لبخند دیپلماسی

گروه سیاسی- تهران بعد از کاهش تعهدات هسته‌ای خود میزبان میانجیگری کشورهایی شد که از ترس ایجاد درگیری و تنش در منطقه به دنبال مجاب کردن ایران برای پایبندی به تعهدات برجامی هستند. اصرار بر حفظ برجام و الزام به پذیرش مذاکره با آمریکا درخواست اصلی اروپاست. اما این موضوع مورد پذیرش تهران نیست چرا که ایران از مدت‌ها پیش مذاکره با آمریکا را مشروط به پذیرش برجام از جانب واشنگتن و لغو تحریم‌های ایران می‌داند. با این وجود کاهش مرحله دوم تعهدات هسته‌ای و خطر خروج برجام در ۶۰ روز آینده از جانب ایران، اروپا را به تکاپو انداخته است. البته این تلاش نه در جهت برقراری اینستکس و برقراری مراوده مالی با ایران بلکه در جهت وادار کردن تهران برای مذاکره با واشنگتن است. این در حالی است که با وجود تهدید ایران و جدی بودن تصمیم مقامات این کشور در خصوص برجام فرصت زیادی برای اروپا باقی نمانده و مقامات این کشورها باید بدانند که دیگر نباید دنبال توجیه ایران باشند تا اقداماتش را متوقف کند بلکه باید اقدام عملی قابل توجه انجام دهند تا ایران به ادامه برجام قانع شود.
با این وجود این بار نوبت به فرانسه رسیده تا در ظاهر در جهت نجات برجام اما در عمل در جهت مجاب کردن ایران برای پایبندی به برجام، گام بردارد. اما تلاش دیپلماتیک فرانسه شب قبل از کاهش تعهدات هسته‌ای ایران آغاز شد.ایانوئل ماکرون، رییس‌جمهور فرانسه با حسن روحانی درست یک شب قبل از عبور ایران از ذخایر اورانیوم تماس گرفت و به مدت بیش از یک ساعت با او درباره مسائل مرتبط با برجام صحبت کرد. طبق روایت فرانسه، ماکرون و روحانی در این تماس، شرایط از سرگیری گفت‌وگو‌ها میان همه طرف‌ها تا ۱۵ ژوئیه را بررسی کردند. رییس‌جمهور فرانسه همچنین همتای ایرانی خود را به ادامه دادن پایبندی به برجام دعوت کرد. اما ظاهرا این تماس نتوانست ایران را به انصراف از اجرای گام دوم کاهش تعهدات هسته‌ای متقاعد کند. در نتیجه، روز بعد از تماس، ایران غنی‌سازی فراتر از محدودیت‌های توافق هسته‌ای را اعلام کرد. اما مخالفت ایران نتوانست فرانسه را ناامید کند. اروپا به رهبری ماکرون، اکنون متولی پرونده ایران شده و چون ماکرون روابط نزدیکی با آمریکا و ایران دارد، احتمال موفقیت فرانسه در تنش‌زدایی یا حداقل انتقال پیام میان ایران و آمریکا وجود دارد.
اما روز دوشنبه ترامپ با امانوئل ماکرون، همتای فرانسوی خود در تماسی تلفنی درباره ایران و تلاش‌های مداوم برای اطمینان حاصل کردن از اینکه تهران به سلاح هسته‌ای دست پیدا نکند و همچنین درباره آنچه رفتار بی‌ثبات‌کننده این کشور در خاورمیانه خوانده شده رایزنی کرد.
این دومین بار بود که رهبران این دو کشور در هفته گذشته درباره ایران گفت‌وگو کردند و این می‌تواند حتی امیدواری به راه‌اندازی اینستکس را از جانب کشورهای اروپایی تقویت کند.
در ادامه این تلاش‌ها، مشاور ارشد رییس‌جمهور فرانسه در امور دیپلماتیک، با هدف کاستن از تنش‌ها میان تهران و واشنگتن به مدت دو روز به ایران آمد. مشاور ماکرون چندی پیش هم به تهران سفر کرده بود، اما نتوانست به کاهش تنش‌ها کمک کند. این امیدواری وجود دارد تا این بار گام‌های مثبتی از جانب اروپا و فرانسه که یکی از کشورهای عضو برجام است برداشته شود.
راه دیپلماسی باز است
حسن روحانی در دیدار امانوئل بون مشاور دیپلماتیک رییس‌جمهور فرانسه، ضمن قدردانی و استقبال از فعالیت‌های آغاز شده توسط امانوئل مکرون رییس‌جمهوری فرانسه و همچنین پیام وی گفت: ایران کاملا راه دیپلماسی و مذاکره را باز نگه داشته است و امیدواریم طرفین برجام از این فرصت به خوبی استفاده کنند تا به نقطه مطلوب یعنی اجرای کامل برجام برسیم. رییس‌جمهور تاکید کرد: هدف اصلی جمهوری اسلامی ایران این است که تعهدات قید شده در برجام از سوی طرفین آن به طور کامل اجرا شود و چنانچه طرفین به تعهدات خود عمل کنند، ایران هم گام‌های جدیدی در تکمیل تعهدات خود بر می‌دارد.
