فرصت و تهدیدهای مسابقه فضایی هند و پاسیفیک

گروه بین‌الملل- محمدرضا ستاری- با توجه به مزایای استراتژیک و اهمیتی که این روزها فناوری و قدرت فضایی پیدا کرده، چنین مزیتی به سرعت در حال گسترش در منطقه هند و پاسیفیک است؛ به همین دلیل است که کشورهای این منطقه به منظور تقویت امنیت ملی و حفظ مزیت رقابتی، سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی را در بخش ماهواره‌ها، برنامه‌های فضایی و سایر فناوری‌های مرتبط با آن در طول سال‌های اخیر انجام داده‌اند.
در این میان یکی از کشورهایی که به سرعت در حال توسعه برنامه و قابلیت‌های فضایی خود بوده، چین است که اخیرا نیز یک مریخ‌نورد را در منطقه دور ماه با موفقیت‌ آزمایش کرده است. از سوی دیگر پرتاب موفقیت‌آمیز ۱۰۴ ماهواره از سوی هندی‌ها تنها نمونه‌ای از پیشرفت‌های قابل توجه این کشور در زمینه فناوری فضایی است. به گفته برخی از کارشناسان منطقه هند و اقیانوس آرام (هندوپاسیفیک) به دلیل خطوط ساحلی گسترده، منابع طبیعی فراوان و اقتصادهای رو به رشد برای ثبات استراتژیک و اقتصادی جهان بسیار مهم تلقی می‌شود و به همین دلیل هم هست که افزایش قدرت فضایی برای کشورهای این منطقه اهمیت قابل ملاحظه‌ای پیدا می‌کند.
نگرانی‌ها از مسابقه فضایی
طبق گزارشی که سایت ژئوپلیتیک در این خصوص منتشر کرده، چنین موضوعی باعث شده تا نگرانی‌ها نیز از احتمال درگیری میان کشورهای منطقه افزایش یابد. در واقع نخستین کلید تنش می‌تواند از اختلافات میان چین و هند در خصوص توسعه تسلیحات ضدماهواره‌ای و سایر قابلیت‌های نظامی مبتنی‌بر فضا ناشی شود. در واقع استفاده از منابع فضایی برای اطلاعات، نظارت و شناسایی (ISR) و همچنین ایجاد سیستم‌های ارتباطی و ناوبری مبتنی بر فضا، پتانسیل تغییر پویایی قدرت منطقه‌ای را دارد و از آنجا که کشورها همچنان به هزینه‌های خود برای فناوری‌های فضایی ادامه می‌دهند، بسیار مهم است که اطمینان حاصل شود همکاری‌ها میان آنها همچنان برقرار مانده و تبدیل به یک مسابقه فضایی نشود.
در همین رابطه از آنجا که برخی از بزرگ‌ترین و پیچیده‌ترین ارتش‌های جهان مانند چین، هند و ایالات‌متحده در منطقه هند و اقیانوس آرام حضور داشته و هر سه نیز در حال سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی در قابلیت‌های فضایی خود هستند بروز تنش‌ها و اختلافات می‌تواند علاوه بر معادلات منطقه بر تحولات ژئوپلیتیکی جهانی نیز اثری مستقیم داشته باشد. به عنوان مثال هند علاوه بر اینکه برنامه‌های فضایی غیرنظامی خود را به خوبی تثبیت کرده، در حوزه نظامی مانند سلاح‌های ضدماهواره‌ای و سیستم‌های هشدار اولیه مبتنی بر ماهواره نیز سرمایه‌گذاری‌های قابل‌توجهی داشته است. به همین دلیل چنین موضوعی می‌تواند به رقابتی با چین منتهی شود که پتانسیل بر هم زدن تعادل استراتژیک در منطقه را به میزان قابل‌توجهی داراست.
از سوی دیگر ایالات‌متحده به عنوان پیشرفته‌ترین کشور فضایی جهان، سهم قابل توجهی در رشد نیروی فضایی در اقیانوس هند و اقیانوس آرام داشته است. امروز ارتش آمریکا روی توسعه فناوری‌های جدیدی کار می‌کند که می‌تواند از قابلیت‌های فضایی آن برای ارتباطات، شناسایی و ناوبری حفاظت کند. بنابراین توسعه استراتژی‌ها و فناوری‌های فضایی کارآمد می‌تواند چالش‌برانگیز باشد، زیرا بسیاری از کشورهای منطقه تمایلی به اشتراک‌گذاری اطلاعات یا همکاری با یکدیگر ندارند.
از سوی دیگر امکان مسابقه تسلیحاتی فضایی مشکل دیگری را به همراه دارد. این احتمال وجود دارد که کشورهای بیشتری با توسعه قابلیت‌های فضایی خود، برای توسعه ابزارها و سلاح‌های جدیدی که می‌توانند در درگیری‌های فضایی مورد استفاده قرار گیرند، رقابت کنند. این موضوع می‌تواند باعث افزایش تنش‌ها و حتی زمینه‌سازی برای استفاده از سلاح‌های فضایی شود. در نتیجه نمی‌توان تضمین کرد که فضا بدون همکاری همیشه آرام و پایدار برای همه بازیگران باقی بماند. علاوه بر این، منطقه هند و اقیانوس آرام به سرعت در حال تبدیل شدن به مرکز فعالیت‌های سیاسی و اقتصادی بین‌المللی است و برای کشورهای این منطقه شرط پیمودن مسیر توسعه، استفاده از تمامی منابع موجود خواهد بود.
پویایی اقتصادی با رشد فضایی
به گفته کارشناسان از آنجا که فناوری فضایی یکی از ابزارهایی است که می‌تواند طیف وسیعی از امکانات را برای اقتصادهای رو به رشد این منطقه فراهم کند، انجام تجارت، به اشتراک‌گذاری اطلاعات و هماهنگی فعالیت‌ها در سراسر مرزهای بین‌المللی با کمک ماهواره‌ها علاوه بر اینکه کانال‌های ارتباطی را عمیق‌تر می‌کند، به باز کردن بازارهای جدید و شکوفایی اقتصادی نیز کمک قابل ملاحظه‌ای خواهد کرد. به عنوان مثال، سیستم‌های ناوبری مبتنی بر ماهواره می‌توانند به کشتی‌ها و هواپیماها راهنمایی دقیق و قابل اعتمادی ارائه دهند و کارایی و امنیت شبکه‌های حمل‌و‌نقل را افزایش دهند. بنابراین از آنجا که تجارت و سرمایه‌گذاری از جمله اجزای حیاتی توسعه اقتصادی هستند، این امر می‌تواند به شکوفایی تجارت و سرمایه‌گذاری منجر شود.
آخرین موضوع نیز این است که اکتشافات فضایی همیشه یک ایده جذاب بوده که تخیلات مردم را در طول تاریخ تسخیر کرده است. در واقع چنین مساله‌ای علاوه بر آینده‌نگری بر ژئوپلیتیک و اقتصاد جهانی نیز تاثیری مهم و قابل توجه خواهد داشت. به همین خاطر منطقه هند و اقیانوس آرام با جمعیت زیاد و توسعه اقتصادی سریع خود فرصت قابل‌توجهی برای اکتشافات فضایی ارائه می‌دهد؛ به‌طوری که امروز کشورهایی مانند چین، ژاپن و هند در حالی که قصد دارند به بازیگران اصلی اکتشافات فضایی تبدیل شوند، اخیرا برنامه‌های فضایی جاه‌طلبانه‌ای را آغاز کرده‌اند که می‌تواند در آینده نقش مهمی در منطقه و حتی جهان ایفا کند.