ماجراجویی پوتین

گروه جهان- ولادیمیر پوتین در حالی راهی عربستان شده که ۱۲ سال از نخستین سفرش به عربستان می‌گذرد. در سال‌های اخیر روسیه توانسته با بهره‌گیری از صادرات انرژی نه تنها اقتصاد خود را بهبود بخشد بلکه به تدریج با افزایش منابع قدرت خواستار نقش‌آفرینی بیشتر در معادلات منطقه‌ای و جهانی شده است. سفر رییس‌جمهوری روسیه به عربستان در تلاش برای سرمایه‌گذاری روی نفوذ رو به رشد حاصل از پیشرفت‌های نظامی در سوریه، روابط قدرتمند با رقبای منطقه‌ای و همکاری در حوزه انرژی صورت گرفت. پوتین پس از عربستان به امارات سفر خواهد کرد.
مسکو در سال ۲۰۱۵ با ارسال نیرو به سوریه قدرتی در خاورمیانه کسب کرد، در حالی که ایالات متحده عقب‌نشینی داشت. در آستانه سفر پوتین، نیروهای آمریکایی از شمال سوریه عقب‌نشینی کردند و همزمان متحدان کرد توافقی با ارتش اسد تحت حمایت روسیه داشتند تا جلوی تهاجم ترکیه را بگیرند. روسیه همچنین مناسباتش با اهل تسنن در عربستان و شیعیان ایران را تقویت کرده است. صاحب‌نظران روس مهم‌ترین هدف سفر پوتین به عربستان را جلب نظر مساعد ریاض و دوبی به بازگشت سوریه به اتحادیه عرب عنوان می‌کنند که می‌تواند مهم‌ترین دستاورد منطقه‌ای پوتین در بازگشت از عربستان و امارات به حساب آید.
پوتین در سفر به عربستان با وزیر انرژی روسیه و رییس صندوق سرمایه کشورش همراه شد و مذاکراتی با سلمان بن‌عبدالعزیز، پادشاه سعودی و محمد بن‌سلمان، ولیعهد و حاکم دوفاکتوی عربستان داشت؛ فردی که پوتین می‌گوید روابط دوستانه‌ای با آن دارد. ولادیمیر پوتین برای جذب سرمایه عربستان به ارزش میلیاردها دلار که ریاض قولش را به مسکو داده بود، به این کشور سفر کرده؛ قولی که مقامات عربستان به آن وفا نکرده‌اند و پوتین امیدوار است ریاض را به افزایش تجارت دوجانبه قانع کند.
پادشاه عربستان و رییس‌جمهوری روسیه در نشستی دوجانبه در ریاض به بررسی روابط دوجانبه و مهم‌ترین پرونده‌های منطقه‌ای پرداختند. ولادیمیر پوتین دیروز در سفرش به ریاض، با سلمان بن‌عبدالعزیز، پادشاه عربستان در کاخ «یمامه» دیدار کرد و در این دیدار هیات‌های برجسته از هر دو طرف حضور داشتند.
تحکیم دوستی
در همین حال ملک سلمان در کنفرانس خبری با پوتین تصریح کرد: ما نقش کارآمد روسیه در منطقه را ارج می‌نهیم و از همکاری جهت سرمایه‌گذاری میان دو کشور حمایت می‌کنیم. او ادامه داد: سفر پوتین فرصت بزرگی برای تحکیم دوستی میان دو کشور است. همزمان ولادیمیر پوتین عنوان کرد: هماهنگی میان روسیه و عربستان برای تامین ثبات در خاورمیانه مهم است. رییس‌جمهوری روسیه تصریح کرد: مفتخر هستم که مجددا به عربستان سفر کرده‌ام.
پوتین عنوان کرد: عربستان نقش محوری در گروه ۲۰ ایفا می‌کند. روسیه توجه ویژه‌ای به تحکیم روابط دوجانبه با عربستان که سابقه آن به بیش از ۹۰ سال قبل برمی‌گردد، قائل است. تبادل تجاری میان دو کشور در سال گذشته با میانگین ۱۵ درصد افزایش یافت. ملک سلمان و رییس‌جمهوری روسیه در مراسم امضای توافق‌هایی میان دو کشور در زمینه‌های مختلف حضور یافتند. در همین حال عبدالعزیز بن‌سلمان، وزیر انرژی عربستان تصریح کرد: نوسانات نفتی بر کشورهای تولیدکننده و مصرف‌کننده تاثیر گذاشته است.
گسترش همکاری ریاض- مسکو
رییس‌جمهوری روسیه در دیدار با پادشاه عربستان سعودی با بیان اینکه مسکو به همکاری با ریاض در چارچوب اوپک‌پلاس اهمیت فراوانی می‌دهد چرا که این همکاری‌ها تاثیر بسزایی در بازار انرژی جهان دارد، اظهار داشت: روسیه خواستار گسترش همکاری با عربستان است.
