مستند نبود، صحنه‌سازی بود!

| فرشید فتاحی| مستند شوک که شنبه شب درباره شرط‌بندی در فوتبال و وضعیت شرط‌بندی در ایران از شبکه ۳ پخش شد برخلاف آنونسی که از این مستند پخش شد، ابهامات زیادی را به وجود آورد با توجه به اینکه روزنامه «جهان صنعت» برای اولین‌بار به ماجرای شرط‌بندی‌های لاینی در ایران پرداخت و تیتر گزارش «جهان صنعت»، یعنی خروج روزانه ۶۰۰ هزار دلار از کشور بارها از زبان مجری مستند، علی انصاریان مهمان مستند و دیگر کسانی که در مستند بودند شنیده شد و از افکت‌های گزارش «جهان‌صنعت» در بخش‌هایی از مستند استفاده شده بود و حتی نام سایت‌هایی که در گزارش روزنامه آمده بود، در برنامه نشان داده شد، همه چیز نشان از این داشت که گزارش ما و انتشارش در فضای مجازی، پایه و اساس ساخت مستند بوده است و خبرهایی که جسته و گریخته به ما رسیده هم صحت ادعای نگارنده را تایید می‌کند. در هر حال آنچه از قسمت اول مستند شوک دستگیر همه شد، این بود که برنامه بیشتر به دنبال مستندسازی نبود و اکثر صحنه‌های فیلم، فیلمنامه و بازیگر داشت. در کل این قسمت از برنامه شوک اصلا در حد قسمت‌های قبلی که درباره اعتیاد، قاچاق و حتی دلالیسم در فوتبال بود، نبود در هر حال برنامه شوک شنبه شب، ضعیف‌ترین شوک از سری برنامه‌های پخش شده را روی آنتن شبکه ۳ برد.
اشتباهات فاحش و تابلو در مستند
در شوک شنبه شب که قسمت اول ماجرای شرط‌بندی بود، اشتباهات فاحش و تابلویی وجود داشت؛ اشتباهاتی که امیدواریم متخصصان امر در این باره ورود کنند تا دقایق ارزشمند رسانه ملی این‌طور هدر نرود حتی یک مستندساز آماتور هم می‌دانست که صحنه‌های مربوط به حضور در بنگاه شرط‌بندی اینترنتی، دیدن بازی پرسپولیس- سپاهان در جام حذفی، مصاحبه با مغازه‌داران در رشت اصلا فیلم مستند نبود و همه چیز براساس سناریو نوشته شده بود. در این نقد با سند و مدرک و فکت همه این اشتباهات فاحش را برای شما تشریح می‌کنیم تا بدانید که اگر فقط یک لاین باز تازه کار،کنار تیم برنامه شوک بود، این اشتباهات فاحش اتفاق نمی‌افتاد.
حضور مصنوعی در بنگاه شرط‌بندی اینترنتی
جدا از صحنه‌های اولیه فیلم که سعی می‌کرد با نشان دادن ارز و شمش‌های طلا بینندگان را تحریک کند، پیشینه درستی از شرط‌بندی در فوتبال ارایه نشد و مجری برنامه که مشخص بود کاملا با سیستم‌های شرط‌بندی ناآشناست به وسط ماجرا می‌آمد. گروه برنامه شوک حتی نتوانسته بودند به یک مرکز شرط‌بندی اینترنتی راه پیدا کنند، آنها با استفاده احتمالی از چند هنرپیشه آماتور یا عوامل برنامه (فیلمبردار برنامه که اتفاقا فیلمبردار مسابقات فوتبال ورزشگاه آزادی هم هست و چهره او را بسیاری از اهالی رسانه‌های ورزشی می‌شناسند که مثلا یکی از مجری‌های بنگاه شرط‌بندی اینترنتی بود!) در این صحنه‌ها که دیالوگ هم داشتند، از شات‌های باز دوربین مشخص بود که فیلمبردار هیچ مشکل و استرسی برای فیلمبرداری نداشت و خیلی راحت از صحنه‌ها فیلم می‌گرفت و البته طوری فیلمبرداری می‌شد که به صورت هوشمند فیلمبردار می‌دانست که کله بنگاه‌دار باید پشت ما نیتورش قرار بگیرد! دیالوگ‌ها هم نشان می‌داد که چقدر حضور افراد در این بنگاه مصنوعی است، یعنی عوامل برنامه شوک که تا مرکز خرید و فروش موادمخدر پیش رفته بودند و دوربین را داخل ماشین‌های قاچاقچی‌ها گذاشته بودند، نمی‌توانستند یک بنگاه شرط‌بندی مجاز یا غیرمجاز را پیدا کنند؟ پیش ما می‌آمدند تا راه و چاه را به آنها نشان می‌دادیم! آنها توانایی پیدا کردن یک بنگاه را نداشتند.
