مرگ تدریجی یک رویا

گروه سیاسی- همزمان با گذشت یک سال از زمان خروج آمریکا از برجام و تعلل اروپایی‌ها در انجام تعهدات‌شان، ایران اعلام کرد که قصد دارد اجرای دو مورد از تعهداتش در این توافق را متوقف کند و اروپا ۶۰ روز فرصت دارد تا برای حفظ توافق اقدامی موثر و عملی انجام دهد. در پی انتشار این خبر، اتحادیه اروپا به همراه انگلیس، فرانسه و آلمان در بیانیه‌ای مشترک از تصمیم تهران ابراز نگرانی و بر ادامه پایبندی خود به برجام تاکید کردند. آنها از ایران خواستند تا به تعهداتش در این توافق پایبند بماند. در این میان چین و روسیه از ایران و تواق هسته‌ای حمایت کردند اما طبیعتا حمایت یک یا دو عضو از گروه توافق هسته‌ای کمکی به حفظ توافق هسته‌ای از جانب ایران نمی‌کند. مخصوصا که برخی کشورها مثل فرانسه سیاست‌های ضدونقیض در رابطه با ایران دارند. واقعیت آن است که اروپایی‌ها به دلیل نوع ساختار بانکی بین‌المللی و شرایط نظام پولی و مالی شاید هم نمی‌توانست جلوی آمریکا بایستد. اما به هرحال ایران انتظار داشت که اروپا اراده و جدیت لازم برای اعمال فشار به آمریکا و حفظ برجام به کار ببرد. از این‌رو گمان نمی‌کرد اروپا فرصت ۶۰ روزه را نپذیرد چرا که طبق شنیده‌ها ایران قبل از تصمیم‌گیری برخی مقامات اروپایی‌ها را در جریان رویکرد جدید خود در رابطه با برجام قرار داده بود. بنابراین حال آنچه در ظاهر دیده می‌شود این است که سیاست کلی این کشورها همراهی با ایران و حمایت عملی از برجام نیست.
اکنون با شدت گرفتن تنش‌ها میان تهران و واشنگتن دیپلمات‌های اروپایی می‌گویند که فضای کمی برای مانور دارند. وزیران خارجه اتحادیه اروپا در نشست خود درباره تلاش‌ برای نگه داشتن ایران در برجام بحث و رایزنی کردند. این اولین دیدار آنها از زمان اعلام تصمیم ایران برای کاهش تعهدات برجامی‌اش بوده است.
وزرای خارجه اروپایی قرار بود علاوه بر بررسی پاسخ به تهدیدهای ایران، درباره پیشرفت‌ها در زمینه تلاش‌هایشان برای ادامه تجارت با ایران در نشست بروکسل رایزنی کنند. این نشست در حالی برگزار شد که اندیشکده «شورای روابط خارجی اروپا» روز یکشنبه در یادداشتی با هشدار درباره احتمال فروپاشی کامل برجام از اتحادیه اروپا و سه کشور فرانسه، آلمان و انگلیس خواسته که با راه‌اندازی سازوکار ویژه موسوم به اینستکس مانع از شکست این توافق هسته‌ای شوند. اما این جلسه بیشتر با واکنش به تهدیدهای ایران همراه بود تا تلاش مقامات برای اجرای اینستکس!
در این میان سفر پمپئو به بروکسل موجب کارشکنی در نتیجه نشست وزرای خارجه اتحادیه اروپا شد. با توجه به اعلام برگزاری نشست بروکسل در ارتباط با برجام، پمپئو، سریعا برای ایجاد فضای موثر برای فشار و همراه کردن اتحادیه اروپا به بروکسل رفت تا بتواند قبل از رفتن به مسکو زمینه‌های همگرایی با متحدان خود را بسنجد و اگر توانست، با دست پر به مسکو برود. این دومین باری است که وزیر خارجه آمریکا به خاطر ایران سفر‌های خود را لغو می‌کند. تقریبا یک هفته پیش، او در حالی که طبق برنامه قبلی قرار بود به آلمان برود، ناگهان سفر خود را لغو کرد و بدون هیچگونه اطلاع‌رسانی عازم بغداد شد.
اما تاکید وزرای خارجه اروپا حفظ توافق هسته‌ای مهم‌ترین دستاورد این نشست بود؛ موضوعی که قبلا نیز وزرای خارجه انگلیس، فرانسه و آلمان پیش از این هم به عزم خود برای عمل به تعهداتشان در چارچوب برجام تاکید کرده بودند.
