مرگ ۲۷ هزار نفر به دلیل آلودگی هوا

«جهان‌صنعت»- بررسی وضعیت آلایندگی ازون در آلودگی هوای کشور در سال‌های اخیر آلاینده ازون در روزهای گرم سال اهمیت بالایی پیدا کرده است. وضعیت این آلاینده در شهر تهران سال به سال وخیم‌تر می‌شود به نحوی که تعداد روزهای نامطلوب از لحاظ این آلاینده از یک روز در سال ۱۳۹۵ به ۴۷ روز در سال ۱۴۰۱ افزایش یافته است. در سال جاری و تا نیمه مردادماه، شهر تهران ۱۷ روز کیفیت هوای نامطلوب داشته که عامل آن ازون بوده که البته نسبت به مدت مشابه سال گذشته این رقم ۱۲ روز کاهش داشته است. عوامل متعددی در شکل‌گیری و شدت آلودگی ازون نقش دارند که برخی از آنها قابل کنترل و برخی دیگر غیرقابل کنترل هستند. «ازون» یک آلاینده ثانویه است و بر اثر برهم کنش‌های شیمیایی سایر گازها در جو تولید می‌شود. مهم‌ترین عامل تاثیرگذار در شدت آلاینده ازون، غلظت آلاینده‌های پیش‌ساز آن است. دو آلاینده ترکیبات آلی فرار و اکسیدهای نیتروژن مهم‌ترین آلاینده‌های پیش‌ساز ازون هستند و معمولا با کاهش VOCs و افزایش NOx غلظت ازون در جو کاهش می‌یابد. البته نحوه انتشار آلاینده‌های پیش‌ساز از لحاظ توزیع مکانی و زمانی نیز در نحوه شکل‌گیری ازون اثرگذار است، اما علاوه‌بر وجود آلاینده‌های پیش‌ساز، تابش نور خورشید و گرمای هوا نیز بر شکل‌گیری ازون ضروری است و به همین دلیل است که این آلاینده در روزهای گرم سال و ساعات اوج گرما در طول شبانه‌روز بیشترین غلظت را دارد. از آنجایی که منابع متحرک مهم‌ترین عامل انتشار آلاینده‌های پیش‌ساز ازون هستند، مدیریت این منابع انتشار نقش موثری در کنترل آلاینده ازون در شهرها دارد. علاوه بر آن اجرای طرح کهاب در جایگاه‌های سوخت نیز از جمله راهکارهای موثر در کاهش ازون است. در این میان، گفتنی است مرکز پژوهش‌های مجلس اخیرا طی گزارشی به بررسی وضعیت آلایندگی ازون در آلودگی هوای کشور، پرداخت. به گزارش روابط‌عمومی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات زیربنایی این مرکز در گزارشی با عنوان «بررسی وضعیت آلایندگی ازون در هوای کشور» آورده است که در سال‌های اخیر آلاینده ازون در روزهای گرم سال اهمیت بالایی پیدا کرده ‌است. وضعیت این آلاینده در شهر تهران سال‌به‌سال وخیم‌تر می‌شود به ‌نحوی ‌که تعداد روزهای نامطلوب از لحاظ این آلاینده از یک روز در سال ۱۳۹۵ به ۴۷ روز در سال ۱۴۰۱ افزایش یافته ‌است. در سال جاری و تا نیمه مردادماه، شهر تهران ۱۷ روز کیفیت هوای نامطلوب داشته که عامل آن ازون بوده که البته نسبت به ‌مدت مشابه سال گذشته این رقم ۱۲ روز کاهش داشته است.
