فقها ورود کنند

مهدیه بهارمست- هنوز خون ریخته رومینا مورد واکاوی قرار نگرفته که خبر کشتن دو زن دیگر توسط محارمشان رسانه‌ای شد. البته آن هم به لطف فضای مجازی وگرنه اصولا در این جور قتل‌ها افراد خانواده و خویشاوندان سکوت اختیار می‌کنند.
اخیرا دختری به نام ریحانه عامری توسط پدرش به قتل رسید. پدر این دختر در بازجویی‌های خود عنوان کرده که صرفا به قصد ترساندن فرزندش یک میله فلزی را به سمت دخترش پرتاب کرده که در اثر اصابت میله با سر، این دختر خانم ۲۲‌ساله فوت می‌کند.
پیش‌تر فاطمه برحی زن ۱۹‌ساله آبادانی به دست شوهرش سر بریده شد. مرد جوان در بازجویی‌های اولیه ادعا کرد همسرش متولد سال ۱۳۸۰ و دختر عمویش بوده است. وی گفته فاطمه برحی یک سال قبل و دو روز پس از مراسم عقد با مرد دیگری از خانه فرار کرد، یک سال به دنبالش رفتم تا او را در مشهد پیدا کردم، او را بخشیدم و به آبادان بازگرداندم. از سوی خانواده‌ام به خاطر فرار همسرم تحریک شدم و او را در نزدیکی رودخانه با چاقو به قتل رساندم و سرش را بریدم. در تحقیقات اطلاعات جدیدی در پرونده قتل فاطمه برحی به دست آمد و مشخص شد که پدر شوهر فاطمه برحی که عمویش است یکی از فروشندگان حرفه‌ای مواد مخدر در آبادان است و برادر شوهر فاطمه برحی نیز سال‌ها قبل با خواهر فاطمه برحی ازدواج کرده است. خواهر فاطمه برحی از همان روزهای نخست زندگی‌اش بارها هدف ضرب و شتم قرار گرفته و حتی فرزندش را زیر بار کتک سقط کرده است. در بررسی‌های بیشتر مشخص شد عمه فاطمه برحی سال‌ها قبل به خاطر اینکه همسرش به حبس ابد محکوم شده بود تصمیم به جدایی می‌گیرد که گویا پدرشوهر فاطمه برحی که عمویش است با برچسب خیانت خواهرش دست به قتل او زده و سرش را بریده که پس از سال‌ها از زندان آزاد شده است.
فاطمه برحی که به زور تن به این ازدواج اجباری داده، پس از مراسم عقد همراه یکی از دوستانش که دختر جوانی است به مشهد فرار کرده و در آنجا زندگی پنهانی داشته که شوهر وی موفق به پیدا کردن محل زندگی همسرش شده و او را به آبادان بازگردانده است.
پدر فاطمه برحی که احتمال می‌داد دخترش سرنوشت مرگباری همچون خواهرش خواهد داشت مثل پدر رومینا اشرفی یک سم تهیه کرده و قصد دادن آن به فاطمه برحی را داشته تا با مرگ آسان‌تری به خواب ابدی برود که مادر فاطمه برحی با اطلاع از اقدام شوهرش مانع کار او می‌شود. شوهر فاطمه برحی پس از بازگرداندن همسرش به آبادان در اقدامی هولناک او را به قتل رسانده و سرش را از بیخ می‌برد و سپس خود را تسلیم ماموران می‌کند.
همچنین دیروز دومین مورد قتل‌های ناموسی در آبادان طی هفته جاری و چهارمین مورد در کشور طی خردادماه تایید شد. مردی که خواهرش را به اتهام رابطه نامشروع و خیانت به شوهرش کشته و ده‌ها بار کارد سلاخی را به سینه و گردن خواهرش فرو برده تا از مرگ او مطمئن شود. قربانی در فروردین ماه به اتهام «‌رابطه نامشروع» زندانی و پس از دو ماه آزاد شده بود و پس از آزادی به دست برادرش کشته شد. هویت این زن هنوز اعلام نشده اما مقتول دارای سه‌ فرزند بوده است.
حال در فاصله کوتاهی چهار زن به خاطر ناموس و غیرت به دست پدران، همسران و برادر خود کشته می‌شوند. این در حالی است که سالانه ۴۵۰ مورد قتل ناموسی در ایران رخ می‌دهد. «قتل‌های ناموسی» حدود ۲۰ درصد از کل قتل‌ها و ۵۰ درصد از قتل‌های خانوادگی در ایران را تشکیل می‌دهند. گرچه از آمارهایی که هیچ‌گاه رسانه‌ای نمی‌شود اطلاعی در دست نیست اما کشتن چهار زن در فاصله کمتر از یک ماه نشان‌دهنده خلأ حمایتی و قانونی برای زنان است. باید امیدمان به نهایی شدن هر چه زودتر لایحه حمایت از امنیت زنان باشد؛ چیزی که در مورد مشابه و پس از قتل رومینا منجر به ابلاغ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان از سوی مجلس به دولت شد.
