لزوم توسعه انرژی‌های تجدید‌پذیر در ایران

مهدی مهران‌پور* – افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای و لزوم اتخاذ سیاست‌های مناسب جهت کاهش آن و همچنین ضرورت دستیابی به رشد اقتصادی بالاتر در کشورهای در حال توسعه توجه اکثر کشور‌ها را به سمت انرژی‌های تجدید‌پذیر سوق داده است.
کشور ما نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی ظرفیت‌های متعددی در حوزه تولید انرژی‌های تجدیدپذیر دارد و همین موضوع باعث شده ضرورت توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در دستور کار مسوولان قرار گیرد.
ظرفیت تولید برق خورشیدی ایران به صورت بالقوه حدود ٣٠ هزار مگاوات در اطلس انرژی سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) شناسایی شده است که با توجه به ویژگی‌های جغرافیایی کشور مى‌توانیم سهم سرمایه‌گذاری در این حوزه را به طور چشمگیری نسبت به گذشته افزایش دهیم .
تعداد روزهای آفتابی ایران ۳۰۰ روز در سال (بیش از دو سوم از سال) و به طور متوسط حدود پنج تا شش ساعت در روز گزارش شده است که نشان می‌دهد ایران یکی از کشورهای با پتانسیل بالا در زمینه انرژی خورشیدی است و حتی در مناطقی مانند کنار دریای خزر موقعیتی مناسب‌تر از کشور آلمان که پیشتاز توسعه انرژی‌های تجدید‌پذیر است را داراست.
در همین حال در برنامه ششم توسعه وزارت نیرو مکلف شده سالانه هزار مگاوات به ظرفیت نصب‌شده تولید برق اضافه کند‌ چنان که طبق این برنامه در سال ۱۴۰۰ باید ظرفیت نصب‌شده برق به ۱۰۰ هزار مگاوات برق برسد و البته پنج درصد آن را نیز باید انرژی‌های نو تشکیل دهد یعنی تا پایان برنامه ششم باید پنج هزار مگاوات نیروگاه تجدید‌پذیر به ظرفیت نیرو‌گاهی کشور اضافه شود که البته باید در نظر گرفت توسعه این ظرفیت‌ها با تامین امنیت ‌سرمایه‌گذاران رخ ‌می‌دهد.
در همین راستا وزارت نیرو در دولت یازدهم با متعادل کردن قیمت خرید برق تضمینی گام اساسی را برای توسعه انرژی‌های تجدید‌پذیر برداشت و باعث شد سرمایه‌گذاران بسیاری از خارج و داخل کشور جذب حوزه انرژی‌های تجدید‌پذیر شوند.
در حال حاضر بیشترین سهم از انرژی‌های تجدید‌پذیر را استان‌های کرمان‌، اصفهان و یزد دارند و اخیرا نیز نیروگاهی به ظرفیت ١٠ مگاوات در قم افتتاح شده است که نشان‌دهنده آن است که اگر موانع را از سر راه سرمایه‌گذاران برداریم و امنیت اقتصادی را برای آنان تامین کنیم مى‌توانیم شاهد رشد سریع در حوزه انرژی‌های تجدید‌پذیر باشیم.
یکی از ابزارهایی که ‌می‌تواند امنیت ‌سرمایه‌گذاران را تضمین کند، تعیین تکلیف قیمت ارز برای بازگشت سرمایه ‌سرمایه‌گذاران است چرا که در شرایط ارزی حاکم بر بازار‌، خرید برق از تولید‌کنندگان به صورت ریالی توجیه‌پذیری اقتصادی را از بین برده و لازم است با توجه ویژه به این موضوع شرایطی را فراهم کنیم تا سرمایه‌گذاران به ادامه فعالیت خود تشویق شوند.
در حال حاضر در کشور ظرفیت ٣٠ میلیارد دلاری در حوزه انرژی‌های تجدید‌پذیر وجود دارد و سرمایه‌گذاران خارجی بالقوه علاقه بسیاری برای ورود به این حوزه دارند و لازم است قیمت خرید تضمینی برق را به نوعی تعیین کنیم که تولید‌کننده بتواند بعد از فروش برق تولیدی به دولت سرمایه خود را با همان نرخ و ارزشی که آورده است برگرداند. در غیر این صورت دچار مشکل مى‌شود و تبعات این وضعیت، خارج شدن این ‌سرمایه‌گذاری‌ها از حالت اقتصادی و خروج ‌سرمایه‌گذاران از کشور است.
البته موانعی نظیر داوری، مالکیت و اجاره زمین بر سر راه ‌سرمایه‌گذاران این بخش وجود داشت که اتاق بازرگانی تهران از طریق طرح در جلسات شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی این مساله را حل کرد و اکنون سرمایه‌‌گذاران مى‌توانند ٢٠ تا ٢۵ سال بعد از بهره‌برداری از نیروگاه، زمین را در مالکیت خود داشته باشند.از سویی قرارداد‌های خرید برق تضمینی نیز دارای مشکلاتی بود که در اتاق بازرگانی تهران و به کمک ساتبا در حال برطرف کردن آن هستند.
مساله دیگر اما تامین هزینه خرید تضمینی برق است که باید هر سال‌ سازمان برنامه و بودجه پولی که دولت و مجلس تصویب کرده است را به حوزه مربوطه اختصاص دهد که در حال این مبلغ با تاخیر به بخش انرژی‌های تجدید‌پذیر تخصیص مى‌یابد.
اما موضوع دیگری که مى‌تواند به رشد این صنعت در کشور کمک کند استفاده از تکنولوژی و تجهیزات روز دنیا‌ست.در حال حاضر هزینه تولید برق خورشیدی در مقایسه با تولید برق از نیروگاه‌های سوخت فسیلی حدود دو برابر بیشتر است و برای تولید هر مگاوات برق خورشیدی حدود یک میلیون دلار سرمایه لازم است.
این در حالی است که کاهش قیمت انواع سیستم‌های استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در جهان و قابلیت رقابت آنها با شیوه‌های سنتی تولید برق، نشان از تحول قابل ملاحظه‌ای است که در این صنعت رخ داده و کشور ما نیز مى‌تواند با دسترسی به این سیستم‌ها سرمایه‌گذاری در این حوزه را کاهش دهد تا به نقطه‌ای برسیم که قیمت سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های خورشیدی به نیروگاه‌های فسیلی برسد که این نقطه را مى‌توان اوج سرمایه‌گذاری در این حوزه دانست.
در این میان شاهد آن هستیم که به دلیل نفت و گاز ارزانی که در کشور وجود دارد مخالفت‌هایی با جایگزینی نیرو‌گاه‌های تجدید‌پذیر با نیروگاه‌های سوخت فسیلی است اما لازم به ذکر است با این جایگزینی این فرصت برای ایران به دست خواهد آمد که سوخت مورد نیاز نیروگاه‌های تولید برق را با‌ قیمت بالاتری صادر کند و همچنین توسعه انرژی‌های تجدید‌پذیر به پایبندی ایران به تعهد کاهش گازهای گلخانه‌ای کره زمین در قالب توافقنامه پاریس کمک بزرگی خواهد کرد.
*کارشناس انرژی