براساس این گزارش، عوامل متعددی در شکل‌گیری و شدت آلودگی ازون نقش دارند که برخی از آنها قابل کنترل و برخی دیگر غیرقابل کنترل هستند. ازون یک آلاینده ثانویه است و بر اثر برهم‌کنش‌های شیمیایی سایر گازها در جو تولید می‌شود. مهم‌ترین عامل تاثیرگذار در شدت آلاینده ازون، غلظت آلاینده‌های پیش‌ساز آن است. دو آلاینده ترکیبات آلی فرار و اکسیدهای نیتروژن مهم‌ترین آلاینده‌های پیش‌ساز ازون هستند و معمولا با کاهش VOCs و افزایش NOx غلظت ازون در جو کاهش می‌یابد. البته نحوه انتشار آلاینده‌های پیش‌ساز از لحاظ توزیع مکانی و زمانی نیز در نحوه شکل‌گیری ازون اثرگذار است، اما علاوه‌بر وجود آلاینده‌های پیش‌ساز، تابش نور خورشید و گرمای هوا نیز برای شکل‌گیری ازون ضروری است و به همین دلیل است که این آلاینده در روزهای گرم سال و ساعات اوج گرما در طول شبانه‌روز بیشترین غلظت را دارد. از ‌آنجایی ‌که منابع متحرک مهم‌ترین عامل انتشار آلاینده‌های پیش‌ساز ازون هستند، مدیریت این منابع انتشار نقش موثری در کنترل آلاینده ازون در شهرها دارد. علاوه‌بر آن اجرای طرح کهاب در جایگاه‌های سوخت نیز از‌جمله راهکارهای موثر در کاهش ازون است. گفتنی است در این گزارش وضعیت آلاینده ازون در شهر تهران بررسی و عوامل ایجاد آن تشریح شد. دو آلاینده اکسیدهای نیتروژن و ترکیبات آلی فرار با دخالت تابش‌های خورشیدی و شرایط جوی از عوامل اصلی ایجاد آلاینده ازون هستند. بهترین روش برای کنترل این آلاینده، کنترل آلاینده‌های پیش‌ساز آن است. براساس این گزارش و با توجه به منابع اصلی انتشار آنها راهکارهایی چون اسقاط وسایل نقلیه فرسوده، افزایش نظارت بر آلایندگی وسایل نقلیه از طریق معاینه فنی، بهبود سیستم‌های کنترل انتشار بخارات بنزین در وسایل نقلیه، اجرای طرح کهاب، بهبود بازدهی نیروگاه‌های صنایع و استفاده از تجهیزات فیلتراسیون گازهای خروجی آنها و بهبود بازدهی سیستم‌های احتراقی گرمایشی پیشنهاد می‌شود. به‌منظور اجرای راهکارهای فوق باید اقداماتی از‌ سوی دستگاه‌های مجری پیاده‌سازی شوند که شامل تشدید نظارت بر وسایل نقلیه فرسوده و معاینه فنی وسایل نقلیه در حال تردد و نوسازی ناوگان حمل‌و‌نقل عمومی از سوی وزارت کشور، ارتقای استاندارد آلایندگی وسایل نقلیه تولید داخلی و الزام صنایع به نصب تجهیزات فیلتراسیون از سوی وزارت صمت، نصب تجهیزات فیلتراسیون در خروجی نیروگاه‌ها و افزایش سهم منابع غیر‌فسیلی در تولید برق از سوی وزارت نیرو، اجرای کامل طرح کهاب، نصب تجهیزات فیلتراسیون در پالایشگاه‌ها و ایجاد بستر تامین مالی برای نوسازی ناوگان فرسوده از طریق صرفه‌جویی سوخت از سوی وزارت نفت، ارتقای دستورالعمل‌های مربوط به گرمایش و مصرف انرژی ساختمان‌ها و تشدید نظارت بر اجرای آنها از سوی وزارت راه‌و‌شهرسازی و بهبود نظارت بر رعایت استانداردهای آلایندگی توسط خودروسازان، صنایع و سایر منابع آلاینده، از سوی سازمان حفاظت محیط‌‌زیست است. براساس این گزارش، اجرای اقدامات فوق که همگی در قوانین و مصوبات مربوط به حوزه آلودگی هوا آمده‌اند، صرفا از طریق ایجاد یک ردیف بودجه متمرکز با اعتبار متناسب برای اجرای تکالیف دستگاه‌ها در قانون هوای پاک و همچنین مدیریت یکپارچه کلیه نهادهای اجرایی در راستای عمل به قانون است. بنابراین پیشنهاد می‌شود اولا در لایحه بودجه سال ۱۴۰۳ توسط هیات دولت یا در قانون بودجه توسط مجلس ردیف بودجه کاهش آلودگی هوا با اعتبار متناسب درج شود و ثانیا یک کارگروه در سطح معاون اول یا فردی با اقتدار مشابه به‌عنوان جایگزین وی برای پیگیری مستمر و هفتگی روند اجرای قانون هوای پاک در دولت شکل گرفته و از تشکیل کارگروه‌های موازی و غیر‌اجرایی جلوگیری شود.
