معمای ترامپ برای جهان نفت

میدل ایست آی- درحالی‌که عربستان سعودی و سایر کشورهای خلیج‌فارس ممکن است تحریم‌های ایران را تایید کنند اما رویکرد ترامپ در موضوع نفت روسیه با واکنش متفاوت‌تری مواجه می‌شود. اگرچه در دوره رياست‌جمهوري جو بایدن، تجارت جهانی انرژی با یک تغییر تاریخی روبه‌رو شد، با این حال، بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید در ژانویه می‌تواند این تحولات را تغییر داده و پیامدهای قابل‌توجهی برای خاورمیانه و اقتصاد جهانی داشته باشد.
در چهارسال گذشته، صادرات نفت ایران رونق گرفته، درحالی‌که توقف صدور منابع انرژی روسیه به هدف تحریم‌های آمریکا تبدیل شده است. در نتیجه، چین به نفت ارزان روسیه و ایران دست یافته است و پادشاهی‌های منطقه خلیج‌فارس سهم خود را در بازار آسیا از دست داده‌اند.
سريع‌ترین تاثیر بازگشت ترامپ به‌عنوان رییس‌جمهور آمریکا به كاخ سفيد، در ایران خواهد بود. مقامات سابق دولت ترامپ و دیپلمات‌های عرب به میدل‌ایست‌ای گفتند که انتظار دارند دولت او به سرعت تحریم‌های «فشار حداکثری» را عليه تهران دوباره اعمال کند.
ویکتور کاتونا، کارشناس انرژی در موسسه كپلر به پايگاه ميدل‌ايست‌آي گفته است: ترامپ قصد دارد ایرانی‌ها را از بازار نفت اخراج کند. البته او نمی‌تواند این کار را به‌صورت کامل انجام دهد زیرا ایران با یوان چین معامله می‌کند اما با اين اقدام، نفت خام ایران از بازار خارج شده و این يك فرصت برای شيوخ عربستان سعودی خواهد بود.
درآمد ایران از صادرات نفت از 28‌میلیارد دلار در سال‌2019 ميلادي- یک سال پس از خروج ترامپ از توافق هسته‌ای 2015 و اعمال مجدد تحریم‌ها‌- به 53‌میلیارد دلار در سال‌2023 رسید زیرا دولت بایدن اجرای تحریم‌ها را متوقف کرد. اگرچه قیمت هر بشكه نفت در سال 2023 ميلادي در مقایسه با سال‌2019 ميلادي بالاتر بود اما اين افزايش به اندازه جهش درآمد نفتی ایران نبوده است.
ناوگان شبح نفتکش
ایران یک ناوگان بزرگ سایه از نفتکش‌ها و یک سیستم مالی موازی برای صادرات نفت به چین ایجاد کرده است. تجارت نفت ایران با چین به حدی افزایش یافته است که عربستان سعودی که رهبری سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) را بر عهده دارد، از هرگونه محدودیت استقبال خواهد کرد.
عربستان سعودی در نظر دارد تا اعضای كليدي اوپک، مانند عراق و امارات متحده عربی را برای محدودکردن تولید به‌منظور حمایت از قیمت‌ها، تحت فشار قرار دهد.
اگرچه ایران یکی از اعضای بنيانگذار اوپک است اما تجارت نفت آن به‌صورت غيررسمي انجام می‌شود و این امکان را فراهم كرده تا مخازن پالايشگاه‌هاي كوچك چیني‌ها را با نفت ارزان پر کند. این شرايط جديد به ایران این امکان را می‌دهد که به‌صورت موثری از سیاست‌های عربستان سعودی برای حمایت از قیمت‌ها استفاده کند.
رویکرد ترامپ در برابر روسیه
درحالی‌که عربستان سعودی و سایر کشورهای خلیج‌فارس ممکن است تحریم‌های ایران را تایید کنند اما رویکرد ترامپ در موضوع نفت روسیه با واکنش متفاوت‌تری مواجه می‌شوند.
