فسادنما کیست؟!

گروه سیاسی- ابراهیم رییسی روزهای پایانی آخرین هفته آذرماه را در یکی دیگر از سفرهای پرتعدادش به اینجا و آنجای ایران، راهی استان گلستان شد؛ سفرهایی که بسیاری از ناظران، آنها را اقدامی ناکارآمد درحل مشکلات کشور می‌دانند و معتقدند جز اتلاف هزینه و وقت و البته تبلیغات سیاسی برای دولت انقلابی فایده دیگری ندارد و اگر بحث بر سر منافع ملت باشد و خوشامد دولت موردنظر نباشد، باید اذعان کرد که یک‌سر بی‌فایده‌اند. چنانکه حتی نمایندگان حامی دولت انقلابی در مجلس انقلابی نیز به‌دفعات نسبت به این مساله اظهارنظر کرده و به‌خصوص باتوجه به اجرایی نشدن بسیاری از مصوبات بخش عمده این سفرها، از رییس دولت انقلابی می‌خواهند دست‌کم این یکی، دو سال پایانی عمر این دولت را به جای گشت و گذار در گوشه و کنار زیبای ایران، در پایتخت، بر وظایفش در راستای دولت‌داری و کشورداری متمرکز شود.
ابراهیم رییسی نه‌تنها نشانه‌ای از توجه به این مطالبه گسترده نشان نداده، بلکه به‌جد بر ادامه سفرهایش اصرار دارد و همین سفر اخیر به گرگان و چند شهر دیگر استان گلستان، یازدهمین سفر استانی از دور دوم این سفرها بود؛ سفرهایی که رییسی در طول آن، به جز سخنرانی و تبلیغ دولت انقلابی و البته تصویب مصوباتی که چنانکه اشاره شد، بسیاری از آنها هنوز به اجرا درنیامده، چند طرح و پروژه را نیز افتتاح می‌کند که این مورد اخیر هم چندان کم‌حاشیه‌تر از آن اقدامات و سخنان دیگر نیست؛ طرح‌ها و پروژه‌هایی که رییس دولت انقلابی در حالی دست به افتتاح‌شان می‌زند که بعضا پیش از این، توسط رییس‌جمهوری پیشین یا برخی دیگر از مقام‌ها افتتاح شده‌اند.
سخنرانی‌ها و نطق‌های رییسی در این سفرها هم چندان کم‌حاشیه نبوده‌اند. چنانکه در همین سفر اخیر به استان گلستان، ازقضا در جریان آیین افتتاح یکی از طرح‌هایی که در حضور وی افتتاح شد، در شرایطی که کاهش سرعت اینترنت و تشدید محدودیت در دسترسی کاربران ایرانی به شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی از ابتدای دولت انقلابی، اظهر من‌الشمس است و حتی حامیان این دولت نیز اغلب حاضر به انکارش نیستند، نه‌تنها از دستاوردهای دولتش در راستای توسعه زیرساخت‌های اینترنت سخن گفت، بلکه از این نیز فراتر رفت و تلویحا مدعی شد که او و دولت انقلابی بوده که در اوج کرونا، با فراهم کردن بستر «شاد» مانع از توقف کامل مدارس و دانشگاه‌ها شده‌اند. نکته‌ای که البته مطابق انتظار و طبق معمول، از دید افکار عمومی پنهان نماند و بلافاصله به سوژه رسانه‌ها و کاربران شبکه‌های اجتماعی تبدیل شد و بسیاری از این گفتند که چطور ممکن است یک مقام ارشد در این سطح، اینچنین در ارتباط با مساله‌ای که هنوز چندسالی از آن نگذشته، بی‌دقت سخن بگوید. او که در آیین افتتاح طرح ملی فیبررسانی به منازل، کسب‌وکارها و مدارس گلستان سخنرانی می‌کرد، با تاکید بر لزوم گسترش پهنای باند و افزایش سرعت اینترنت گفت: «در شرایط کرونا با همین بستر سامانه شاد را فعال کردیم و مردم استفاده کردند. الان هم که کرونا نیست، تاکید داریم که شبکه شاد را کنار نگذارند. این هم امکانی برای آموزش است و کنار آموزش حضوری، می‌توان از آموزش مجازی هم بهره‌مند شد.» جالب آنکه او در عین حال به این مهم نیز اذعان کرد که «برخی مردم از کندی سرعت اینترنت گلایه دارند.»