سالانه حداقل ۲۷ هزار نفر به دلیل آلودگی هوا در کشور می‌میرند
در همین راستا دکتر «سمیه رفیعی» رییس فراکسیون محیط‌زیست مجلس صبح چهارشنبه در اولین همایش ملی معاینه فنی خودرو با رویکرد ارتقای ایمنی و کاهش آلودگی هوا گفت: کار برای محیط‌زیست یک زنجیره به هم پیوسته است.
وی با بیان اینکه همه در مورد آلودگی هوا صحبت می‌کنند ولی زمان تخصیص بودجه به ناگاه نگرش‌ها عوض شده و بودجه‌های محیط‌زیستی حذف می‌شود، افزود: باید در ابتدای زنجیره اقدامات رفع آلودگی هوا دیده شود.
رییس فراکسیون محیط‌زیست مجلس با اشاره به اینکه به عنوان رییس فراکسیون محیط‌زیست مجلس هرگز سیاسی با موضوع محیط‌زیست در مجلس برخورد نکردیم، گفت: زمانی که به پرونده ترک فعل هوای پاک ورود کردیم دیدیم که دستگاه‌های مسوول اعتباری برای انجام وظایف خود ندارند ولی جالب‌تر این بود که هیچ تلاشی هم برای گرفتن بودجه نکرده بودند!
وی با بیان اینکه کار برای آلودگی هوا وظیفه همگانی است، گفت: براساس آمار وزارت بهداشت سالانه تنها به لحاظ آلاینده ذرات معلق کمتر از ۵/۲ میکرون ۲۷ هزار مرگ در کشور رخ می‌دهد که این میزان بسیار قابل توجه است.
سمیه رفیعی با اشاره به اینکه مجلس راهکارهای کوتاه‌مدت و بلند‌مدت برای رفع آلودگی هوا پیشنهاد کرده است، گفت: متاسفانه هیچکدام از راهکارهای پیشنهادی عملیاتی نشده و همین است که وضعیت محیط‌زیست کشور این گونه شده.
وی با بیان اینکه خوشبختانه در اجرای قانون هوای پاک پس از ۴ سال استاندارد سوخت در کشور تدوین شد، افزود: در عین‌ حال ردیف مستقلی نیز برای اجرای قانون مصوب شده است که امیدواریم زمستان امسال هوای بهتری داشته باشیم. رییس فراکسیون محیط‌زیست مجلس گفت: در حوزه معاینه فنی نیز انتقادات زیادی داشتیم که خوشبختانه در یک سال گذشته با مدیریت جدید شاهد رفع مشکلات در این حوزه بودیم.
وی به لایحه هفتم اشاره کرد و‌گفت: خوشبختانه با تلاش فراکسیون محیط‌زیست مجلس و موافقت کمیسیون تلفیق، یک فصل برای محیط‌زیست و ۲ ماده برای آلودگی هوا و تغییر اقلیم تا‌کنون مصوب شده است که امیدواریم در صحن علنی رای بیاورد.