16 - 11 - 2024
مخاطرات محیطزیستی نیروگاههای هستهای و ریسک زلزله
گروه جامعه- رییس سازمان انرژی اتمی در گفتوگوی تلویزیونی در بامداد ۲۲ آبان ۱۴۰۳ با شبکه ۲ سیما گفت که برای ۱۴۲۰ براساس برنامه 20ساله سازمان انرژی اتمی ایران که در فروردین ۱۴۰۱ رونمایی شده در نظر است تا ظرفیت تولید برق ایران از نیروگاههای هستهای به ۲۰گیگاوات برسد. سیرک و چابهار در جنوب شرق ایران، گرگان در ساحل دریای مازندران و دارخوین در خوزستان محلهای پیشنهادی برای احداث نیروگاههای جدید برق هستهای ایران هستند.
در همین راستا دکتر مهدی زارع، استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزله گفت: خطرات عمده زلزله برای نیروگاههای هستهای در درجه اول از تعیین ساختگاه آنها در مناطق فعال لرزهای، استانداردهای طراحی و ساخت نیروگاهها و پتانسیل جنبش زمین برای فراتر رفتن از آستانه ایمنی ناشی میشود. خطرات کلیدی ناشی از رخداد زمینلرزهها برای نیروگاههای هستهای را میتوان بدین ترتیب فهرست کرد، نیروگاههای هستهای به گونهای طراحی شدهاند که سطوح خاصی از شتاب زمین را تحمل کنند اما اگر زلزله از این سطوح فراتر رود، میتواند منجر به خاموش شدن خودکار یا در موارد شدید، آسیبهای ساختاری شود. در مناطق ساحلی مانند مکران ایران زمین لرزهها میتوانند باعث ایجاد سونامی نیز شوند که تهدیدات قابلتوجهی برای تاسیسات هستهای با غلبه بر سامانههای ایمنی سیل ایجاد میکند، مانند آنچه در جریان زلزله و سونامی ۱۱ مارس ۲۰۱۱ در ژاپن در محل نیروگاه هستهای فوکوشیما رخ داد.
وی افزود: همچنین زلزله میتواند منبع تغذیه خارجی و سامانههای پشتیبان را مختل کند و منجر به خرابی خنککننده در رآکتورها شود. آسیبهای محیطزیستی عمده زلزله و نگرانیهای آلودگی برای نیروگاههای هستهای نیز درازمدت و در بیشتر مواقع غیرقابل جبرانند. زلزله میتواند یکپارچگی ساختاری رآکتورهای هستهای را به خطر بیندازد و منجر به نشت احتمالی ایزوتوپهای رادیواکتیو به محیط شود. این موضوع میتواند هوا، آب و خاک را آلوده کند و خطرات سلامتی قابلتوجهی را برای انسان و حیاتوحش به همراه داشته باشد. رآکتورهای هستهای برای جلوگیری از گرمای بیش از حد به سامانههای خنککننده متکی هستند. زلزله ممکن است این سامانهها را مختل کند و منجر به گرمای بیش از حد و ذوب احتمالی شود که مواد رادیواکتیو را بیشتر آزاد میکند.
زارع ادامه داد: فعالیتهای لرزهای میتواند شکافهایی را در زمین ایجاد کند که به زبالههای رادیواکتیو ذخیره شده در نزدیکی یا داخل یک تاسیسات هستهای اجازه نفوذ به منابع آب زیرزمینی را میدهد و بر منابع آب آشامیدنی اثر میگذارد. زلزله به زیرساختهای حیاتی مانند ساختمانهای مهار، استخرهای سوخت مصرف شده و سامانههای پشتیبان اضطراری آسیب میرساند. این آسیب باعث افزایش خطر حوادث هستهای در تاسیسات و متعاقب آن آلودگی محیطزیست میشود. پیامدهای زلزله در یک تاسیسات هستهای منجر به آسیبهای اکولوژیکی درازمدت به دلیل آلودگی بومسازگانها میشود که برای چندین دهه تا چند سده بر گیاهان و جانوران اثر میگذارد. حتی بدون زلزله نیز نیروگاههای هستهای برای محیطزیست مخربند. نیروگاههای هستهای در حالی که منبع قابلتوجهی از انرژی با انتشار گازهای گلخانهای کم در حین کار هستند، زبالههای رادیواکتیو تولید میکنند که برای هزاران سال خطرناک باقی میمانند. مدیریت و ذخیرهسازی این زبالهها خطرات محیطزیستی قابلتوجهی را به همراه دارد. سامانههای خنککننده رآکتورهای هستهای اغلب آب گرم شده را به بدنههای آبی مجاور تخلیه میکنند که با افزایش دمای آب و اثر بر آبزیان، بومسازگانهای محلی را مختل میکند. نیروگاههای هستهای به مقادیر قابلتوجهی آب برای فرآیندهای خنککننده نیاز دارند که منجر به تخلیه در منابع آب محلی میشود. علاوه بر این، خطر آلودگی ناشی از نشت یا حوادثی وجود دارد که مواد رادیواکتیو را به منابع آب اطراف وارد میکند.