آنچه در این سفر استانی رییسی و لابه‌لای سخنرانی‌های پرتعدادش در جریان این سفر، بیش از هر بحث و موضوع دیگر، مورد توجه و تعجب و البته در عین حال انتقاد بسیاری از ناظران قرار گرفت، صحبت‌هایی بود که رییس دولت انقلابی در ارتباط با موضوع «فساد» به زبان آورد. آنجا که او احتمالا به پشتوانه تلاش اتاق فکری که ظاهرا بیش از اندازه به ایده‌هایشان اعتماد دارد، از تعابیری عجیب و بعضا نامفهوم سخن گفت و ادعاهایی عجیب و بعضا ناممکن را پیش کشید. او که در بخشی از سخنانش امری عملا ناممکن و محال را به دولت انقلابی منتسب کرد و بی‌توجه به اینکه به‌هرحال به صفر رساندن معضلی همچون فساد از اساس ناممکن است، از رفع فساد «حتی در کمترین وجه ‌ممکن» سخن گفت و تاکید کرد که «اجازه نمی‌دهد کوچکترین فساد اداری در ادارات لانه کند!» با این همه، اما سخنان عجیب‌تر رییسی در ادامه مطرح شد؛ زمانی که او تاکید کرد که «کوچک‌ترین فساد اداری در دولت انقلابی قابل‌تحمل نیست» و گفت: «با هرکسی که فساد کند و بخواهد خودنمایی فساد داشته ‌باشد، برخورد می‌کنیم!» اما هنوز روشن نشده بود منظور رییسی از کسانی که به‌گفته او، می‌خواهند «خودنمایی فساد داشته‌ باشند» چیست که در سخنانی عجیب‌تر گفت: «باید تلاش کنیم کسانی که می‌خواهند فسادنمایی کنند، خودشان ناامید شوند!»
رییسی البته چند کلامی نیز در توضیح این تعابیر مطرح کرد، اما مساله این بود که اساسا چطور ممکن بود که بتوان چنین تعابیری را توضیح داد.
او که در نهایت توضیح بیشتری درباره کسانی که می‌خواهند «خودنمایی فساد داشته باشند»، ارائه نکرد، در توضیح «فسادنمایی» و «فسادنماها»، آنان را کسانی توصیف کرد که «دغدغه فساد را ندارند و به‌دنبال ناامید کردن مردم هستند.» او همچنین گفت: «ممکن است دشمنان بخواهند فسادنمایی کنند، اما برنامه ما در دولت فسادزدایی است.» رییسی در عین حال خاطرنشان کرد: «دشمن امید مردم را نشانه گرفته و می‌خواهد امیدها را به ناامیدی تبدیل کند، اما کار ما در دولت و هر کسی که در هر سنگری حضور دارد، امیدآفرینی است. باید تلاش برای همه تلاش‌گران در همه بخش‌ها امیدآفرینی باشد.» رییسی همچنین در بخش دیگری از سخنانش، درباره هدف این افراد به‌گفته او، «فسادنما» سخن گفت و تاکید کرد: «هدف این افراد که در برابر فسادزدایی دولت قرار گرفته‌اند، ناامید کردن مردم از آینده روشن کشور و نظام اسلامی است.»
به هر تفسیر تا زمانی که رییس دولت انقلابی، مشاورانش یا احیانا دیگر اعضای این دولت درباره معنای این تعابیر ناآشنا توضیح ندهند، نمی‌توان با قاطعیت در ارتباط با آن سخن گفت. مگر اینکه بتوان دست به گمانه‌زنی زد و درباره این تعابیر جدید به حدس و گمان رو آورد. با این حساب، می‌توان گفت که «فسادنماها» احتمالا چیزی است شبیه به آنچه از حدود چند دهه پیش در فضای استادیوم‌های فوتبال و برنامه‌های تلویزیونی برای توجیه ناآرامی‌ها در این امکان ورزشی جعل شد. زمانی که مجری‌های صداوسیما برای انکار واقعیت موجود در ورزشگاه‌ها و استادیوم‌های فوتبال، گروهی از تماشاگران که دست به اقداماتی نامتعارف زده و فضای این امکان ورزشی را با ادبیاتی نامتعارف و رفتاری زننده آلوده می‌کردند، «تماشاگرنما» خواندند.
