«لونا ۲۵» پرتاب شد

این ماموریت قرار است ۳۰ مرداد روی سطح ماه فرود بیاید

گروه فناوری- ماموریت «لونا ۲۵» روسیه قصد دارد ماه‌نشین رباتیک کوچکی را برای اولین‌بار در قطب جنوب ماه فرود آورد و به جست‌وجو برای آب یخ‌زده در قمر زمین بپردازد. روسیه برای اولین‌بار در ۴۷ سال گذشته، یک فضاپیما را به سمت ماه پرتاب کرد. این ماموریت با نام لونا ۲۵ در صورت موفقیت، اولین فرود یک فضاپیما را در قطب جنوب ماه رقم خواهد زد و می‌تواند فعالیت چشمگیر دیگر کشورها و شرکت‌های خصوصی را در آن منطقه از قمر زمین آغاز کند؛ جایی که انتظار می‌رود حجم چشمگیری از آب یخ‌زده را دربر داشته باشد. به‌گزارش نیچر، لونا ۲۵ بامداد جمعه در ساعت ۰۲:۴۱ به وقت ایران برفراز موشک سایوز از پایگاه فضایی وستوچنی در خاور دور روسیه از روی زمین برخاست. انتخاب این محل برای پرتاب فضاپیمای قمری جدید نشان می‌دهد که روسیه درحال کاهش وابستگی خود به پایگاه پرتاب بایکونور در قزاقستان است. تقریبا پنج روز طول می‌کشد تا فضاپیما به مدار صد کیلومتری دور ماه برسد. تلاش برای فرود ۳۰ مرداد در دهانه صد کیلومتری بگوسلوسکی، تقریبا در ۵۰۰ کیلومتری قطب جنوب ماه انجام خواهد شد.
ماموریت قمری جدید روسیه یکی از چندین ماموریت برنامه‌ریزی‌شده برای قطب جنوب ماه است. «چاندریان ۳» از هند که اواخر ماه گذشته پرتاب شد، یکم شهریور در آن منطقه از ماه فرود خواهد آمد. چین قصد دارد در سال ۲۰۲۶ یک ماه‌نورد را به منطقه قطبی ماه بفرستد و برنامه «آرتمیس» ناسا نیز که تلاش می‌کند برای اولین‌بار از زمان ماموریت «آپولو ۱۷» در سال ۱۹۷۲، انسان‌ها را به ماه بازگرداند، بر قطب جنوب ماه متمرکز شده است. علاوه‌براین، چندین شرکت آمریکایی به ‌عنوان بخشی از «آرتمیس» قرار است در سال‌های آتی فرودهای قمری در قطب ماه انجام دهند.
«لاجر لاونیوس»، تاریخدان ارشد ناسا به ‌نقل از نیچر می‌گوید «لونا ۲۵» فرصتی برای ربودن گوی سبقت از دیگر رقیبان است تا توجه‌ها به روسیه جلب شود.
جست‌وجو برای یخ
داده‌های مداری از دهه ۱۹۹۰ نشان می‌دهد که قطب‌های ماه حاوی مقادیر چشمگیری آب یخ‌زده هستند که در صورت دسترسی، می‌توانند منبع ارزشمندی برای ماموریت‌های انسانی آینده باشند. «نیکو دتمن» رهبر گروه اکتشافات قمری در آژانس فضایی اروپا می‌گوید: «‌شما می‌توانید از آن آب یخ‌زده، هیدروژن و اکسیژن به‌دست آورید و از این عناصر برای تولید آب آشامیدنی، هوای تنفس‌شدنی یا حتی تولید سوخت استفاده کنید.» بهره‌برداری از این آب می‌تواند ماه را به «سکوی پرتابی برای مقاصد بعدی» در منظومه شمسی تبدیل کند. در ماه ژوئن، «یوری بوریسف» رییس روسکاسموس آژانس فضایی روسیه، لونا ۲۵ را ماموریتی «پرخطر» با احتمال موفقیت ۷۰ درصد توصیف کرد. «بیل نلسون» مدیر ناسا هفته گذشته گفت این آژانس آرزوی موفقیت برای روس‌ها دارد و خاطرنشان کرد که ناسا هر نوع مسابقه فضایی برای بازگرداندن انسان به ماه را بین ایالات متحده و چین می‌بیند.
