مرگ روزانه 200 بیمار

«جهان‌صنعت»- سرطان یکی از چالش‌های جدی سلامت در ایران و جهان محسوب می‌شود که با روند روبه‌افزایش خود نگرانی‌های زیادی را خصوصا برای نظام سلامت، ایجاد کرده است. افزایش امید زندگی، تغییر سبک زندگی و آلودگی‌های محیطی از جمله دلایل شیوع این بیماری هستند. براساس آخرین آمار ثبت شده در کشور تعداد موارد جدید سرطان‌ها ۱۴۱۶۴۱مورد بوده که ۴۹‌درصد از آنها در زنان و ۵۱‌درصد در مردان رخ ‌داده است. سه سرطان شایع در جمعیت زنان کشور سرطان پستان، تیروئید و روده بزرگ و در جمعیت مردان کشور پروستات، پوست (غیرملانوما) و معده هستند. طبق آخرین گزارش‌های رسمی دفتر مدیریت بیماری‌های غیرواگیر معاونت بهداشت، حدود ۱۷۳مورد ابتلای جدید به این بیماری در هر 000/‏100 نفر طی سال در کشور شناسایی می‌شود. آمار جهان و ایران نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر میزان بروز سرطان‌ها در حال افزایش است و در صورت عدم اتخاذ سیاست‌های پیشگیرانه و سبک زندگی سالم تا ۱۵ سال آینده این ارقام دو برابر خواهند شد. دلایل متعددی در افزایش نرخ سرطان در جهان و ایران نقش دارند. یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش سن جمعیت است. اغلب کشور‌ها در دنیا از جمله ایران به سمت یک جامعه سالمند در حرکت هستند و با افزایش سن، خطر ابتلا به سرطان افزایش می‌یابد. عامل بسیار مهم دیگر سبک زندگی ناسالم است؛ مصرف دخانیات و تغذیه نامناسب از جمله استفاده از غذا‌های فرآوری ‌شده و فست‌فودها، کاهش فعالیت بدنی و افزایش استرس از عوامل مهم افزایش خطر ابتلا به سرطان‌ها هستند. عوامل ژنتیکی و وراثتی نیز در برخی از انواع سرطان، مانند سرطان پستان و کولورکتال، نقش مهمی دارد. با توجه ‌به روند روبه ‌افزایش سرطان در ایران، تمرکز بر غربالگری و تشخیص زودهنگام از مهم‌ترین استراتژی‌های پیشگیری و کنترل این بیماری است. تحقیقات نشان داده‌اند که بیش از ۴۰‌درصد موارد سرطان قابل ‌پیشگیری هستند. ما در وزارت بهداشت، برنامه‌های ملی غربالگری و تشخیص زودهنگام برای دو سرطان شایع پستان و روده بزرگ در کشور را اجرایی کرده‌ایم و هموطنان عزیز می‌توانند با مراجعه به مراکز خدمات جامع سلامت، پایگاه و خانه‌های بهداشت سراسر کشور از این خدمات بهره‌مند شوند. با این حال آمار مرگ‌ومیر در ایران بسیار بیشتر از کشورهای دیگر است.
روزانه ۲۰۰ مرگ ناشی از سرطان در کشور داریم
در همین راستا دکتر کاظم زنده‌دل، استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران و معاون پژوهشی پژوهشکده سرطان (انستیتو کانسر ایران) با اشاره به مرگ روزانه ۲۰۰ بیمار مبتلا به سرطان در کشور گفت: ایران به لحاظ روند روبه رشد بروز سرطان بین کشورهای جهان، رتبه ۴۸ را دارد. در تمام دنیا روش‌های درمان بیماری‌های عفونی و بیماری‌هایی که زودتر جان مردم را می‌گرفت، به دست آمده و طول عمر و امید به زندگی افزایش پیدا کرده است. این موضوع باعث می‌شود که تعداد زیادی از افراد به سن سالمندی و سرطان برسند و تعداد این افراد افزایش پیدا کند. بسته به اینکه در کشورهای مختلف قبلا چقدر این مشکلات وجود داشته و چقدر این مسائل حل شده، تفاوت‌هایی بین کشورها در افزایش امید به زندگی و رسیدن به سن‌های بالا ایجاد می‌شود.