قانونی که بازدارنده نیست
در همین رابطه نعمت احمدی، وکیل پایه دادگستری به «جهان‌صنعت» گفت: بحث فرزندکشی مختص به امروز نیست بلکه سالیان سال است که پدران به خاطر غیرت و ناموس سر دختران خود را می‌برند. در زمان‌های قدیم تنها در صفحه حوادث روزنامه‌ها این اخبار را می‌نوشتند البته آن هم به طور خلاصه حال به لطف فضای مجازی و رسانه‌ها سکوت مردم شکسته شده و جزئیات این دست از خبرها بیشتر به گوشمان می‌رسد. اما هیچ‌گاه نمی‌توان جلوی این قتل‌ها را گرفت حتی با اصلاح قوانین، زیرا در این خصوص ما خلأ قانونی داریم.
وی افزود: فرض کنید قانونگذار ولایت مطلق پدر را حذف کند و برای پدری که فرزندش را می‌کشد، مجازات قصاص در نظر بگیرد. فکر می‌کنید این قانون برای پدر بازدارنده است؟ به پدری که جنون آنی دست داده، در آن لحظه می‌تواند به مجازاتش فکر کند؟ مگر قاچاقچی مواد مخدر از مجازات اعدام برای حمل و نگهداری مواد مخدر اطلاعی ندارد! قطعا اطلاع دارد اما گاها فرد به دلیل فقر راهی جز این کار ندارد. وقتی انسان در یک برهه از زمان همه چیزش را از دست بدهد دیگر جانش چه اهمیتی دارد.
نعمت احمدی در ادامه گفت: در این خصوص هم بعید می‌دانم با اصلاح قانون بشود جلوی این رفتار خشونت‌آمیز برخی پدران را گرفت، زیرا اگر پدر دخترش را به قتل نرساند همان‌طور که در قتل رومینا هم آشکار شد، عموی وی قصد کشتن او را کرده بود، حال اگر وکیل به پدرش گفته بود حکم قتلت قصاص است شک نکنید عموی رومینا وارد عمل می‌شد و بعد در دادگاه پدر که ولی دم می‌شد از وی می‌گذشت و او هم دیگر قصاص نمی‌شد. به عقیده بنده باید فرهنگ مردسالارانه را در کشورمان که البته در تمام کشورهای دیگر هم وجود دارد، تغییر داد. فرزندکشی در تمام دنیا رواج دارد. حتی در کشورهای غربی با تمام قوانین سختگیرانه در سال هزاران زن به دست مردان محارم کشته می‌شوند. درست است قوانین به مرور زمان جزو فرهنگ مردم می‌شوند اما فرهنگی را نمی‌سازند. در بطن قومیت‌های ما فرهنگ مردسالارانه نهفته است. تا به امروز هیچ نهادی نتوانسته آن را اصلاح کند. عصر شبکه‌های مجازی امروزه با فرهنگ سنتی ما تداخل دارد. چه در بحث رومینا و چه در مورد دختر کرمانی هر دو به خاطر وجود عکس‌های این دختران در فضای مجازی پدران را عصبانی کرده است. باید قبول کنیم ما فرهنگ سنتی داریم و آموزش‌های لازم و کافی را ندیده‌ایم.
این وکیل دادگستری درباره راهکار این مساله گفت: قتل عمد در قانون مجازات ایران که همگی از دل سنت‌های دینی اسلام برآمده‌اند، مجازات قصاص نفس را به همراه دارد. طبق قانون مجازات اسلامی، اولیای دم مقتول نیز همان کسانی هستند که در واقع ورثه او به شمار می‌آیند. در واقع این تعریف از آیه ۳۳ سوره اسرا به میان آمده است: «و من قتل مظلوما فقد جعلنا لولیه سلطانا: کسی که مظلوم کشته شود برای ولی او سلطه قرار دادیم.» البته لازم به ذکر است منظور از این سلطه، استفاده از تمام ظرفیت‌های فقهی و قانونی است اعم از قصاص نفس، دیه یا بخشش قاتل. اما اولیای دم، در جای دیگری از قانون سال‌هاست که با تخصیص عجیبی روبه‌رو شده است و آن را می‌توان ریشه اصلی قتل‌های به اصطلاح ناموسی دانست. آنجایی که ماده ۳۰۱ قانون مجازات اسلامی می‌گوید: «قصاص در صورتی ثابت می‌شود که مرتکب، پدر یا از اجداد پدری مجنی علیه نباشد و مجنی علیه، عاقل و در دین با مرتکب مساوی باشد.» حال اصلاح قانون شاید برای عده‌ای از روشنفکران بازدارنده باشد اما برای عموم جامعه کاربرد ندارد. بهتر است مراجع فقهی به این مساله ورود کنند. آنان باید راهی بیندیشند. زیرا قانون زاییده قرآن و از موازین اسلامی است.