ولادیمیر پوتین در آغاز دیدار رسمی خود با پادشاه عربستان با تاکید بر گسترش روابط و همکاری‌های روسیه و عربستان سعودی گفت: امیدوار به توسعه روابط دوستانه خود با عربستان سعودی هستیم. او با یادآوری اینکه ۹۰ سال از برقراری روابط دیپلماتیک بین روسیه و عربستان می‌گذرد، اظهار کرد: اتحاد جماهیر شوروی نخستین کشوری بود که حکومت عربستان سعودی را به رسمیت شناخت. پوتین گفت: همکاری‌های روسیه و عربستان به صورت سودمند و متقابل در حال توسعه است و روابط دوجانبه هر روز مستحکم‌تر از گذشته می‌شود.
او سپس به سفر دو سال پیش پادشاه سعودی به روسیه اشاره و اضافه کرد: توافق‌های به دست آمده با موفقیت در حال اجراست و حجم مبادلات بازرگانی دوجانبه سال گذشته با ۱۵ درصد رشد از یک میلیارد دلار فراتر رفت.
رییس‌جمهوری روسیه سپس با موثر توصیف کردن عملکرد کمیسیون مشترک همکاری‌های روسیه و عربستان اظهار کرد: همایش اقتصادی روسیه و عربستان سعودی تشکیل شده و کارفرمایان و سرمایه‌گذاران دو کشور در آن در حال گفت‌وگو و یافتن راه‌های گسترش همکاری‌ها هستند. ضمن اینکه من هم امروز در این نشست شرکت می‌کنم و قرار است در جریان آن موافقتنامه‌ها و تفاهمنامه‌های متعددی امضا شود. رییس‌جمهوری روسیه گفت: سال آینده عربستان ریاست گروه ۲۰ کشور صنعتی را برعهده خواهد داشت و ما امروز (دیروز) در این باره نیز تبادل نظر خواهیم کرد. پوتین خاطرنشان کرد: در جریان مذاکرات امروز (دیروز) در خصوص طرح‌های زیربنایی بین دو کشور و نیز مسائل مهم بین‌المللی گفت‌وگو می‌کنیم.
پیشتر یوری اوشاکوف، دستیار رییس‌جمهوری روسیه اعلام کرده بود: در مذاکراتی که میان پوتین با رهبر عربستان برگزار می‌شود، هماهنگی برای اتخاذ اقدامات مشترک با هدف ثبات بازارهای جهانی نفت و گاز، تقویت همکاری دوجانبه در زمینه‌های انرژی، کشاورزی، صنعت و بخش فناوری نظامی مورد بررسی قرار می‌گیرد.
اوشاکوف همچنین تصریح کرد، دو طرف در جریان این دیدار به تبادل‌ آرا درخصوص پرونده‌های حیاتی و مهم بین‌المللی، تحولات خاورمیانه و شمال آفریقا و وضعیت سوریه، کشورهای حاشیه خلیج فارس، یمن و همچنین تلاش‌ها برای حل‌وفصل پرونده فلسطینی و آشتی میان فلسطینیان و اسراییلی‌ها می‌پردازند در جریان این سفر حدود ۳۰ توافق و یادداشت تفاهم در زمینه‌های مختلف به امضا رسید.
وزیر انرژی روسیه پیشتر گفته بود عربستان سعودی ممکن است در طرح‌های پتروشیمی، تولید گاز فشرده و ایجاد مراکز علمی و پژوهشی در روسیه سرمایه‌گذاری کند. به گفته او، مبادلات بازرگانی میان روسیه و عربستان در حال افزایش است و در نیمه نخست امسال به ۴۲۰ میلیون و ۴۰۰ هزار دلار رسید که از شاخص مدت مشابه فراتر رفته است و ریاض علاقه‌مند به همکاری با شرکت‌های بزرگ روسی همچون روس نفت، گازپروم و گازپروم نفت است.
روابط تقویت‌شده باعث شده روسیه غیراوپکی که زمانی به عنوان رقیب در بازارهای نفتی محسوب می‌شد، به پادشاهی سعودی در تشکیل اتحادیه‌ای موسوم به اوپک‌پلاس بپیوندد تا از قیمت‌های نفت خام با محدود کردن تولید حمایت کند.