وی افزود: براساس بسیاری از گزارش‌های بین‌المللی، کشور ما بعد از انقلاب اسلامی به دلیل اینکه توجه زیادی به روستاها و شهرهای کوچک شده، به عدالت تقریبا خوبی در کشور برای تامین منابع، شامل تامین آب، برق و گاز به تمام نقاط کشور و همچنین توسعه شبکه بهداشت و درمان کشور، رسیده‌ایم وضعیت بسیاری از بیماری‌ها و بیمارستان‌هایی که در گذشته با مشکلاتی همراه بود، بهبود یافته‌اند. نسبت به گذشته میزان مرگ‌ومیر مادران باردار و نوزادان نیز کاهش یافته و امید به زندگی و بقای افراد افزایش پیدا کرده و در نتیجه تعداد افراد بیشتری به سنین سالمندی می‌رسند و ممکن است دچار سرطان شوند. درست است که آن زمان ما با حجم زیادی از جمعیت جوان مواجه بودیم اما حالا این جمعیت به میانسالی رسیده‌اند و دارند سالمند می‌شوند و بیماری‌های غیرواگیر شامل سرطان‌ها افزایش خواهد یافت. این افزایش جمعیت میانسال و سالمند تنها مختص کشور ما نیست و بیشتر کشورهای در حال توسعه با این پدیده مواجه هستند.
این استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز بیان کرد: در حال حاضر کشورهای عربی در منطقه ما نظیر قطر، عمان و غیره به دلیل جمعیت جوان و سرعت توسعه‌ای که دارند میزان رشد سرطان‌شان از ما بیشتر است. براساس برآوردها و مطالعات انجام شده، رتبه رشد سرطان ایران از بین 186کشور جهان 48 است. کشورهای قطر، امارات، کویت، بحرین، سوریه، مالدیو و دیگر کشورها، از نظر میزان رشد بروز سرطان در رتبه‌های بالاتری قرار دارند و جزو 10کشور اول دنیا از نظر رشد سرطان هستند.
او درباره میزان بروز سرطان در کشور گفت: تعداد مبتلایان به سرطان در کشور ما در سال 1399 حدود 131‌هزار نفر در سال است و میزان بروز سرطان در هر 100‌هزار نفر هم 152نفر است. سالانه حدود 131‌هزار نفر مبتلا به سرطان داریم. این ارقام معمولا برآوردی هستند و ممکن است در آنها خطاهایی وجود داشته باشد. اما با این حال این میزان خطا برای کشور ما خیلی زیاد نیست. علت این امر این است که در سال‌های 1393 تا 1400، تلاش‌های خوبی در وزارت بهداشت انجام شد که آمار سرطان را دقیق ثبت کردیم. متاسفانه در چهار یا پنج سال گذشته انتشار این آمار متوقف شده و تلاشی که برای ثبت دقیق سرطان انجام می‌شد و یکی موفق‌ترین برنامه‌های منطقه بود با مشکل مواجه شده است. به همین دلیل اکنون طی 4 سال است آمار جدیدی منتشر نشده است.
دکتر زنده‌دل درخصوص آمارهای اعلامی بیان کرد: شاید این اختلال عمدی نبوده و صرفا دلیل آن عدم‌تمایل به شفافیت در آمار سرطان باشد اما این توقف در انتشار گزارش‌ها باعث ایجاد مشکلاتی در روند این گزارش‌ها شد. به هر حال سرطان پدیده‌ای نیست که در چند سال تغییرات بزرگی در آن ایجاد شود، بنابراین آماری که اعلام کردم تقریبا بسیار نزدیک به واقعیت است. توصیه ما این است که در اولین فرصت باید برنامه ثبت سرطان جمعیتی در کشور احیا شود و آمار دقیق سرطان به صورت منظم منتشر شود تا بشود برای برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری مورد استفاده سیاستگذاران قرار بگیرد.
