ماجرای جاده‌ای که از ۱۰ متری عرصه «محوطه باستانی ویگُل» می‌گذرد

ایرنا- عملیات احداث جاده ترانزیتی برای توسعه یک شهرک صنعتی از حریم درجه یک «سایت باستانی ویگُل» فعالان میراث فرهنگی را نگران کرده است. آنها می‌پرسند چرا برخلاف مقررات حفاظتی حریم، ماشین‌آلات سنگین در فاصله ۱۰ متری در حال شخم زدن حریم منظری برای عبور جاده‌ای هستند که در آینده می‌تواند منظر این اثر باستانی را با چالش مواجه کند؟
محوطه‌ای باستانی در شرق شهر «بیدگُل» با نام ویگل قرار دارد که طی دو فصل کاوش باستان‌شناسی، بقایای آتشکده‌‌ای متعلق به دوران ساسانی و همچنین دوران انتقالی ساسانی به اسلامی در آن کشف شده است؛ آتشکده‌ای که گفته می‌شود به دلیل تغییر دین، متروک و به فراموشی سپرده شده است و از نگاه باستان‌شناسان یکی از استثنایی‌ترین آتشکده‌های دوران ساسانی به‌شمار می‌رود.
سایت‌های باستانی و آثار تاریخی ثبت ملی، عرصه و حرائمی مصوب و ضابطه‌مند از سوی میراث فرهنگی کشور دارند که هر اقدامی در جوار آنها باید از این حرائم ضابطه‌مند پیروی کند. مطابق با بند چهار ضوابط و مقررات حفاظتی حریم، استفاده و تردد ماشین‌‌آلات سنگین و نیمه‌سنگین و هرگونه اقدامی که باعث لطمه و آسیب به بنیان یا منظر اثر تاریخی شود، در محدوده حریم ممنوع است.
مطابق با بند۳ این ضوابط، ایجاد یا نصب هرگونه سازه، دکل، مانع و نظایر آن که باعث مخدوش شدن ارتباط بصری اثر با محیط پیرامون شود، در محدوده حریم ممنوع محسوب می‌شود. آنطور که فعالان میراث فرهنگی گفته‌اند، هیات امنای شهرک صنعتی «سلیمان صباحی‌بیدگلی» در یک ماه اخیر توانسته‌اند بدون گرفتن مصوبه شورای فنی میراث فرهنگی کشور با گرفتن موافقت رییس پایگاه ملی ویگل و مصوبه شورای فنی میراث فرهنگی استان اصفهان، با به کارگیری لودر و گریدر اقدام به صاف کردن بخش‌هایی از حریم درجه یک این اثر باستانی در ۱۰ متری عرصه آن کنند.
آنها معتقدند که آنچه در حریم درجه یک این محوطه باستانی رخ داده و قرار است حریم منظری آن را با چالش‌هایی چون نصب تابلوهای تبلیغاتی و دکل‌های برق مواجه کند، برخلاف ضوابط و مقررات عرصه و حرائم میراث فرهنگی کشور است و مصوبه‌ای که شورای فنی استان اصفهان به مجریان طرحِ احداث این جاده داده، غیرقانونی است.
از سوی دیگر، طبق آنچه رییس پایگاه ملی ویگل به ایرنا گفته، مجوز اجرای جاده شهرک صنعتی در حریم این اثر باستانی، مطابق بند ۵ ضوابط و مقررات عرصه و حرائم میراث فرهنگی کشور داده شده است.
مطابق بند ۵ این ضوابط، توسعه، تعریض و ایجاد معبر یا خطوط حمل‌ونقل ریلی، ایجاد هرگونه تاسیسات، فضای سبز و نظایر آن در محدوده حریم بدون استعلام و کسب مجوز از سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری ممنوع است و کلیه طرح‌های اجرایی و ساماندهی در این محدوده باید قبل از اجرا به تصویب سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری برسد. اجرای این جاده در فاصله ۱۰ متری عرصه ویگل، در حالی از سوی هیات امنای شهرک صنعتی سلیمان صباحی‌بیدگلی پیگیری شده که به گفته فعالان میراث فرهنگی و همین‌طور محسن جاوری، رییس هیات باستان‌شناسی محوطه ویگل، پیش‌تر طرح دیگری در فاصله مطمئن‌تری از عرصه از سوی شهرداری آران و بیدگل مطرح شده بود، اما در سال ۱۴۰۰ به دلیل عدم موافقت هیات امنای شهرک صنعتی پیگیری نشد. رییس هیات باستان‌شناسی محوطه باستانی ویگل به ایرنا گفت: مسیر پیشنهادی پیشین که در حریم درجه ۲ و ۳ بود، فاصله ایمن با محوطه باستانی ویگل داشت، اما مسیر فعلی از کنار عرصه عبور می‌کند.
محسن جاوری افزود: این محوطه برای ما اهمیت دارد و اگر احداث جاده یا اقدامات توسعه‌ای در پیرامون آن بخواهد اتفاق بیفتد، پیش‌تر پیش‌بینی‌های لازم در این رابطه در ضوابط عرصه و حریم انجام شده و حد و حدود مشخص است، لذا موضوع چندان پیچیده نیست.
وی یادآور شد: مطابق با ضوابط عرصه و حرائم تردد ماشین و وسایل سنگین از نزدیکی محوطه باستانی ممنوع است، بنابراین مسیر اول مسیر ایمنی بود و هیچ مغایرتی هم با ضوابط نداشت.جاوری خاطرنشان کرد: ویگل، محوطه بسیار مهمی از دوره ساسانی و دوره انتقالی ساسانی به دوره اسلامی است. آتشکده‌ای که در ویگل قرار دارد به دلیل داده‌های تاریخی، کتیبه‌ها و تزئینات و نقش‌های خاص یکی از استثنایی‌ترین آتشکده‌های دوره ساسانی ایران است.
وی افزود: یکی از نقوش و تزئینات مورد علاقه از دوره ساسانی نقشی شبیه به قلب است که در محوطه‌های دیگر و از جمله در آتشکده ویگل و همچنین در سفال‌های این منطقه دیده می‌شود.
جاوری با بیان اینکه آتشکده ویگل با تغییر دین دچار متروکی شده، اما تا قرن سوم فعال بوده است، گفت: ویگل یکی از محوطه‌های بسیار استثنایی از دوره ساسانی در ایران مرکزی است و نسبت به تمام سایت‌های مشابه دوره ساسانی در ایران شاخص است.