این متخصص بیان کرد: انتشار تصادفی مواد رادیواکتیو در اثر سوانح فنی در محل نیروگاه، همانطور که در حوادثی مانند چرنوبیل ۱۳۶۵ و تری مایلزآیلند ۱۳۵۸ میتواند اثرات مخربی بر محیطزیست داشته باشد و منجر به آلودگی طولانیمدت آب و زمین شود. بدین ترتیب ساخت و بهرهبرداری از تاسیسات هستهای میتواند منجر به تخریب زیستگاه و تغییر در الگوهای کاربری زمین شود و بر گیاهان و جانوران محلی اثر بگذارد.
اثرهای محیطزیستی نیروگاههای هستهای
استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزله گفت: در ۲۸ مارس ۱۹۷۹ (۸ فرودین ۱۳۵۸) واحد ۲ نیروگاه هستهای تری مایلز آیلند پنسیلوانیا در آمریکا به طور جزئی ذوب شد. این جدیترین حادثه در تاریخ فعالیت نیروگاه هستهای تجاری ایالاتمتحده است. پیامدهای آن تغییرات گستردهای را به همراه داشت که شامل برنامهریزی واکنش اضطراری، آموزش اپراتور رآکتور، عوامل انسانی، حفاظت در برابر تشعشعات و بسیاری دیگر از حوزههای عملیات نیروگاه هستهای بود، همچنین باعث شد کمیسیون نیروگاههای آمریکا نظارت خود را تشدید کند. ترکیبی از خرابی تجهیزات، مشکلات مربوط به طراحی و خطاهای کارگران منجر به ذوب نسبی و انتشار بسیار کمی رادیواکتیویته در خارج از سایت شد. حادثه نیروگاه هستهای تری مایلز آیلند آمریکا ۱۹۷۹ منجر به آسیبهای محیطزیستی قابلتوجهی شد بهنحوی که مقدار کمی از گازهای رادیواکتیو را در اتمسفر منتشر کرد که باعث نگرانی عمومی در مورد ایمنی انرژی هستهای و پتانسیل آن برای آسیبهای محیطزیستی شد. اگرچه انتشار در مقایسه با سایر حوادث هستهای نسبتا ناچیز بود اما مسائل زیر براساس پژوهشها گزارش شد: این حادثه منجر به مورد ورود ایزوتوپهای رادیواکتیو به محیطزیست، به ویژه ید-۱۳۱ و زنون-۱۳۳ شد که پیامدهای سلامتی برای جمعیتهای اطراف دارد. آب خنککننده مورد استفاده در سامانههای رآکتور در جریان حادثه با مواد رادیواکتیو آلوده شد و بر منابع آب محلی اثر گذاشت. رسوب ذرات رادیواکتیو در زمینهای اطراف بر کشاورزی و بومسازگانهای محلی اثر درازمدت دارد.
