فصل جدید بی‌ثباتی

دکتر صلاح‌الدین هرسنی*
‌دونالد ترامپ خبر خروج نیروهای مسلح ایالات متحده از سوریه را اعلام کرد. جدا‌ از علل و عواملی که پشت این تصمیم آمریکا وجود دارد، اما نمی‌توان از تبعات این خروج غافل ماند‌ که بیشترین آن متوجه سوریه می‌شود که از آغاز تسری امواج تحولات موسوم به بهار عربی به این کشور بحران‌های گوناگونی را پشت سر گذاشته است.
در نگاه نخست شاید بتوان گفت که با خروج آمریکا از سوریه آن‌هم به عنوان یکی از بازیگران بزرگ فرامنطقه‌ای این بحران بخشی از معمای امنیتی سوریه حل می‌شود، اما باید دانست که خروج آن از سوریه به همان میزان حضورش بدون تبعات نخواهد بود. چنین ادعایی بیشتر در ارتباط با وضعیت راهبردی و راهکنشی نیروهای دموکراتیک سوریه است که در واقعیت‌های میدانی سوریه مستظهر به حمایت‌ها آمریکا بودند. در حقیقت تداوم حضور آمریکا در سوریه اگر‌چه نشانه خوبی برای سایر بازیگران مانند روسیه و ایران نیست، اما این امکان را برای نیروهای دموکراتیک سوریه فراهم می‌کرد که بتوانند همانند سایر نیرو‌های تحت ائتلاف آمریکا، در جلوگیری از بحرانی‌تر شدن بحران سوریه موثر باشند. حال و در شرایطی که جنگ علیه تروریسم و خطر داعش در سوریه پایان نیافته و به مرحله‌ای سرنوشت‌ساز رسیده است، این خروج می‌تواند ضمن بازگشت افراط‌گرایان، آغاز بی‌ثباتی و شروع فصل جدیدی از نظم آنارشی در واقعیت‌های میدانی سوریه باشد.
البته چشم‌انداز چنین وضعیت تراژیکی فقط منحصر به نیروهای دموکراتیک در خلأ حضور آمریکا در سوریه نیست. کرد‌های شمال سوریه آن‌هم به عنوان تنها اهرم آمریکا در سوریه نیز از جمله گروه‌هایی هستند که چیزی شبیه شرایط نیرو‌های دموکراتیک را با خروج آمریکا در سوریه تجربه می‌کنند. این تجربه تلخ آن‌گونه که شواهد و تجارب گذشته نشان می‌دهند بیشتر از سوی ترکیه برای گروه‌های کرد شمال سوریه رقم می‌خورد. از منظر راهبردی و راهکنشی موقعیت و شرایط کرد‌های شمال سوریه همانند نیرو‌های دموکراتیک این کشور است. آنها نیز بخشی از نیرو‌های تحت ائتلاف آمریکا مستظهر به حمایت آمریکا در مبارزه با تروریسم به ویژه داعش و جبهه النصره در سوریه بوده‌اند. این راهکنشی و راهبردهای ائتلافی مورد قبول ترکیه و شخص تراز اول آن یعنی رجب طیب اروغان نیست. اردوغان آن‌گونه که از سوابق فوبیای آن از تحرک کردها پیداست، چنین ائتلافی را کابوس برای حیات سرزمینی ترکیه در جغرافیای آناتولی می‌داند.به همین خاطر بود که به منظور محاق و عقیم ساختن تحرکات آن لشکرکشی به عفرین را در دستور کار قرار داد و در آینده نیز لشکر‌کشی به سایر کانتون‌های کرد‌نشین مانند منبج را در دستور کار دارد. از طرف دیگر و از آنجا‌ که نگرش رهبران و حزب عدالت و توسعه نسبت به نظام سیاسی سوریه و بشار اسد منفی است، خروج آمریکا از سوریه به معنی از دست دادن لجستیک و بدنه حمایتی کردها خواهد بود. این شرایط دست ترکیه برای لشکر‌کشی و تعقیب سیاست آزار و ایذا در قبال کردها را باز می‌سازد. نتیجه بدیهی چنین راهبرد‌ و اقدامی از سوی ترکیه، بی‌ثبات‌سازی و آنومی شدن واقعیت‌های میدانی سوریه خواهد بود.
‌* مدرس علوم سیاسی و روابط بین‌الملل‌
S.Harsani.k@gmail.com