«لونا ۲۵» که دو دهه در دست ساخت بوده، یک ماه‌نشین ثابت با وزن تقریبا ۱۷۵۰ کیلوگرم است و اولین تلاش روسیه برای فرود روی ماه از زمان ماموریت «لونا ۲۴» در سال ۱۹۷۶ محسوب می‌شود. «اسکات پیس»‌ دبیر اجرایی سابق شورای ملی فضایی آمریکا می‌گوید «لونا ۲۵» در مقایسه با دیگر فضاپیماهای قمری نسبتا ساده است و فقط ۳۰ کیلوگرم ابزار علمی با خود حمل می‌کند.
به‌باور «پیس»، هدف ماموریت «لونا ۱» ممکن است بزرگ‌تر از پاداش علمی آن باشد. او با توجه به فعالیت اخیر کشورهای دیگر در زمینه اکتشافات قمری، می‌گوید روسیه از نظر سیاسی احتمالا احساس می‌کند که باید به دوران اوج خود بازگردد. روس‌ها می‌خواهند نشان دهند که هنوز یک قدرت فضایی هستند و در این عرصه جاه‌طلبی دارند. این کشور در حال ‌حاضر با همکاری چین روی ساخت ایستگاهی تحقیقاتی در ماه کار می‌کند و چین نیز امیدوار است که تا سال ۲۰۳۰ فضانوردانش را به ماه بفرستد.
اهداف «لونا ۲۵»
ابزار اصلی «لونا ۲۵» یک بازوی رباتیک است که تلاش می‌کند تا عمق ۵۰ سانتی‌متری کف دهانه بگوسلوسکی را با هدف جست‌وجوی آب یخ‌زده حفر کند. اگر آب در ماه کشف شود، از نظر علمی سودمند خواهد بود. «سیمئون باربر» دانشمند سیاره‌شناس در دانشگاه آزاد انگلستان می‌گوید: «با درک اینکه ماه چگونه آب را در طول زمان جمع‌آوری کرده است، می‌توانیم تاریخچه آب در منظومه شمسی را بازسازی کنیم.» باربر بخشی از یک تیم اروپایی بود که با روسیه در زمینه برنامه‌‌های قمری این کشور از جمله ماموریت آتی «لونا ۲۷» همکاری می‌کرد، اما این همکاری سال گذشته با تهاجم روسیه به اوکراین پایان یافت. «مارگارت لندیس» دانشمند سیاره‌شناس در دانشگاه کلرادو بولدر می‌گوید مواجهه فضاپیمای روسیه با یخ در بگوسلوسکی «بسیار بعید» است، زیرا این دهانه دمای بسیار بالایی دارد. ناحیه امیدبخش‌تر می‌تواند دهانه‌ای کوچک‌تر و عمیق‌تر در سایه بگوسلوسکی باشد، اما معلوم نیست آیا روسیه می‌تواند در آنجا فرود بیاید یا خیر.
«لندیس» می‌گوید پیدانکردن یخ‌آب به‌ طور بالقوه به اندازه یافتن آن نتیجه‌ای جالب است. سال آینده، یک ماه‌نورد از ناسا به نام وایپر و فضاپیمایی دیگر به نام میکرو- نوا از شرکت آمریکایی اینتوئتیو ماشینز نیز به‌دنبال یخ در داخل دهانه‌های ماه در قطب جنوب خواهند رفت. نتایج حاصل از انواع این ماموریت‌های سطحی می‌تواند به ما کمک کند تا محدوده دربردارنده آب را مشخص کنیم. «لونا ۲۵» همچنین از سطح ماه عکس می‌گیرد و تعامل بین باد خورشیدی و ماه را مطالعه می‌کند. این کاوشگر همچنین یک بازتابنده لیزری را برای اندازه‌گیری دقیق فاصله زمین و ماه به‌کار می‌گیرد. در صورتی که فرود نرم با موفقیت انجام شود، انتظار می‌رود فضاپیما به‌مدت یک سال فعالیت کند.
شکست یا موفقیت؟
اگر «لونا ۲۵» بدون مشکل روی سطح ماه فرود بیاید، روسیه در زمینی که بسیاری از رقیبان دیگر در آن شکست خورده‌اند، به موفقیت دست خواهد یافت. از سال ۱۹۷۶ فقط چین توانسته روی ماه فرود بیاید. این کشور در سال‌های ۲۰۱۳ و ۲۰۱۸ با یک ماه‌نشین و ماه‌نورد به ماه سفر کرد و در سال ۲۰۲۰ نیز یک ماموریت بازگشت نمونه انجام داد. در سال ۲۰۱۹، ماموریت «چاندریان ۲» هند و ماه‌نشین اسرائیلی برشیت روی سطح قمری سقوط کردند و کاوشگر ژاپنی هاکوتو- آر نیز در ماه اردیبهشت به همین سرنوشت دچار شد.