رییس‌جمهور تاکید کرد که هدف ایران اجرای کامل تعهدات طرفین در برجام است و از هر تلاشی در این جهت استقبال می‌کنیم.
امانوئل بون در این دیدار پیام کتبی امانوئل ماکرون رییس‌جمهوری فرانسه را تقدیم روحانی کرد. مشاور رییس‌جمهوری فرانسه دیروز با علی شمخانی نماینده مقام معظم رهبری و دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز دیدار و پیرامون سازوکارهای اجرای تعهدات کشورهای اروپایی در برجام و مسائل منطقه‌ای و دوجانبه با وی گفت‌وگو کرد.علی شمخانی در این دیدار با انتقاد از بی‌عملی کشورهای اروپایی برای اجرای تعهدات‌شان در برجام و فقدان اراده کافی برای مقابله با اقدامات تخریبی آمریکا در این توافقنامه چندجانبه اظهار داشت: با توجه به عدم استفاده اروپا از فرصت یک ساله اجرای تعهدات یکطرفه از سوی ایران، تصمیم قاطع کشور ما اجرای تعهدات، متناسب با اقدام متقابل طرف‌های دیگر است و زمان انجام اقدامات یکطرفه به پایان رسیده است.
شمخانی اجرای برنامه کاهش مرحله به مرحله تعهدات هسته‌ای را راهبرد غیرقابل تغییر ایران برشمرد و گفت: این مسیر در چارچوب بندهای ۲۶ و ۳۶ برجام تا زمان تحقق کامل حقوق ایران ادامه خواهد یافت.وی سیاست فشار حداکثری آمریکا را راهبردی شکست‌خورده عنوان و خاطرنشان کرد: ایران در عمل اثبات کرده که در ابعاد اقتصادی، سیاسی و دفاعی توانمندی و ظرفیت مدیریت و مقابله با تنش‌ها و چالش‌های مختلف را دارد و با کشوری با این مشخصات نمی‌توان با زبان زور سخن گفت.
دبیر شورای عالی امنیت ملی افزود: آمریکا امروز استقلال اروپا را نیز گروگان گرفته و کشورهای اتحادیه اروپا باید برای دفاع از هویت و استقلال خود در برابر یکجانبه‌گرایی آمریکا بایستند.امانوئل بون مشاور دیپلماتیک رییس‌جمهوری فرانسه نیز در این دیدار گفت: من به عنوان میانجی به ایران نیامده‌ام و حامل هیچ‌گونه پیامی از سوی آمریکا برای تهران نیستم.وی با اشاره به آگاهی فرانسه از قدرت تاب‌آوری ایران در برابر فشارهای مختلف که طی ۴۰ سال گذشته و عبور از تحریم‌های مختلف به اثبات رسیده است خاطرنشان کرد: با وجود میل، اراده و اقدامات آمریکا، قدرت، نفوذ و جایگاه ایران طی ۲۰ سال گذشته در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی رشد قابل توجهی داشته است.
مشاور رییس‌جمهور فرانسه گفت: امانوئل ماکرون به دنبال دستیابی به ابتکارات مشترک برای ایجاد آتش‌بس در جنگ اقتصادی آمریکا علیه ایران بوده و معتقد است که این اقدام به کاهش تنش‌های رو به تزاید در منطقه منجر خواهد شد.وی در پایان افزود: با توجه به نقش و اثرگذاری غیرقابل انکار ایران در منطقه‌، پاریس علاقه‌مند به تداوم گفت‌وگو و همکاری با ایران برای مدیریت بحران‌های جاری در سوریه، یمن، عراق و لبنان است.
لازم به ذکر است امانوئل بون بعدازظهر دیروز با حضور در وزارت امور خارجه با محمدجواد ظریف دیدار کرد. در این دیدار آخرین تحولات مربوط به موضوعات مختلف فی‌مابین دو کشور و همچنین مسائل بین‌المللی مورد رایزنی قرار گرفت.
اما باید اذعان داشت که با عبور ایران از برخی محدودیت‌های توافق هسته‌ای، اروپا برای حفظ این توافق به تکاپو افتاده. در این راستا تلاش می‌کند از طریق ایجاد زمینه مشترک میان ایران و آمریکا، تنش‌زدایی کند. طی این هفته نیز تلاش‌های دیپلماتیک مقامات فرانسه قابل توجه بود.
البته تهران بعد از کاهش تعهدات هسته‌ای در مرحله اول میزبان حضور مقامات عمان، عراق‌، قطر ژاپن، سوییس و … هم بوده اما پیشقدم شدن فرانسه این بار می‌تواند شرایط را برای کاهش تنش تهران و واشنگتن فراهم کند چرا که هماهنگی فرانسه و آمریکا در مساله ایران نسبت به دیگر کشورها بیشتر است. این موضوع می‌تواند ترامپ را مجاب به پذیرش اینستکس و از طرفی ایران را ملزم به پایبندی در برجام کند و این تنها راه‌حل برای کاهش تنش در منطقه است.