وی درباره میزان مرگ ناشی از سرطان در کشور اظهار کرد: روزانه 200 مرگ ناشی از سرطان در کشور داریم. زمانی که بیماری کرونا روزانه 200 مرگ را رقم می‌زد، بسیاری نگران می‌شدند اما به نظر می‌رسد آمار مرگ روزانه 200 نفر در کشور که معادل سقوط روزانه یک فروند هواپیما در کشور است، برای کسی نگرانی‌ای ایجاد نکرده است. پیشنهادمان این است که یک فرماندهی یا ستاد بسیار قوی برای مقابله با دومین علت مرگ در کشور، یعنی سرطان وجود داشته باشد. این ستاد باید موضوعات مرتبط با سرطان را حل‌وفصل کند و برنامه‌ریزی‌های دقیقی برای بیماران انجام دهد و مراقبت کند که تمام برنامه‌های سرطان مطابق با وضعیت این بیماری در کشور اجرا شود.
این استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران گفت: پیش‌بینی ما این است که در 15 سال آینده آمار سرطان در کشور دو برابر خواهد شد. مشکل سرطان این است که نمی‌توانیم به‌طور کامل از بروز آن جلوگیری کنیم. به عنوان مثال کشورهای آمریکایی و اروپایی از نظر بروز سرطان وضعیت بدتری نسیت به ما دارند چون عوامل خطر آنها بیشتر است و در آنجا چون امید به زندگی بالاتر است، افراد بیشتری به سن‌هایی می‌رسند که احتمال ابتلا به سرطان در میان آنها بیشتر می‌شود. با این حال نسبت مرگ‌ومیر به بروز سرطان در این کشورها که نشان از نظام بهداشتی و مراقبت از سرطان دارد نسبت به کشور ما و اکثر کشورهای در حال توسعه بهتر است.
او ادامه داد: آنچه مهم است این که ما نمی‌توانیم جلوی بروز سرطان را به طور کامل بگیریم اما می‌توانیم از عوامل ایجادکننده سرطان پیشگیری کنیم. به‌عنوان مثال، کنترل آلودگی هوا، کاهش مصرف سیگار، قلیان و تریاک، افزایش فعالیت فیزیکی و کاهش چاقی و تغذیه سالم می‌توانند باعث کاهش بروز برخی سرطان‌ها شوند. به خصوص قلیان و تریاک که متاسفانه عوامل بسیار مهمی هستند و به کشور ما اختصاص دارند و در آینده نزدیک به بحران سرطان در کشور دامن خواهند زد.
دکتر زنده‌دل بیان کرد: از طرفی فقط علت تقریبا نیمی از سرطان‌ها مشخص است و در صورتی که این عوامل خطرساز به طور کامل حذف شوند نیمی از سرطان‌ها قابل پیشگیری خواهند بود . با این حال در در مورد بسیاری از سرطان‌ها چون علت دقیق آنها مشخص نیست نمی‌توانیم جلوی بروزشان را بگیریم. هر چند نمی‌شود از ایجاد همه سرطان‌ها جلوگیری کرد اما می‌توانیم آنها را زود تشخیص دهیم و با درمان به‌موقع جلوی عوارض و مرگ‌ومیر سرطان‌ها را بگیریم. هدف این است که سرطان‌ها را در مراحل ابتدایی تشخیص دهیم تا بتوانیم آنها را به‌موقع درمان کنیم و عوارض‌شان را کاهش دهیم و از مرگ‌ومیر جلوگیری کنیم. در این زمینه مردم و خانواده‌ها هم نیز نقش مهمی دارند و باید با آگاهی بیشتر به مراجعه به‌موقع و مناسب اقدام کنند.
وی افزود: ما در حوزه سرطان هیچ وقت از پیشگیری مطلق صحبت نمی‌کنیم. بلکه همیشه می‌گوییم که باید مدیریت مناسبی برای سرطان‌ها داشته باشیم. یعنی از سرطان‌هایی که می‌توانیم پیشگیری کنیم، و آنهایی که باید زودتر تشخیص داده شوند، در مراحل ابتدایی شناسایی شوند و بیماران را در اسرع‌وقت و به روش مناسب و استاندارد درمان کنیم.