مصائب «خروج»

گروه فرهنگ و هنر- اولین فیلمی که قرار بود قبل از اکران عمومی در سینماها به صورت رسمی در شبکه نمایش آنلاین پخش شود، با سایه شوم دانلود غیرقانونی مواجه شد و سرنوشت آن در ‌هاله‌ای از ابهام قرار گرفت؛ اتفاقی که می‌تواند آینده این جنین تازه‌متولد‌شده را تحت تاثیر قرار دهد و باعث شود تهیه‌کنندگان دیگر فیلم‌ها حداقل در کوتاه‌مدت از اکران فیلم‌های خود در این سامانه پا پس بکشند.
وقتی سازندگان فیلم «خروج» به کارگردانی ابراهیم حاتمی‌کیا بر آن شدند تا در روزهای قرنطینه فیلم را به صورت آنلاین اکران کنند، دو بحث جدی به میان آمد؛ اول اینکه ریسک عوامل این فیلم می‌تواند فتح بابی باشد برای شروع اکران‌ آنلاین دیگر فیلم‌هایی که در صف اکران هستند و با نمایش آنلاین می‌شود نوع متفاوتی از اکران را که در کشورهای دیگر هم رواج دارد شاهد باشیم. بحث دوم هم نگرانی از کپی شدن غیرقانونی فیلم‌ها در اکران آنلاین بود، به ویژه اگر مثل سازندگان فیلم «خروج» قصد داشته باشند بعد از اکران در سامانه‌های وی‌اودی، در سینماها نیز فیلم را روی پرده ببرند.
حالا کمتر از ۴۸ ساعت از اکران آنلاین این فیلم نگذشته و خبرهایی درباره دانلود غیرقانونی این فیلم آن هم در نسخه‌های باکیفیت ۴k منتشر شده و در یک سرچ اینترنتی سایت‌های زیادی قابل مشاهده هستند که لینک دانلود این فیلم‌ها را ثبت کرده‌اند، اما تا لحظه نگارش این گزارش هیچ‌کدام قابلیت دانلود ندارند.
در این‌باره پیشتر گفت‌وگوهایی صورت گرفت و علی سرتیپی که مدیرعامل شرکت پخش‌کننده فیلم «خروج» است احتمال کپی شدن را رد نکرده و ابراز امیدواری کرده بود که این اتفاق شروع‌کننده مسیری برای آینده باشد تا فیلم‌های دیگری که در نوبت اکران هستند به ویژه آنهایی که ممکن است روی پرده فروش بالایی نداشته باشند از این طریق عرضه شوند.
وی با اشاره به اینکه خودش هنوز «خروج» دانلودشده را ندیده است، می‌گوید: این یک ضربه بزرگ و منفی خواهد بود، هم برای آینده فیلم در اکران سینمایی، هم در روند فعلی فیلم و هم برای فیلم‌های دیگری که ممکن بود در آینده به مسیر اکران آنلاین بیایند. با این حال ابعاد این اتفاق هنوز مشخص نیست و در حال ارزیابی هستیم.
حبیب اسماعیلی تهیه‌کننده سینما در واکنش به لینک دانلود غیرقانونی آخرین ساخته ابراهیم حاتمی‌کیا به «جهان‌صنعت» گفت: این یک کار غیرانسانی و غیر‌حرفه‌ای است و عوامل سازنده یک فیلم را نابود می‌کند. بسیاری از کارگردان‌ها و تهیه‌کنندگان امیدوار بودند از این امکان برای فروش بیشتر فیلم‌هایشان استفاده کنند و این اتفاق خبر خوبی برای آنها نخواهد بود. تا این لحظه نمی‌دانم این سهل‌انگاری از طرف چه کسی رخ داده و چه کسانی مسوول این ماجرا هستند اما‌ ای‌کاش هر چه زودتر نواقص این طرح رفع شود.
وی در خصوص خرابکاری عده‌ای که ممکن است اکران آنلاین به ضرر آنها باشد اظهار داشت: یک زمانی سینماها باز است و فیلم‌ها اکران آنلاین می‌شوند، آن وقت می‌شود این تئوری توطئه را مد نظر قرار داد اما در این روزهایی که سینماها تعطیل هستند چنین چیزی را بعید می‌دانم. از طرفی اکران آنلاین در تمام دنیا رواج دارد و مخاطبان خاص خودش را دارد. از آنجا که سینما رفتن فقط دیدن یک فیلم را شامل نمی‌شود و یک پکیج تفریحی است، سینمارو‌ها با وجود اکران آنلاین فیلم‌ها، رفتن به سینما را ترجیح می‌دهند و عده‌ای هم هستند که اگر اکران آنلاین وجود نداشته باشد خیلی اهل رفتن به سینما نیستند و ترجیح می‌دهند فیلم‌ها را در شبکه نمایش خانگی و شبکه‌های آنلاین تماشا کنند. همان‌طور که می‌دانید در بهترین حالت، اتفاقی که برای فیلم‌های ما در سینماها می‌افتد این است که سه میلیون نفر از یک فیلم دیدن کنند و این به نسبت جمعیت ۸۰ میلیون نفری کشور ما عدد ناچیزی است. اکران آنلاین آنچنان دخل و تصرفی به مخاطبان سینما نخواهد داشت و دنبال مخاطبان خودش خواهد رفت.
تهیه‌کننده فیلم قرمز در ادامه درباره تاثیر اکران آنلاین و کمک آن به اقتصاد سینما به «جهان‌صنعت» گفت: اگر این شیوه اکران تازه همراه با برنامه‌ریزی و رفع نواقص باشد صددرصد می‌تواند به سینما کمک کند. نکته مهم دیگری که در این زمینه وجود دارد این است که باید مراقب بود تا حقوق اصناف سینمایی رعایت شود و صدمه‌ای به حق و حقوق مادی و معنوی آنها وارد نشود.
موضع‌گیری انجمن صنفی شرکت‌های نمایش ویدئوی آنلاین
انجمن صنفی شرکت‌های نمایش ویدئوی آنلاین (VOD وIPTV ) به دنبال نمایش این فیلم و قاچاق آن ازسوی سودجویان، بیانیه‌ای منتشر کرد.
در این بیانیه آمده است: انجمن صنفی شرکت‌های نمایش ویدئوی آنلاین در پی اکران آنلاین انحصاری فیلم سینمایی «خروج» که توسط سازمان رسانه‌ای اوج به کنسرسیوم سرویس‌های VOD «فیلیمو» و «نماوا» به‌طور انحصاری اعطا شده بود، لازم دانست توضیحاتی را به محضر مردم شریف ایران و مدیران و مسوولان دولتی و حاکمیتی ارائه نماید:
۱- شیوع ویروس COVID19 در تمام دنیا و در ایران خسارت‌های بی‌شماری به صنایع مختلف به ویژه صنعت سینما وارد کرد. همان‌طور که وزیر محترم ارشاد اعلام نمودند خسارتی نزدیک به یک هزار میلیارد تومان به فرهنگ و هنر وارد شد. در این شرایط اکران آنلاین فیلم سینمایی خروج بدون انجام تمهیدات لازم فنی و هماهنگی‌های لازم با صنوف مختلف سینمایی و وزارت ارشاد اقدامی غیرکارشناسانه بود که به حیثیت تمام شرکت‌های این حوزه لطمه وارد کرد.
۲- در چنین شرایطی شهرداری تهران در یک اقدام بسیار هوشمندانه و غیرانحصاری در راستای حمایت از بخش دیگری از فرهنگ و هنر در حوزه موسیقی اقدام به برگزاری کنسرت نمود و سازمان صداوسیما نیز با اعطای مجوز پخش آنلاین به تمام شرکت‌های عضو انجمن صنفی و دارای مجوز از ساترا شرایطی فراهم نمود که یک تجربه موفق در کشور رقم خورد. آیا این تجربه موفق نمی‌توانست الگویی شود برای مشارکت تمام سرویس‌های VOD و IPTV در کشور؟! آیا سازمان رسانه‌ای ‌اوج نه به عنوان یک تهیه‌کننده حقیقی بلکه به عنوان یک تهیه‌کننده وابسته به حاکمیت با بودجه حاکمیتی نمی‌توانست از این تجربه موفق الگوبرداری نماید؟!
۳- برای انجام اکران آنلاین در کشور طرحی به سازمان سینمایی و بزرگان سینمای ایران ارسال شد که با تمهیدات ویژه و با استفاده از ظرفیت تمام شرکت‌های عضو صنف، با مشارکت سینماداران و شرکت‌های پخش سینمای آنلاین در کشور راه‌اندازی شود. از آنجا که این طرح با رویکرد ملی طراحی شده است برای شروع باید هماهنگی‌های لازم با وزارت ارتباطات، وزارت ارشاد، قوه قضاییه، سازمان ساترا، صنوف سینمایی و صنف VOD و IPTV انجام شود. یک ستاد تشکیل شود و نماینده نهادها در آن حضور داشته باشند تا در لحظه بتوان جلوی دانلود غیرقانونی و تخلفات احتمالی گرفته شود. متاسفانه در اکران آنلاین فیلم سینمایی «خروج» نه تنها شاهد هماهنگی‌های لازم نبودیم بلکه اقدامات اولیه فنی لازم در راستای جلوگیری از دانلود راحت و یا شناسایی سورس دانلود نیز صورت نگرفته بود.
۴- تجربه سینمای آنلاین در بسیاری از کشورهای بزرگ دنیا تجربه موفقی بوده است چراکه تمهیدات لازم فنی و حقوقی برای این موضوع در نظر گرفته شده است. اما متاسفانه اقدام عجولانه و انحصارگرایانه موجب شد تجربه‌ای که می‌توانست موفق باشد به تجربه‌ای شکست‌خورده مبدل شود.
۵- انجمن صنفی VOD و IPTV به اطلاع می‌رساند کنسرسیوم سرویس‌های یادشده همان‌طور که خود اعلام نمودند عضو این انجمن صنفی نمی‌باشند و اقدام اکران آنلاین بدون هماهنگی با این انجمن اتفاق افتاده است. هر چند همان‌طور که در هفته اخیر ۱۲ شرکت به اعضای صنف اضافه شد این انجمن با آغوش باز پذیرای تمامی همکاران خود می‌باشد. امید است این شکست تجربه‌ای باشد تا در آینده شاهد اقدامات انحصارگرایانه از سوی نهادها و سازمان‌های دولتی و حتی تهیه‌کنندگان عزیز و خدمتگزار کشور نباشیم.
۶- در پایان انجمن صنفی شرکت‌های نمایش ویدئوی آنلاین (VODوIPTV ) اعلام می‌دارد در راستای اجرای طرح «سینماآنلاین» آماده همکاری با صنوف سینمایی و وزارت ارشاد است و می‌تواند بر اساس تجربیات نزدیک به ۳۰ شرکت در این حوزه استفاده کند.
سامانه‌های بزرگ مانند نتفلیکس هم با این چالش مواجه‌اند
سیدمحمدمهدی طباطبایی‌نژاد معاون ارزشیابی و نظارت سازمان سینمایی و دبیرکل ستاد صیانت و مبارزه با تکثیر و عرضه غیرمجاز آثار سینمایی و سمعی و بصری درباره عرضه غیرمجاز فیلم «خروج» به کارگردانی ابراهیم حاتمی‌کیا گفت: این موضوع پیش‌بینی شده بود و سازندگان فیلم با آگاهی از این موضوع تصمیم به نمایش در VOD گرفتند.وی با بیان اینکه «خروج» آغازگر یک تجربه جدید در سینمای ایران است، اظهار کرد: هر تجربه جدید آزمون و خطاهایی دارد که قاچاق فیلم هم پیش از عرضه، پیش‌بینی و بررسی شده بود. در حال حاضر هم هماهنگی‌های لازم برای متوقف کردن عرضه غیرمجاز فیلم «خروج» در فضای مجازی صورت گرفته و تا جایی که شخصا پیگیری کردم با وجود اعلام یکی از رسانه‌ها نسخه ۴k از این فیلم هنوز قاچاق نشده است.طباطبایی‌نژاد افزود: اساسا پخش آنلاین با این ریسک مواجه است که فیلم به طرق مختلف نشر پیدا کند. بزرگ‌ترین پلتفرم‌های پخش آنلاین جهان یا سامانه‌های ویدئو درخواستی دنیا از قبیل نتفلیکس و دیگران هم با همین موضوع مواجه هستند و حداکثر عدم درز فیلم در آن پلتفرم‌های به شدت امنیتی کمتر از یک ساعت است. یعنی حتی نتفلیکس هم می‌تواند از فیلم‌ها کمتر از یک ساعت مراقبت کند.وی ادامه داد: یعنی آثار به طرق مختلف یا به‌صورت دانلودی یا به صورت تصویربرداری از صفحه و به اشکال مختلف نشر پیدا می‌کند. پس واقعیتی مبنی بر این وجود دارد که پخش آنلاین به شدت پرریسک است و دوستانی که این تصمیم را گرفته‌اند به خوبی آگاهی داشتند که با یک ریسک بسیار بالا عمل می‌کنند.
این مدیر سینمایی افزود: حالا اینکه چرا در دنیا این اتفاق می‌افتد و همچنان موفق هستند و ما با نمایش «خروج» به‌صورت غیرقانونی چه کار خواهیم کرد دو نکته دارد: اینکه در این فاصله یعنی در زمانی که فیلم در فضای مجازی منتشر شد، من با دوستانم در معاونت فضای مجازی ارشاد تماس گرفتم و آنها هم پیگیر هستند که اگر در سایت‌های مجاز و سایت‌های داخلی غیرفیلتر بارگذاری شده باشد موارد حقوقی را دنبال کنند. این کاری است که از دست ما بر می‌آید.
مسوولیت پلتفرم‌های پخش‌کننده «خروج»
دبیر ستاد صیانت از محصولات فرهنگی درباره مسوولیت پلتفرم‌های پخش‌کننده «خروج» عنوان کرد: با اتفاق رخ داده مساله‌ای درباره کیفیت کنترل پلتفرم‌ها پیش آمده است، یعنی گفته می‌شود که پلتفرم‌ها توان فنی برای کنترل این موضوع را نداشتند. در حالی که در دنیا قدرتمندتر از نتفلیکس وجود ندارد و ببینید از کدام یک از فیلم‌هایش بیش از یک ساعت حراست شده است؟ یعنی اگر مقایسه جهانی کنیم هیچ فیلمی در پلتفرم جهانی نبوده که ایمن از دانلود باشد.وی افزود: تمام فیلم‌هایی که در پلتفرم‌های معتبر و باامنیت جهان قرار گرفتند به یک شکلی کپی شدند. یعنی به هر حال نرم‌افزاری وجود دارد که بتواند فیلم را دانلود کند اینکه ما می‌گوییم پلتفرم نماوا و فیلیمو این توانایی را ندارند چندان درست نیست، چون اگر «خروج» روی پلتفرم نتفلیکس هم قرار می‌گرفت همین اتفاق می‌افتاد. این ریسک بسیار بالا بود که انجام شد و امیدوارم آورده فیلم به گونه‌ای باشد که «خروج» بیش از این دچار خسران نشود.طباطبایی‌نژاد در پایان درباره استقبال از این فیلم در شب اول اکران آنلاین هم اظهار کرد: تا جایی که مطلع شدم استقبال خوب بوده و قرار است امشب پس از پایان ۲۴ ساعت اول نمایش آنلاین، آمار رسمی با جمع‌آوری اطلاعات از سوی پخش‌کننده‌ها اعلام شود.