معدن استحقاق نمره خوب را دارد

بهرام شکوری*- هرچند معدن از لحاظ ظرفیت‌ها، استحقاق نمره خوب را در کشور دارد اما نمی‌تواند نمره مناسبی بگیرد. متاسفانه با وجود همه توانمندی‌ها نتوانسته‌ایم از ظرفیت معدن به‌خوبی استفاده کنیم.
با وجود افزایش فعالیت‌های اکتشافی در طول سال‌های گذشته، ما به طور قابل توجهی نیازمند توسعه اکتشافات در کشور هستیم. بررسی‌ها نشان می‏دهد که میزان حفاری‏های اکتشافی در سال ۱۳۹۹ نسبت به سال ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ به ترتیب رشد ۶۰ و ۳۰ هزار متری داشته است. به طور کلی متراژ حفاری اکتشافی از میانگین کمتر از ۵۰ هزار متر در ۵ سال گذشته به بیش از ۱۰۰ هزار متر در سال ۱۳۹۹ رسیده است که با توجه به به کارگیری تکنولوژی‏های نسل دوم و فرسودگی ناوگان اکتشافی کشور، آمار فوق‏الذکر قابل تحسین است، اما کافی نیست. چرا که بررسی‌ها نشان می‏دهد در حال حاضر متوسط عمق اکتشاف در کشور کمتر از شش متر است و این در حالی است که عمق اکتشاف در کشورهای پیشرو در عرصه معدنکاری به بیش از ۴۰۰ متر نیز می‌رسد.
این مهم را می‌توان از بودجه‌ سازمان زمین‌شناسی به عنوان سازمان متولی مطالعات اولیه اکتشاف در کشور بررسی کرد. آن‌قدر این بودجه کم است که قابل قیاس با سایر کشورهای معدنی جهان نیست. برای نمونه بررسی‌ها نشان می‏دهد که بودجه اکتشاف فلزات غیرآهنی جهان در سال ۲۰۲۰ برابر با ۹/۶ میلیارد دلار بوده است که از این مقدار، کانادا با بودجه ۸۷/۲ میلیارد دلار (سهم ۴۱ درصدی)، رتبه نخست اکتشافات فلزات غیرآهنی در سطح جهان را به خود اختصاص داده است و پس از آن، کشور استرالیا با بودجه ۶۷/۱ میلیارد دلار (سهم ۲۴ درصدی) در جایگاه دوم جهان ایستاده است. این در حالی است که بودجه اختصاصی تحت عنوان برنامه اکتشاف منابع معدنی کشور در لایحه بودجه سال ۱۳۹۹ برابر با ۲۴۱/۶۰۰ میلیون ریال بوده است که قابل قیاس با بودجه اکتشافی کشورهای پیش‌رو در عرصه معدنکاری مثل استرالیا و کانادا نیست.
این موارد نشان می‌دهند با نگرش فعلی نسبت به بخش معدن نمی‌توانیم از نعمت‌های خدادادی کشور استفاده کنیم. در بخش عمده‌ای از مساحت کشور اکتشاف با ژئوفیزیک هوایی انجام نشده و درنهایت نمی‌دانیم در زمین چه می‌گذرد! ما یک درصد مساحت جهان را در اختیار داریم اما در عمل یک درصد ذخایر جهان را داریم، در حالی که می‌توانستیم بیش از اینها سهم داشته باشیم.
از آنجا که تهیه اطلاعات‌پایه در کل جهان برعهده حاکمیت است و اکتشافات تکمیلی را بخش خصوصی انجام می‌دهد، ما هم در ایران باید به این سمت حرکت کنیم.
یکی از مشکلاتی که وجود دارد این است که برای تهیه اطلاعات ‌پایه اعتبار کافی به سازمان زمین‌شناسی و بخش خصوصی داده نمی‌شود. هرچند در دولت دوازدهم این مساله تسهیل‌ شد و دسترسی به اطلاعات راحت‌تر و بهتر شد اما هنوز مناسب و شایسته کشور نیست. دولت باید شرایط را مهیا کند که سرمایه‌گذاران علاقه‌مند شوند به بخش معدن ورود پیدا کنند. باید با قانونگذاری‌ها و سیاستگذاری‌های مناسب و ایجاد امنیت سرمایه‌گذاری در این بخش کمک کنیم که بخش زیادی از سرمایه‌ها به سمت معدن و صنایع معدنی برود.امروز شاهد سرمایه‌های بلاتکلیف مردم در حوزه‌های مختلف ارز و طلا هستیم. بیش از ۱۸۰۰ هزار میلیارد تومان حجم نقدینگی در دست مردم است که وقتی به سمت طلا و ارز می‌رود مشکلاتی را ایجاد می‌کند. اگر بتوانیم بخش معدن را حمایت و فضا را برای آن مناسب کنیم که سودآوری صنایع معدنی بیشتر شود، این سرمایه‌ها به آن سمت می‌رود و می‌تواند زمینه اشتغال و تولید و صادرات را برای کشور فراهم کند.
ثابت کرده‌ایم که اگر در افق ۱۴۰۴ همین چشم‌انداز را در حوزه معدن و صنایع معدنی محقق کنیم می‌توانیم ۶۰ درصد درآمدهای نفتی را پوشش دهیم. بنابراین بخشی که این ظرفیت را داشته باشد، مستحق توجه ویژه است.
* رییس کمیسیون معادن
اتاق بازرگانی ایران