قدرت‌نمایی پادشاه مقابل ولیعهد

کابینه عربستان سعودی پنجشنبه گذشته شاهد تغییراتی در راس برخی از وزارتخانه‌های کلیدی و هیات‌های دولتی بود که می‌توان گفت وزارت خارجه، مهم‌ترین نهاد شاهد تغییر در این کابینه است.
در فرمانی که ملک سلمان بن عبدالعزیز پادشاه عربستان صادر کرد، ابراهیم العساف به سمت وزیر خارجه جدید این کشور منصوب شد و عادل الجبیر وزیر خارجه پیشین، به سمت وزیر مشاور در خارجه منصوب شده و بدین ترتیب دیگر وظیفه‌ اجرایی در دستگاه دیپلماسی عربستان ندارد.
العساف ۷۰ ساله مدرک دکترای خود را در رشته اقتصاد‌ از دانشگاه کلرادو در آمریکا اخذ کرده است. او پیش از این وزیر مشاور و عضو شورای وزیران سعودی بود. قبل از آن هم وزارت دارایی این کشور را عهده‌دار بود. الجبیر همزمان با آغاز پادشاهی ملک سلمان، به وزارت خارجه عربستان سعودی منصوب شد. او از نزدیکان محمد بن سلمان ولیعهد این کشور به شمار می‌آید. دوره حضور الجبیر در وزارت خارجه سعودی، دوره‌ای پر‌چالش و پر‌تحول بود. آغاز جنگ در یمن یکی از نخستین چالش‌هایی است که الجبیر در سمت وزارت خارجه با آن مواجه شد.
بحران قطر یکی از مواردی بود که در دوره وزارت خارجه قطر روی داد. شماری از کشورهای عربی و در راس آنها عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین و مصر، قطر را به دخالت در امور داخلی خود و حمایت از گروه‌های تروریستی متهم و تمام روابط خود را با دوحه قطع کردند.
کابینه عربستان سعودی زیر نظر پادشاه فعالیت می‌کند و پس از تغییرات ساختاری در سال ۲۰۱۵، متشکل از ۲۳ وزیر و هفت وزیر مشاور است. پس از قتل جمال خاشقجی در کنسولگری سعودی در ترکیه، پادشاهی عربستان به‌ شدت تحت‌ فشار بین‌المللی قرار گرفت. بنا بر اطلاعاتی که به رسانه‌های آمریکا درز کرده است، سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا محمد بن‌سلمان، ولیعهد، را آمر قتل این روزنامه‌نگار سعودی می‌داند.
در تغییرات کابینه عربستان، ترکی بن عبدالله الشبانه به عنوان وزیر اطلاع‌رسانی منصوب شد. الشبانه بازرگانی سعودی است که پیشتر سمت دولتی نداشت. او حدود ۲۰ سال پیش مسوول شبکه مبک در آمریکا بود و پس از آن به عنوان معاون رییس این شبکه منصوب شد. او پس از خروج از شبکه مبک در تاسیس و مدیریت شماری از شبکه‌های تلویزیونی مشارکت کرد. پیش از الشبانه، عواد بن صالح العواد وزیر اطلاع‌رسانی عربستان بود. البته در دوره پیش، از سعود القحطانی مشاور سابق دیوان پادشاهی و سرپرست کل مرکز مطالعات و امور اطلاع‌رسانی این دیوان، به عنوان موثرترین شخص در زمینه اطلاع‌رسانی عربستان یاد می‌شد. او در ارتباط با قتل خاشقجی از سمتش برکنار شد. برپایه فرمان پادشاه سعودی، شاهزاده عبدالله بن بندر بن عبدالعزیز به سمت وزیر گارد ملی منصوب شد. او پیش از این معاون امیر منطقه مکه بود. برپایه همین فرمان، حمد بن محمد آل الشیخ به وزارت آموزش عربستان رسید. او پیش از این مشاور دیوان پادشاهی و معاون وزیر آموزش بود. برپایه فرمان صادره از سوی ملک سلمان، روسای برخی هیات‌های دولتی از جمله هیات ورزش و هیات تفریح هم تغییر کردند. روسای برخی از استان‌ها نیز تغییر کردند. تا‌کنون میزان تاثیر تغییرات صورت گرفته بر سیاست‌های عربستان سعودی به ویژه در زمینه دیپلماتیک مشخص نیست، اما این احتمال وجود دارد که بحران‌های روی داده به ویژه پس از ماجرای قتل جمال خاشجقی از دلایل این تغییرات باشد.
با توجه به رویدادهای پس از قتل خاشقجی تا تصمیم ترامپ برای خروج از سوریه ملک سلمان تلاش می‌کند به صحنه سیاست عربستان برگردد.