ضبط‌شده را زنده نگاه کردند
برنامه شوک می‌خواست درباره شرط‌بندی لاینی افشاگری کند، اما حتی نتوانست آن را پرزنت کند و بیننده تا آخرمتوجه نشد مثلا فرق بین برگه‌های توتو، لاین و ضرایب چیست و چطور می‌شود شرط بست و لاین بست و اصلا چه شرایطی دارند. در آن بخشی که به همراه سه هوادار پرسپولیس در خانه یکی از آنها بازی فینال جام حذفی محلی برای بحث درباره شرط‌بندی شده لاینی شده بود، اشتباهات آنقدر فاحش بود که به شعور بینندگان و کسانی که از این ماجرا باخبر بودند توهین می‌شد! همه آن بازیگران احتمالی و حالا می‌گوییم شرط‌بندهای واقعی از دید کارگردان و تهیه کننده هیچ استرسی نداشتند. به عنوان مثال کسی که سه یا پنج میلیون تومان در لاین می‌گذارد حتی اگر خیلی مایه‌دار هم باشد استرس زیادی دارد اما دوستان انگار نه انگار! مشخص بود که این صحنه‌ها بارها و بارها فیلمبرداری شده است. نیمه اول و نیمی از نیمه دوم فینال جام حذفی بین تیم‌های پرسپولیس و سپاهان در ساعاتی برگزار شد که هوا هنوز روشن بود. زمانی که مجری مستند به خانه شرط بندها رفت، هوا کاملا تاریک بود! و دستگاه VCD هم روشن بود و مشخص بود که بازی را ضبط کرده‌اند و می‌خواهند به صورت زنده به ما بینندگان قالب کنند! اما فاحش‌ترین اشتباه برنامه شوک در همین بخش اتفاق افتاد، جایی که دوستان روی پرسپولیس لاین بسته بودند آنهایی که با لاین آشنا هستند خیلی خوب می‌دانند که در لاین، نتایج تک بازی یا چند بازی با هر ضریبی، همه چیز در ۹۰ دقیقه به پایان می‌رسد و اگر بازی به وقت اضافه و ضربات پنالتی کشیده شود شامل لاین نمی‌شود پس همه هیجان‌های دوستان در وقت گل دوم محمد نوری و گل دوم سپاهان و ضربات پنالتی کاملا نادرست بود ضمن اینکه ضرایبی که یکی از شرط‌بندها گفت با عقل جور در نمی‌آمد چراکه عددهای مربوط به لاین‌ها در اکثر سایت‌های شرط‌بندی یک به دو و نیم بودند و پرسپولیس در ضرایب به دو هم نمی‌رسید اما شرط‌بند لاینی می‌گفت اگر پرسپولیس ببرد، سه میلیون تومانش، شش میلیون می‌شود! در بازی‌های لاینی معمولا ضریب بازی مساوی را هم برمی‌دارند اما هر سه دوست پرسپولیسی، روی برد پرسپولیس لاین بسته بودند که از لاین بازهای حرفه‌ای بعید به نظر می‌رسد که مساوی یا باخت تیمشان را نگیرند! در هر حال کاملا مشخص بود که بازی ضبط شده است.
اختلاف برگه و لاین را نمی‌دانستند
گفت‌وگو با کارشناسان هم در این باره جالب بود. یکی از این کارشناسان علی جوادی بود با تمام احترامی که علی جوادی، سردبیر با اخلاق و دوست داشتنی روزنامه خبر ورزشی قائلیم اما خود جوادی هم می‌داند که روزنامه خبر ورزشی، یک سال از این برگه‌های توتو چاپ می‌کرد و به فروش می‌رساند و به رقم فروش هفتگی ۱۵ میلیون تومان هم رسیده بود و حتی برای این کار از وزارت ارشاد دولت دهم مجوز گرفته شد. هر چند سردبیر روزنامه خبر ورزشی درباره تبعات شرط‌بندی در لیگ‌ها صحبت کرد و حرف‌های درستی هم زد اما زمانی که وزارت ارشاد برای برگه‌های توتوی خبر ورزشی مجوز صادر کرد، از سلامت و بی‌خطر بودن سیستم این برگه‌ها اطمینان حاصل کرده بود هر چند همکاری مدیران ارشد این روزنامه با شرکت توزیع کننده برگه‌های توتو به پایان رسیده است، اما‌ای کاش به این مورد هم اشاره می‌شد البته در اینکه برخی برگه‌ها هم تخلفاتی دارند شکی نیست اما هستند شرکت‌هایی که کارشان را به درستی انجام می‌دهند و سیستم شفافی دارند. اتحادیه فوتبال برای یکی از این شرکت‌ها مجوز گرفته‌، شرکتی که در طول چند سالی که در این زمینه کار می‌کند کارنامه خوبی دارد و مشتریانش حتی در صورت بازنده شدن هم از این شرکت حتی یک مورد هم شکایت نکرده‌اند به هر ترتیب به این برگه‌ها مجوز کار داده شده و این را باید در نظر گرفت در صورت برخورد با شرکت‌هایی که کارشان را درست انجام می‌دهند، باعث خروج بیشتر از ۶۰۰ هزار دلار در روز می‌شود به این دلیل افراد خودشان به خیابان جمهوری تهران می‌روند و مستر کارت و ویزا کارت می‌خرند و از طریق سایت‌های خارجی که در برنامه شوک ارایه شد، به صورت لاینی شرط‌بندی می‌کنند حتی اگر جلوی همه این کارها گرفته شود، شرط‌بندی‌های یک به یک و دو به دو و چند به چند انجام می‌شود در همان گزارش «جهان‌صنعت» اعلام کرده بودیم که باید راهی پیدا شود تا این پول در داخل گردش پیدا کند و به دست خارجی‌ها نیفتد وگرنه برای جلوگیری از پیش‌بینی فوتبال آن هم در میان خیل عظیم طرفداران فوتبال هیچ راهی وجود ندارد. این را کسانی می‌گویند تجربه زیرساعتی‌های ورزشگاه امجدیه را دارند. ای کاش دوستان از روند شرط‌بندی در مسابقات اسب‌سواری و تیراندازی هم تهیه کنند.
پانوشت: مستند شوک مربوط به شرط‌بندی فوتبال در قسمت اول ضعف‌های بسیار دیگری هم داشت که البته مجال پرداختن به آنها نیست اما امیدواریم در قسمت دوم شاهد این ضعف‌ها نباشیم و حداقل دوستان این مطلب را ببینند و جلوی صحنه‌سازی‌ها را بگیرند و رسالت ساخت یک فیلم مستند با صحنه‌های واقعی را به جا بیاورند!