فرصت یا تهدید

گروه فناوری- اخیرا بانک مرکزی بخشنامه‌ای به بانک‌ها ابلاغ کرده که در نتیجه تغییراتی در انجام تراکنش‌های مالی، دسترسی به حساب‌ مشتریان بانک‌ها برای عواملی غیر از بانک یا ارائه‌دهنده خدمات پرداخت محدود شده و با هدف تامین امنیت حساب کاربران، پردازش از کدهای ussd محدود به پرداخت قبوض عمومی می‌شود و اپلیکیشن‌هایی که خود بانک‌ها طراحی کردند، جایگزین بانک‌ها خواهند شد‌.
این در حالی است که تلاش‌های پیدا و پنهان برای وادار کردن بانک ‌مرکزی به عقب‌نشینی از توقف سرویس خرید شارژ با استفاده از کدهای دستوری افزایش یافته‌ است‌.
استفاده از کد‌های دستوری برای خرید شارژ نه‌تنها از امنیت کافی برای تراکنش‌های مالی بین کاربر و بانک برخوردار نیست بلکه باعث می‌شود هزینه کارمزد روی دست کاربر و شبکه بانکی بگذارد که از این روش سود گزافی نصیب شرکت‌ها می‌شود‌.
از سوی دیگر اگرچه بانک مرکزی از گذشته تصمیم به حذف این روش غیرایمن از تراکنش‌های موبایلی داشته است و بارها به دلایل مختلف و فشار از سوی شرکت‌های ذی‌نفع مانع از انجام این اقدام می‌شد اما هم‌اکنون زیرساخت‌های لازم برای جایگزینی روش‌های شارژ برای کاربرانی که امکانات محدود دارند در نظر گرفته نشده است و باور کارشناسان این است که در نهایت مردم برای دریافت شارژ به زحمت می‌افتند و شارژ‌های کاغذی دوباره به گردش در‌می‌آید‌.
لابی برای عقب‌نشینی بانک مرکزی
هر قدر به ۱۵ بهمن‌ماه که در بخشنامه اخیر #بانک‌مرکزی به عنوان ضرب‌الاجل توقف سرویس خرید #شارژ تلفن‌همراه بر بستر USSD تعیین شده‌ است، نزدیک‌تر می‌شویم، فشار لابی‌ها برای وادار کردن مسوولان بانک‌مرکزی برای عقب‌نشینی از این بخشنامه افزایش یافته ‌است‌.
این فشارها در حالی از سوی جریان‌های فروشنده شارژ اعمال می‌شود که شرکت‌های پرداخت الکترونیک که تاکنون بیشترین سهم را در فروش شارژ بر بستر ussd دارند، همراهی خود را با بخشنامه بانک‌مرکزی اعلام کرده‌اند و تلاش می‌کنند به کاربران خود این اطمینان را بدهند که با وجود روش‌های جایگزین کدهای دستوری مانند اپلیکیشن‌ها، هیچ مشکلی برای خرید شارژ پس از ۱۵ بهمن وجود نخواهد داشت‌.
حذف کدهایussd و جایگزینی آنها با اپلیکیشن‌های بانکی، اگرچه با توجیه ارتقای امنیت پرداخت الکترونیکی صورت گرفته اما به گفته کارشناسان در شرایطی که هنوز زیرساخت‌های اینترنت برای تمام نقاط فراهم نیست، احتمالا کاربران تلفن‌های همراه اعتباری را حداقل برای دریافت شارژ دچار مشکل خواهد کرد‌.
بر اساس بخشنامه بانک مرکزی نباید اطلاعات حساس کارت مشتریان از جمله رمز دوم آنها از مسیرهایی که فاقد رمزنگاری مناسب بوده و امکان ذخیره‌سازی یا مشاهده آن توسط عواملی غیر از بانک یا ارائه‌دهنده خدمات پرداخت وجود دارد، مبادله شود‌. بر این اساس از نیمه بهمن‌ماه امسال تراکنش‌های فاقد رمزنگاری از مبدأ تا مقصد وجود نخواهد داشت‌. در واقع پرداخت‌هایی که با استفاده از کدهای ussd انجام می‌شدند، از این تاریخ تنها با استفاده از اپلیکیشن‌ بانک‌ها ممکن خواهد بود‌.
تلفن‌همراه یکی از اجزای جدایی‌ناپذیر زندگی افراد شده و در این شرایط یکی از امکاناتی که بانکداری الکترونیک در اختیار کاربران قرار می‌دهد، استفاده از کدهای ussd یا همان کدهایی است که با * شروع و با # تمام می‌شوند‌. با استفاده از این کدها، کاربر به راحتی و در فضایی ساده می‌تواند فعالیت‌هایی از قبیل انتقال وجه، اعلام موجودی، خرید شارژ و پرداخت قبوض را انجام دهد‌. کدهای ussd بدون استفاده از هیچ نرم‌افزاری روی گوشی تلفن‌همراه، ارتباط با بانک را با گرفتن چند عدد فراهم کرده‌اند‌.