فدریکا موگرینی نیز روز یکشنبه در سایت خود اعلام کرد که زمان خود در آمریکای لاتین و بالکان را صرف کار روی ونزوئلا، آینده اروپا و برجام کرده است. موگرینی مسوول قبل از نشست وزیران خارجه این اتحادیه در بروکسل تصریح کرد که اروپا همچنان از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) حمایت می‌کند. موگرینی در پاسخ به سوال خبرنگاران درباره وضعیت پیرامون برجام اظهار داشت: همان‌طور که از موضع اتحادیه اروپا مطلع هستید ما کماکان از این توافق و اجرای کامل آن حمایت می‌کنیم. من در حاشیه این نشست دیداری با وزیران خارجه انگلیس و فرانسه و آلمان خواهم داشت تا درباره چگونگی ادامه حمایت از اجرای این توافق گفت‌وگو کنیم. وی ادامه داد: از نظر ما برجام یکی از ستون‌های امنیتی منطقه و عنصری کلیدی در معماری عدم اشاعه جهان و منطقه بوده است. بنابراین به حمایت از آن ادامه خواهیم داد.
اصرار اروپا بر ماندن ایران در برجام
وزیر خارجه فرانسه هم در بروکسل در اظهاراتی عنوان داشت که اتحادیه اروپا بر ادامه حضور ایران در برجام تاکید دارد. ژان ایو لودریان با ابراز نگرانی در خصوص اقدام اخیر ایران برای کاهش سطح برخی از تعهدات خود در برجام گفت: اروپا همچنان بر باقی ماندن ایران در این توافق اصرار دارد.
همچنین جرمی‌هانت وزیر خارجه انگلیس در واکنش به فشارهای آمریکا به ایران و متعاقبا تصمیم ایران برای توقف برخی تعهداتش ذیل برجام تاکید کرد که نباید ایران را مجددا در مسیر هسته‌ای شدن قرار داد.
خبرنگار روزنامه آمریکایی «وال استریت ژورنال» از «بروکسل» محل برگزاری نشست کشورهای اروپایی درباره ایران، گزارش کرد. ‌هانت در خصوص اقدامات اخیر واشنگتن در اعزام ناوگروه ضربتی «یو اس اس آبراهام لینکلن» به خلیج‌فارس گفت: «بسیار درباره وقوع تصادفی یک درگیری به واسطه افزایش تنش‌هایی که واقعا از جانب هر دو طرف ناخواسته است، نگرانیم و این نگرانی را با شرکای اروپایی و با مایک پمپئو در میان گذاشته‌ایم.» جان بولتون مشاور امنیت ملی کاخ سفید دوشنبه هفته گذشته از اعزام ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن به منطقه (استقرار) فرماندهی مرکزی آمریکا (غرب آسیا/خاورمیانه) خبر داد و ادعا کرد علت آن «مجموعه‌ای از نشانه‌ها و هشدارهای نگران‌کننده روزافزون» است.این مقام انگلیسی تصریح کرد: «فکر می‌کنم ما به یک دوره آرامش نیاز داریم تا اطمینان حاصل شود که همه به افکار طرف مقابل پی ببرند.»
هانت در ارتباط با اظهارات اخیر حسن روحانی رییس‌جمهور ایران در زمینه توقف برخی از تعهدات ایران ذیل برجام در نتیجه بدعهدی‌های واشنگتن و همپیمانان اروپایی این کشور گفت: «و مهم‌تر از همه، ما باید اطمینان حاصل کنیم که در نهایت ایران را مجددا به مسیر هسته‌ای شدن بازنمی‌گردانیم…. این یک گام بزرگ در جهت اشتباه است.»
اما هایکو ماس وزیر خارجه آلمان پیش از آغاز نشست شورای وزرای خارجه اتحادیه اروپا در بروکسل در جمع خبرنگاران با اشاره به مباحثی که در نشست مطرح شد گفت: «درباره ایران و توافق هسته‌ای صحبت کردیم و در اروپا اتفاق نظر داریم که این توافق برای امنیت ما ضروری است.»
وزیر خارجه آلمان همچنین گفت: «هیچ‌کس نمی‌خواهد ایران بمب اتم داشته باشد و (چنین چیزی) هدف توافق است.» وی با اشاره به اینکه این بهترین توافقی بود که به دست آمد گفت که (اروپا) همچنان از اجرای توافق حمایت می‌کند و ما هم در این مورد رایزنی کردیم.
ماس در ادامه گفت: «ما در ماه‌های گذشته گام‌های سازنده‌ای را به ویژه درباره کانال مالی اینستکس برداشته‌ایم تا این کانال اجرایی شده و به بهره‌‌برداری برسد تا برجام همچنان اجرا شود.» وی همچنین با اشاره به اقدامات اخیر ایران درباره برجام هم گفت: «برای ما مهم است که نقش ایران در منطقه را زیر نظر داشته باشیم. ما با نقش ایران در سوریه و برنامه موشک بالستیک این کشور موافق نیستیم اما این توافق مهم‌ترین مبناست تا در آینده با ایران رفتار شود.»
وزیر خارجه هلند نیز که برای شرکت در نشست وزیران خارجه اتحادیه اروپا به بروکسل رفته بود نوشت: ایران شرط‌های مضاعفی مطرح کرده که عاقلانه نیست.