ترامپ متعهد شده است که به جنگ روسیه در اوکراین پایان دهد و یکی از مقامات سابق ترامپ اعلام كرده طرح ترامپ که جنگ اوكراين را متوقف می‌کند، شامل لغو تحریم‌های انرژی و فرآورده‌های نفتی روسیه نیز می‌شود. بدين ترتيب با پايان جنگ كرملين در اوکراین، تحریم‌های روسیه به‌تدریج کاهش خواهد یافت. اعمال و لغو تحریم‌ها مانند سقف قیمت، بخشی از دیپلماسی است.
پس از حمله روسیه به اوکراین، دولت بایدن و متحدان اروپایی آن سقف قیمتی 60‌دلاری را برای نفت روسیه وضع کرده و به کشتی‌های بیمه‌شده و مرتبط با ایالات‌متحده و اتحادیه اروپا اجازه دادند تا زمانی که نفت خام روسیه پايين‌تر از این سقف باقی بماند، نفت روسیه را حمل کنند. پيش‌بيني مي‌شود كه با توقف جنگ اوکراین، تحریم‌های روسیه به تدریج کاهش خواهد یافت.
در پاسخ به تعيين این سقف، روسیه با ساخت ناوگان سایه‌ای از نفتکش‌های غیروابسته به غرب، از اقدامات ایران الگوبرداری کرد. هم‌اكنون تنها 37‌درصد نفت‌خام دریایی روسیه و فرآورده‌های آن با تانکرهای مشمول سقف قیمت حمل می‌شود. به گفته مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک، باقیمانده توسط این تانکرهای سایه حمل می‌شود.
تحریم‌های غرب درآمد نفتی مسکو را کاهش داده اما آن را محدود نکرده است. روسیه بازار سنتی اروپایی خود را با رشد سهم در بازارهاي چین، هند و ترکیه جایگزین کرده است.
ترامپ اعلام كرده من از تحریم‌ها بسیار قدرتمند علیه کشورهایی استفاده می‌کنم که مستحق آن هستند و سپس آنها را حذف می‌کنم. اين يك بازي با كارت تحريم براي منافع واشنگتن است.
اگر سقف قیمت و تحریم‌ها برداشته شود، عربستان سعودی ممکن است بتواند بخشی از سهم بازار از‌دست‌رفته‌اش را از روسیه در آسیا پس بگیرد، جایی‌که روسیه قیمت‌های خود را کاهش داده است. روسیه در دوسال گذشته از عربستان سعودی به‌عنوان بزرگ‌ترین تامین‌کننده نفت چین پیشی گرفته است.
در عین حال، عربستان سعودی، امارات و حتی ترکیه از خرید سوخت و فرآورده‌های نفتی ارزان روسیه و صادرات مجدد آنها به غرب سود هنگفتي برده‌اند. اگر ترامپ تحریم‌ها را لغو کند، این تجارت سودآور ممکن است متوقف شود.
رویکرد ترامپ درباره نفتی‌های خلیج فارس چیست؟
موقعيت عربستان سعودی درحال‌حاضر واقعا شکننده است، بااین‌حال، مهم‌ترین تصمیم ترامپ در مورد سیاست انرژی خلیج‌فارس ممکن است موضع او در قبال تولید داخلی باشد. تنها کشور خاورمیانه که ترامپ در سخنرانی پیروزی خود در فلوریدا به آن اشاره کرد، عربستان سعودی بود. ترامپ ضمن اشاره به رابرت اف‌کندی جونیور، فعال آب و هوا و متحدش گفت: «بابی، از نفت دوری کن، از طلای مایع دوری کن. ما بیشتر از عربستان و روسیه داریم.»
ایالات‌متحده بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت جهان است و تولیدداخلی در دوران بایدن به رکورد بالایی رسید. با این حال، ترامپ متعهد شده است که حفاری را در سراسر ایالات‌متحده گسترش داده و مقررات را به‌عنوان بخشی از تعهد خود به کاهش قیمت انرژی و محدودکردن اتکای آمریکا به کشورهای خلیج‌فارس کاهش دهد.