حذف کدهای ussd سرویس جایگزین دارد؟
رمضانعلی سبحانی‌فر، رییس کمیته مخابرات مجلس با اشاره به قطع سرویس ussd شارژ اعتباری اپراتورهای همراه از ۱۵ بهمن‌ماه، اظهار کرد: با قطع این سرویس برای شارژ اعتباری سیم‌کارت خود باید حضورا به دفاتر پیشخوان یا دفاتر دولت الکترونیک یا سایر فروشندگان مراجعه کنند‌. چنین ایده‌ای که میلیون‌ها نفر از مالکان سیم‌کارت‌های اعتباری را در اپراتورهای همراه اول، ایرانسل و رایتل درگیر می‌کند، باید با تدبیر بیشتری انجام شود و تا وقتی سرویس یا سرویس‌های جایگزین بهتری ارائه نشود نباید سرویس ussd قطع شود‌.
البته اخیرا محمدرضا فرنقی‌زاد، مدیرکل روابط‌عمومی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات از انجام مذاکره‌ای بین وزیر ارتباطات و بانک مرکزی خبر داد که بر مبنای آن، با توجه به اینکه اجرای فوری این بخشنامه (قطع سرویس) ussd می‌تواند در روند کاری و زندگی مردم اختلال ایجاد کند، ظاهرا قرار شده این بخشنامه تا چهار ماه به حالت تعلیق درآید و طی این مدت استفاده از این سرویس امکان‌پذیر باشد تا راهکارهای لازم برای انجام تدابیر مد نظر بانک مرکزی در خصوص ایجاد بسترهای امن برای انجام تراکنش‌های بانکی اندیشیده شود‌. البته وزارت ارتباطات ضرورت امن‌سازی بسترهای مبادلات مالی را تایید می‌کند‌.
باید توجه داشت ussdها، کدهایی هستند که کار کاربر را آسان می‌کنند‌. اگرچه در سال‌های گذشته و پیش از اینکه اینترنت مانند امروز گسترده شود، استفاده از ussdها ضرورت بیشتری داشت و حتی شاید بدون استفاده از این کدها، انجام بسیاری از فعالیت‌های بانکی ممکن نبود اما باید پذیرفت امروز همچنان هم در تمام نقاط نمی‌توان از اینترنت خوب و با سرعت بالا بهره برد‌.
افزایش امنیت در نبود امکانات زیرساختی
در این زمینه یک کارشناس حوزه بانکداری الکترونیک با اشاره به وضع محدودیت‌های جدید برای فعالیت‌های مرتبط باussd ‌ها، این فناوری‌ را مربوط به دوران گذار بانکداری الکترونیک توصیف کرد که حالا زمان آنها به سر آمده است‌.
ایمان اسلامیان در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه ussd عملا به دوران گذار توسعه فناوری‌های بانکداری الکترونیکی مربوط بوده‌اند، گفت: برخی از کشورها حتی به خاطر سرعت بالای اینترنت و اقتصادی دیجیتالی خود اساسا تجربه ussd ‌ها را از سر نگذرانده‌اند، چرا که این فناوری ضعف‌های امنیتی جدی را در خود دارد‌.
وی با بیان اینکه تجربه ussd در کشور، مناسب زمانی بود که اینترنت رایج نبود، اظهار کرد: در زمانی که اینترنت در کشور رایج نبود فناوری ussd تنها مجرای جایگزین برای پرداخت‌های خرد به شمار می‌رفت که برخی از شرکت‌ها با استفاده از این فناوری و حتی اخذ کارمزد بیشتر از بانک‌ها و بعضا مشتریان توانستند به سودهای کلانی دست پیدا کنند‌.
این کارشناس حوزه بانکداری الکترونیک با بیان اینکه سیاست بانک مرکزی از همان ابتدا محدود کردن خدمات مربوط به ussd بوده است، گفت: امروزه بانکداری باز در دنیا در حال توسعه است‌. در این نوع بانکداری بانک‌ها ارائه خدمات خود را به صورت منعطف طراحی می‌کنند و API خود را در خدمت طراحان فین‌تک‌ها و شرکت‌های کوچک برای ارائه خدمات به کاربران و مشتریان قرار می‌دهد‌. همان‌طور که در حال حاضر نیز بسیاری از خدمات بانک‌ها به صورت آنلاین در دسترس مشتریان قرار دارد‌.
حذف کدهای ussd و جایگزینی آنها با اپلیکیشن‌های بانکی، شاید بتواند امنیتی را که مورد نظر مسوولان است فراهم کند اما در شرایطی که هنوز هم زیرساخت‌های اینترنت برای تمام نقاط فراهم نیست، استفاده از اپلیکیشن‌ها در تمام موارد هم معنایی نخواهد داشت‌. چه‌بسا کاربران تلفن‌های همراه اعتباری در یکی از همین نقاط کور اینترنتی نیاز به شارژ اعتبار تلفن خود داشته باشند و اپلیکیشن‌های بانکی هم بدون اتصال به اینترنت نتوانند کمکی کنند!