعایت و سازوکار درستی اجرایی شود، عرضه اوراق مبتنی بر نفت، طرح جذابی برای سرمایه‌گذاری خواهد بود‌ زیرا نفت‌خام در حال حاضر قیمت نسبتا پایینی دارد و چشم‌انداز قیمت نفت‌خام در بازارهای جهانی برای یکی، دو سال آینده، صعودی است.