اگر این سفر نتایج مدنظر پوتین را به همراه نداشته باشد، ممکن است مسکو از توافق اوپک‌پلاس که قیمت جهانی نفت را طی دو سال گذشته بالا نگه داشته، خارج شود و ممکن است بیشتر به ایران نزدیک شود. اوپک‌پلاس ساختاری است که از برخی کشورهای عضو اوپک و تولیدکنندگان غیراوپکی تشکیل شده و در دو سال اخیر با توافق‌هایی در چارچوب آن، تولید نفت کشورهای تولیدکننده برای ثبات بازار نفت کاهش یافته است. گفتنی است قدرت روس‌ها و سعودی‌ها به افزایش روابط‌شان بستگی دارد و براساس این روابط می‌توانند رویکردهای متفاوت خود را مدیریت کنند، به عنوان مثال ریاض تلاش می‌کند توافق اوپک‌پلاس تا ۲۰ سال ادامه داشته باشد، اما روسیه با این رویکرد مخالف است. روس‌ها و سعودی‌ها همچنین در خصوص صندوق توسعه مشترک و طرح‌های مربوط به آن اختلاف‌نظر دارند. دو کشور در سال ۲۰۱۷ میلای این صندوق را برای سرمایه‌گذاری مشترک تشکیل دادند، اما روس‌ها می‌خواهند از آن برای سرمایه‌گذاری در زمینه انرژی استفاده کند، اما سعودی‌ها تمایل دارند از آن در زمینه زیرساختی مانند فرودگاه‌ها استفاده کنند.
توافق اوپک‌پلاس در حال حاضر هزینه‌هایی برای عربستان به عنوان تامین‌کننده اصلی نفت چین به دنبال داشته است چرا که ریاض مجبور شد بخش بزرگی از تخفیف‌ها را متحمل شود و در این میان روسیه تلاش کرد که بر آن بخش از بازار از دست رفته سعودی‌ها در چین، مسلط شود و همین موضوع دلیل اصلی تمرکز عربستان برای سرمایه‌گذاری در زمینه انرژی در کشورهای وارد‌کننده نفت مانند چین، هند و پاکستان است.
ریاض نیاز دارد برخی از تعهدات خود را در زمینه انرژی با روسیه عملی کند، در غیر این صورت باید خطر سردی روابط با مسکو و کناره‌گیری کرملین از توافق اوپک‌پلاس را بپذیرد. پیش از این دیدار، پوتین که پس از حملات ۱۴ سپتامبر به تاسیسات نفتی آرامکو پیشنهاد ارائه سیستم‌های دفاعی روسی را به این پادشاهی ارائه داده بود، گفت او همچنین می‌تواند نقش مهمی در کاهش تنش‌ها با تهران داشته باشد، زیرا روابط خوبی با هر دو طرف دارد.
هرگونه پیشرفتی در برنامه‌های بلندمدت عربستان سعودی برای خرید سامانه‌های موشکی سطح به هوای S-400 روسیه باعث ایجاد ناراحتی در واشنگتن خواهد شد؛ آمریکایی که اخیرا اعلام کرد پس از حمله ماه گذشته حدود سه هزار سرباز و سیستم پدافند هوایی اضافی به عربستان سعودی اعزام می‌کند. گفتنی است سال آینده نشست گروه ۲۰ قرار است به ریاست عربستان در ریاض برگزار شود و قطعا دو طرف در این زمینه نیز تبادل نظر و گفت‌وگو خواهند کرد.
ایران محور گفت‌وگو
عربستان از منظر تاریخی همواره در شمار متحدان آمریکا در منطقه بوده است. سفر ملک سلمان در اکتبر سال ۲۰۱۷ به مسکو حکایت از تلاش این کشور برای نزدیکی به روسیه در عین حفظ مناسبات خود با آمریکا دارد.
یک سال پس از آن، در شرایطی که محمد بن سلمان در ارتباط با قتل جمال خاشقچی، تحت انتقاد و فشار بسیاری قرار داشت، پوتین در نشست کشورهای گروه ۲۰ به سوی او رفته و با او دست می‌دهد؛ اقدامی که از سوی تحلیلگران و مفسران سیاسی به‌مثابه تلاش روسیه برای گسترش مناسبات دو کشور تلقی شده است.
پوتین پیش از سفر به ریاض در گفت‌وگویی با یک فرستنده تلویزیونی عربی، از مناسبات حسنه خود با ملک سلمان و محمد بن سلمان، شاهزاده عربستان سخن گفته است. پوتین در این مصاحبه گفت: ما در همکاری خود با عربستان سعودی و همچنین سایر متحدان خودمان در جهان عرب بر آن هستیم که همه تلاش‌هایی که برای بی‌ثبات کردن بازار نفت صورت می‌گیرند را در نطفه خفه کنیم. فیودور لوکیانوف، تحلیلگر مسائل سیاسی گفت که با توجه به رابطه روسیه با ایران به نظر می‌رسد که پوتین در دیدار خود با رهبران عربستان در راستای میانجیگری بین ایران و عربستان تلاش کند.
یکی از مواردی که به تنش بین دو کشور دامن زده، جنگ داخلی یمن است. روسیه با فروش موشک به عربستان و یاری رساندن به توان دفاعی آن کشور بر آن است که در هر دو سوی مناقشه منطقه‌ای جای پای خود را بیش از پیش باز کند. یوری یشاکف، مشاور مسائل سیاسی کرملین اعلام کرده است که موضوع سوریه و حمله ارتش ترکیه به شمال این کشور نیز از جمله مسائلی خواهد بود که در گفت‌وگوهای رهبران دو کشور مطرح خواهد شد.