البته با قاطعیت نمی‌توان در این باره اظهارنظر کرد و ممکن است سازندگان این تعابیر آشکارا مجعول حتی پیش از آنکه پسوند «نما» را کنار «تماشاگر» بگذارند تا به جای پذیرش اینکه به هر حال ممکن است برخی تماشاگران دست به تخلفاتی بزنند، با برساختن نوعی دوگانه ساختگی، تماشاگران متخلف را به‌لحاظ ماهوی متفاوت از باقی تماشاگران جلوه دهند، در مورد تعابیر دیگری نیز چنین دوگانه‌هایی جعل کرده باشند، اما آنچه در این بحث خاص در ارتباط با «فسادنماها» حائزاهمیت است، این است که در این فقره نیز احتمالا با یک دوگانه ساختگی سروکار داریم.
دوگانه‌ای مجعول تا به جای پاسخگویی در قبال مفاسدی که کم‌وبیش در هر ساختار دولتی و حتی هر جامعه‌ای رخ می‌دهد و به جای فهم دلایل واقعی آن و مقابله حقیقی و جدی با آن به‌منظور کاهش فساد، چیزی یا کسی را بی‌دلیل از هرگونه فساد و تخلف، مبرا کنیم.
هرچند آنچه باید احتمالا اعضای همان اتاق فکر کذایی در دولت انقلابی توضیح دهند، این است که چطور با این دانش اندک از نگارش و دستور زبان فارسی، دست به جعل واژگان می‌زنند. چه آنکه حتی اگر بتوان «تماشاگرنما» را به‌دلیل فاعلیت و ویژگی‌های دستوری این واژه پذیرفت و برای فهم آن، همان احتمالاتی را که پیش‌تر به آن اشاره شد، مطرح کرد، مشکل با «فسادنما» فراتر از اینهاست. چه آنکه واژه فساد، فاقد جنبه فاعلی بوده که واژه «تماشاگر» از آن برخوردار است و در این صورت، باز معلوم نیست «فسادنما» به چه معناست.
در این صورت اگر بخواهیم «فسادنما» را به‌واقع به همان معنای نخستین این تعبیر مجعول فهم کنیم، باید بگوییم این افراد احتمالا کسانی هستند که تظاهر به فساد می‌کنند. متخلفانی که البته اگر هم دادگاهی علیه‌شان تشکیل شود، احتمالا از آنجا که به امری تظاهر کرده‌اند که از اساس فاقد هرگونه سود و منفعتی برای آنان است، مجنون تشخیص داده می‌شوند و از آنجا که در حقوق جزا، «جنون به هر درجه باشد، رافع مسوولیت کیفری است»، این «فسادنماها» نیز تبرئه خواهند شد.
با این حساب احتمالا تنها راه فهم این تعبیر ناروشن آن است که به آنچه رییسی درباره اهداف این «فسادنماها» مطرح کرده، رجوع کنیم. به بیان دیگر اگرچه نمی‌توان به‌روشنی درک کرد که «فسادنماها» چه کسانی هستند و از چه قماشند، با توجه به اینکه رییسی آنان را در عین حال «عامل ناامیدی مردم» توصیف کرده، می‌توان بررسی کرد که چه اقدامی در قبال فساد، موجب ناامیدی مردم می‌شود تا از این رهگذر، فهمید «فسادنماها» چه کسانی هستند. به این اعتبار، شاید از آنجا که پس از وقوع فساد، کوتاهی و انفعال در برخورد با ریشه فساد و همچنین توجیه و سرپوش گذاشتن بر مصادیق این مفاسد، عامل عمده نگرانی و ناامیدی ملت است، درنتیجه می‌توان گفت «فسادنماها» کسانی هستند که در برخورد با ریشه فساد، کوتاهی می‌کنند و منفعل هستند و کسانی که در مبارزه با مصادیق آن، دست به توجیه می‌زنند و بر آن سرپوش می‌گذارند!