زارع بیان کرد: مطالعات نشان داد که در حادثه تری مایلز آیلند ۱۹۷۹ سطوح قرار گرفتن در معرض تشعشع کم بود ولی نگرانی عمومی در مورد اثرات احتمالی درازمدت بر سلامتی ساکنان همچنان ادامه دارد. اثرهای محیطزیستی فاجعه نیروگاه هستهای فوکوشیما دایچی ژاپن در پی زلزله و سونامی ۱۱مارس ۲۰۱۱ رخ داد، چندوجهی و قابلتوجه است. انتشار مواد رادیواکتیو در محیطزیست منجر به آلودگی مداوم هوا، خاک و آب شد. اثرهای درازمدت البته متنوع بود. انتشار ایزوتوپهای رادیواکتیو مانند سزیم-۱۳۷ و ید-۱۳۱ منجر به آلودگی گسترده آب و خشکی شد. مناطق اطراف این نیروگاه به دلیل سطوح بالای تشعشع محدود باقی میمانند و بومسازگانهای محلی را تحت اثر قرار میدهند. با بررسیهای محلی مداوم مواد رادیواکتیو در محیطهای دریایی شناسایی شدهاند که تجمع زیستی در ماهیها و دیگر موجودات دریایی را آلوده میکند. این امر نهتنها برای تنوع زیستی بلکه برای سلامت انسان از طریق مصرف غذاهای دریایی خطراتی به همراه دارد. خاک آلوده بر شیوههای کشاورزی در منطقه اثر گذاشته و منجر به محدودیت در کشاورزی و کاهش کشاورزی محلی شده است. نیمه عمر طولانی ایزوتوپهای خاص به این معنی است که تلاشهای اصلاحی چندین دهه طول میکشد. تخلیه جمعیتهای انسانی به برخی جمعیتهای حیات وحش اجازه داده است در مناطقی که قبلا توسط انسانها سکونت داشتند، رشد کنند. البته تشعشعات همچنان خطراتی را برای اینگونههای حیاطوحش ایجاد میکند و به طور بالقوه پویایی بومسازگان را تغییر داده و میدهد.
زارع گفت: انتظار میرود با توجه به رشد جمعیت و صنعتی شدن ایران، تقاضای انرژی ایران در دهههای پیشرو به میزان قابلتوجهی افزایش یابد. مطالعات مختلف نشان میدهد که تا سال ۲۰۴۵م /۱۴۲۴ش ایران بین ۱۰۰ تا ۱۵۰گیگاوات ظرفیت نصب شده برای تامین نیازهای انرژی خود به طور پایدار نیاز دارد. این پیشبینی عواملی مانند شروع به کارگیری انرژیهای تجدیدپذیر و پیشرفت در بهرهوری انرژی را در نظر میگیرد. ساخت نیروگاههای هستهای در مناطق لرزهخیز، مانند آنچه در ایران پیشنهاد شده است، نگرانیهای قابلتوجهی را در مورد ریسک زلزله برای این نیروگاهها ایجاد میکند. لرزهخیزی در مناطق نیروگاههای برق هستهای پیشنهادی در چابهار، سیریک، گرگان و دارخوین را میتوان به اجمال چنین مرور کرد، مناطق شناساییشده برای ساخت این نیروگاهها نزدیک به پهنههای گسلهای فعال هستند. مکران محل وقوع سونامیهای تاریخی و سده بیستم (زلزله با بزرگای 0/8 در ۲۸ نوامبر ۱۹۴۵م، ۷ آذر ۱۳۲۴ش) است و در گرگان زلزله هشتم مردادماه سال ۱۳۴۹ به بزرگای 4/6 سابقه دارد.
زلزله ۸ مرداد ۱۳۴۹ قرناوه گلستان
زارع بیان میکند: تاسیسات هستهای باید از استانداردهای طراحی دقیقی پیروی کنند که در زلزلههای احتمالی و بیشینه تاب بیاورد و ایمنی تاسیسات طوری تضمین شود که سامانههای حیاتی در حین و پس از زلزله عملیاتی میشوند. در صورت وقوع زلزله، برنامههای آمادگی اضطراری باید برای اطمینان از ایمنی عملیات نیروگاه هستهای و جوامع اطراف شامل ایجاد مسیرهای تخلیه و راهبردهای ارتباطی عملیاتی شود. زلزله میتواند نهتنها به خود نیروگاه هستهای بلکه به زیرساختهای اطراف که برای عملکرد آن ضروری است، مانند خطوط برق و سامانههای تامین آب آسیب برساند. استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزله گفت: با ظرفیت عملیاتی ۸۷۹ مگاوات انرژیهای پاک در ایران تا مهر ۱۴۰۳، بخش انرژیهای تجدیدپذیر ایران اکنون کمتر از یکدرصد از کل برق کشور را تولید میکند. در سال ۲۰۲۳ عربستان سعودی و ترکیه به ترتیب ۲۸۴۰ مگاوات و ۲۸۰۰ مگاوات تولید کردند. به جای توسعه نیروگاههای هستهای پیشنهاد میشود تا در همین زمان برای توسعه ظرفیت تولید انرژیهای تجدیدپذیر ۲۰ گیگاوات برای ایران یک برنامه توسعه جامع و راهبردی اجرا شود. این طرح باید شامل چندین ارزیابی منابع، انتخاب فناوریهای مناسب پاک، توسعه زیرساخت، راهبردهای تامین مالی و مشارکت جامعه باشد.
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد