مطالعات زمین‌شناسی کلید شفاف‌سازی وضع موجود و تبیین خط‌‌مشی‌ها

«جهان‌صنعت»- نکته‌ مهمی که باید آینده‌سازان در نظر داشته باشند، این است که بازار نفت به هیچ‌وجه قابل اطمینان نبوده و باید به فکر جانشین مناسب برای آن باشیم که بهترین جایگزین، بخش معدن است و حاصل توجه به بخش معدن، ایجاد ارزش‌افزوده و اشتغالزایی است‌‌‌.
با توجه به اینکه کشورمان از نظر ظرفیت‌های طبیعی و انسانی، کم‌نظیر است و بسیاری از این ظرفیت‌ها با غفلت دست‌اندرکاران تاکنون بی‌استفاده یا کم‌استفاده مانده است و ایران با دارا بودن یک درصد جمعیّت جهان، دارای هفت درصد ذخایر معدنی جهان است، در نتیجه می‌توان به اهداف مدنظر در جهت توسعه اقتصادی دست یافت.
علیرضا شهیدی معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت و رییس این سازمان در مراسم افتتاحیه بیست و چهارمین همایش انجمن زمین‌شناسی که در تالار ابوریحان دانشگاه خوارزمی تهران برگزار شد به افق‌های جدید و برنامه‌های آتی مورد نیاز کشور در حوزه علوم‌زمین و اکتشافات معدنی کشور اشاره کرد.
وی به روند تشکیل و تکامل سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور پرداخت و گفت: سازمان‌های زمین‌شناسی در دنیا، جزو قدیمی‌ترین نهادهای حاکمیتی هستند که تقریبا در تمامی کشورهای دنیا (۱۷۱ کشور) تاسیس شده‌ و به صورت دولتی اداره می‌شوند و این سازمان‌ها با توجه به ماهیت ذاتی، بیشترین تولید اطلاعات پایه را بر‌عهده ‌دارند و غالبا نقش عمومی‌نگری، ژرف‌نگری و آینده‌نگری را در جهت توسعه و پیشرفت کشورها ایفا می‌کنند.
به گفته شهیدی، گستره فعالیت‌های سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور منوط به تولید اطلاعات پایه زمین‌شناسی و اکتشافی کشور در محیط‌های خشکی و دریا، پایش ذخایر معدنی و برنامه‌ریزی هدفمند اکتشاف، تولید و تحلیل ۸۰۰ لایه اطلاعاتی مکان محور در حوزه علوم‌زمین و کشف ذخایر معدنی، منشاءیابی و پایش مخاطرات زمین‌شناختی و مهندسی، پدیده‌شناسی تغییر اقلیم و بحران‌های ناشی از آن، کشف منابع آبی جدید (آب‌های کارستی)، توسعه پایگاه ملی داده‌های علوم زمین و برقراری ارتباط علمی و فنی با مراکز علمی دنیاست.
معاون وزیر صمت در تعریف امور حاکمیتی خاطرنشان کرد: بر اساس ماده ۸ از قانون مدیریت خدمات کشوری، امور حاکمیتی، آن دسته از اموری است که تحقق آن موجب اقتدار و حاکمیت کشور است و منافع آن بدون محدودیت شامل همه اقشار جامعه بوده و بهره‌مندی از این نوع خدمات موجب محدودیت برای استفاده دیگران نمی‌شود که بر همین اساس فعالیت‌های اکتشافی و زمین‌شناسی (موضوع ماده ۷ قانون تمرکز امور صنعت و معدن و تشکیل وزارت صنایع و معادن در سال ۱۳۷۹ و مصوبه شماره ۱۰۳۹۶/۱۲/۱ شورای عالی اداری در سال ۱۳۷۷) مستثنی از این امور نخواهد بود.
رییس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور درباره وظیفه حاکمیتی سازمان متبوع خود گفت: تولید اطلاعات پایه علوم زمین و اکتشاف ذخایرمعدنی از طریق شناسایی منابع معدنی با هدف ایجاد ارزش‌افزوده و تولید ثروت ملی (سهم هفت درصدی از تولید ناخالص داخلی کشور) و همچنین شناسایی و پایش مخاطرات با هدف جلوگیری از زیان‌های اجتماعی و هدر رفت ثروت ملی (جلوگیری از زیان هفت درصدی در تولید ناخالص داخلی کشور) مهم‌ترین هدف و شعار این مجموعه است.
وی ضمن اشاره به سازمان‌های زمین‌شناسی پیشرو در دنیا از سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی ایران به عنوان راس خاورمیانه یاد کرد و گفت: در شمال اوراسیا سازمان زمین‌شناسی روسیه، شرق قاره آسیا سازمان زمین‌شناسی چین، در قاره آسیا سازمان زمین‌شناسی هندوستان، قاره اقیانوسیه سازمان زمین‌شناسی استرالیا، در قاره آفریقا دانشگاه بوتسوآنا، در قطب جنوب سازمان زمین‌شناسی روسیه، در آمریکای لاتین سازمان زمین‌شناسی برزیل، در آمریکای شمالی سازمان زمین‌شناسی آمریکا و در قاره اروپا سازمان زمین‌شناسی آلمان به عنوان سازمان‌های زمین‌شناسی پیشرو در دنیا هستند.
معاون وزیر صمت به فعالیت‌های بین‌المللی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور پرداخت و افزود: نقشه لرزه زمین‌ساخت و نقشه کینماتیک دنیا و همچنین نقشه‌های زمین‌شناسی و تکتونیک، لرزه زمین‌ساخت، متالوژنی خاورمیانه به همراه نقشه زمین‌شناسی جنوب غربی آسیا و نقشه تکتونیک افغانستان، ایران و پاکستان توسط سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی ایران تهیه شده است.
اکتشاف سیستماتیک و پایش منابع معدنی
اولویت اول اکتشافی کشور انجام دو میلیون و ۷۵۰ هزار کیلومتر خط مطالعات ژئوفیزیک هوایی بوده است. وی در ادامه ضمن اشاره به برنامه اکتشاف سیستماتیک و پایش منابع معدنی در سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با بیان اینکه در جهان ۴۸ محیط‌ مستعد کانه‌زایی و در ایران ۳۵ محیط وجود دارد، تصریح کرد: تیپ‌های معدنی شناخته شده در جهان ۱۱۴ و در ایران ۸۹ تیپ وجود دارد و از سویی تنوع مواد معدنی در جهان به ۱۱۲ عدد می‌رسد و در ایران ۶۸ نوع ماده معدنی وجود دارد.
شهیدی با اشاره به زون‌های بیست‌گانه اول ۵۰۰ هزار کیلومتر مربع و زون‌های بیست‌گانه دوم ۴۴۰ هزار کیلومترمربع گفت: برای اکتشاف معادن عمیق از روش‌های ژئوفیزیک، ژئوشیمی، حفاری و هیدروژئوشیمی بهره‌می‌بریم.
به گفته رییس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، اکتشاف ذخایرمعدنی و منابع آبی عمیق، محدودیت‌های امنیتی در برداشت و تفسیر داده‌ها با توجه به ماهیت طبقه‌بندی اطلاعات به دست آمده، حجم سرمایه‌گذاری مورد نیاز بالا و عدم توان و رغبت بخش خصوصی، نبود توان علمی در بخش خصوصی، شناخت دقیق عمق زمین در زمان کوتاه با بازدهی بالا، اجرای عملیات ژئوفیزیک هوایی در کشورهای پیشرفته و دستیابی به ذخایر بزرگ عمیق (آمریکا، کانادا، استرالیا، روسیه، آفریقای جنوبی، فنلاند) به عنوان اهمیت انجام مطالعات ژئوفیزیک هوایی در کشور هستند.
فرصت‌های معدنی و سرمایه‌گذاری در ایران
وی قرارگیری ایران در زمره کشورهای دارای فناوری برداشت و تفسیر داده‌های ژئوفیزیک هوایی بر اساس فعالیت پیشین، تبدیل استان‌های محروم به کانونی از فرصت‌های معدنی و سرمایه‌گذاری، وجود اولویت‌های بزرگ کشور در اکتشاف ذخایر پنهان معدنی در استان‌های سیستان‌وبلوچستان، کردستان، خراسان‌جنوبی، کرمان، فارس، یزد و آذربایجان شرقی و غربی، اجرای ۲۰ تا ۳۰ ساله این مطالعات با روند کنونی و اتمام چهارساله پروژه‌های ژئوفیزیک هوایی با جذب منابع مالی و ایجاد ظرفیت مشارکت از سوی بخش‌های خصوصی و غیردولتی بزرگ با ارائه مشو‌ق‌ها سرمایه‌گذاری را به عنوان اهمیت ادامه مطالعات ژئوفیزیک هوایی در کشور یاد کرد.
رییس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور در ادامه به برنامه تولید اطلاعات پایه زمین‌شناسی در سازمان متبوع خود اشاره کرد و گفت: مطالعات زمین‌شناسی در حوزه زیرساخت‌ها و شریان‌های حیاتی کشور، حوزه عمران و شهرسازی، طراحی راه‌ها و خطوط انتقال نیرو و انرژی، جانمایی‌های صنعتی و استراتژیک، حوزه زیست‌محیطی، آلودگی‌های صنعتی، شهری و طبیعی و شناخت ذخایر و شفاف‌سازی وضع موجود، تبیین خط‌مشی‌ها، تصمیم‌سازی و سیاستگذاری به هنگام توسط دولتمردان کاربرد اساسی دارد.
شهیدی درباره چالش‌های اکتشاف ذخایر معدنی در کشور تصریح کرد: کمبود اطلاعات پایه زیرساختی و معدنی (پوشش- به‌روزآوری)، فقدان نظارت فنی- تخصصی حاکمیتی بر روند صدور امتیازات اکتشافی در چرخه تولید اطلاعات پایه، فقدان سیاست‎گذاری واحد در امر اکتشاف و تجمیع اطلاعات پایه حاصل از آن، زمانبر بودن فرآیند تبدیل کانسارها به معدن (اکتشاف تا بهره‌برداری) مهم‌ترین چالش‌های راهبردی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور در بخش اکتشاف است.
۵۰ پتانسیل کانه‌زایی طلا در کشور
شهیدی اکتشاف عناصر استراتژیک و اکتشاف کانسارهای پنهان را رویکرد سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی در اکتشاف منابع معدنی عنوان کرد و افزود: تعداد کانسارهای شناخته‌شده طلا در کشور پیش از آغاز طرح اکتشاف طلا توسط این سازمان سه کانسار بود که تنها یک معدن طلای موته فعال بود.
به گفته معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت، تعداد گواهی کشف‌های طلای اخذشده در کشور پس از اجرای طرح اکتشاف طلا ۳۰ کانسار شامل آذربایجان شرقی و غربی ۹ کانسار، کردستان شش کانسار، سمنان سه کانسار، خراسان‌رضوی پنج کانسار، خراسان‌جنوبی سه کانسار، سیستان‌وبلوچستان سه کانسار، مرکزی یک کانسار است و علاوه بر این گواهی کشف‌ها تاکنون بیش از ۵۰ پتانسیل کانه‌زایی طلا در کشور معرفی شده است.
رییس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور درباره برنامه پیشنهادی این سازمان در برنامه هفتم توسعه گفت: انجام مطالعات زمین‌شناسی عمومی شامل تولید نقشه‌های زمین‌شناسی کاربردی نسل دوم و توسعه پایگاه ملی داده‌های علوم زمین با هدف تجمیع داده‌های زمین‌شناسی و معدنی کشور و همچنین اکتشاف ذخایر معدنی به صورت اکتشاف سیستماتیک و زمین‌شناسی اقتصادی، تکمیل چرخه ژئوفیزیک هوایی با هدف اکتشاف ذخایر پنهان در مناطق اولویت‌دار، تکمیل چرخه اکتشاف و پایش ذخایر معدنی و کتابخانه طیفی و تحلیل داده‌های اکتشافی و در ادامه منشأیابی و پایش مخاطرات طبیعی با کمک نقشه‌های سیستماتیک زمین‌شناسی مهندسی و مناطق شهری و منشأیابی و پایش مخاطرات طبیعی را در دستور کار داریم.