مهر بی‌کتاب

گروه جامعه – گرانی کاغذ و دشواری دسترسی به آن در اولین گام گریبان رسانه‌های مکتوب را گرفت. پیش از آنکه همه مردم باخبر شوند که نبود کاغذ بناست چه سرنوشتی برای فرهنگ و دانش کشور بسازد تعداد قابل توجهی از اهالی رسانه‌های مکتوب به دلیل گرانی کاغذ و شرایط دشوار اقتصادی به چاله عمیق بیکاری سقوط کردند. اما هیچ کس داد اهالی بحران‌زده رسانه را نشنید. همین ماجرا ادامه پیدا کرد و کار به جایی رسید که بساط چندین و چند ساله پایان‌نامه‌های مکتوب هم برچیده شد. هرچند قانون عدم چاپ پایان‌نامه در ابتدا خبری قابل توجه و البته رویکردی مناسب بود، اما این رویکرد حاصل تفکرات حمایت از محیط‌زیست یا حتی حمایت از دانشجویان نبود. پایان‌نامه‌های کاغذی دیگر چاپ نمی‌شوند چون دیگر کاغذی در دسترس نیست.
در این بین افزایش نجومی قیمت کتاب نیز تا جایی غیرقابل کنترل شد که تیراژ چاپ کتاب‌ها به شکل قابل توجهی کاهش پیدا کرد. هر روز به همان میزان که قیمت کاغذ به دلیل افزایش قیمت ارز افزایش پیدا کرد به همان میزان هم جامعه وابسته به کاغذ، چاپ و کتاب دچار بحران شد هر چند کاهش قیمت‌های قطره‌چکانی ارز هیچ تاثیری بر کاهش قیمت کاغذ روزنامه یا چاپ کتاب نداشت. فرهنگ و سواد هر روز گران‌تر شد تا جایی که دیگر کتاب‌های درسی مدارس نیز وارد گردونه باطل افزایش قیمت‌ها و البته عدم دسترسی‌ها شد. حالا دیگر حتی دانش‌آموزان مدرسه‌ای نیز از آنجا که کاغذ گران شده و نهاد‌های مسوول قادر به مدیریت این روند نیستند می‌دانند بحران کاغذ چه معنایی دارد.
بحران کاغذ یعنی کاغذ برای کتاب بچه‌های مدرسه‌ای نیست. کاغذ برای روزنامه‌هایی که رسانه‌اند و باید اطلاع‌رسانی کنند نیست. کاغذ برای چاپ کتاب و پایان‌نامه نیست. اما کاغذ برای دود شدن سیگار هست. در این کارزار که سواد جامعه هر روز نم می‌کشد چون کاغذی برای نوشتن نیست تاجران دخانیات اما توان‌شان گویی از همه اهالی فرهنگ و آموزش بیشتر است. اگر هیچ‌یک از مسوولان مربوط به بخش‌های فرهنگ و آموزش کشور نتوانستند گامی برای حمایت از زیرمجموعه‌های خود بردارند اما در نهایت دخانیاتی‌ها همچنان با ارز ۴۲۰۰ تومانی برای تولید سیگار کاغذ وارد کشور می‌کنند. انگار هیچ اهمیتی ندارد که بچه‌های مدرسه‌ای شاید امسال سرگردان شوند برای دستیابی به کتاب‌های درسی‌شان. اگر سرگردان هم نشوند افزایش قیمت کتاب‌های درسی خانواده‌ها را دچار مشکلاتی اساسی خواهد کرد.
کمبود کاغذ برای چاپ کتب درسی سال ۹۸
ماجرای نبود کاغذ و گرانی آن تا جایی پیش رفت که روز گذشته سرپرست سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش کشور با اشاره به اینکه برای تولید و چاپ کتب درسی سال ۹۸ با کمبود کاغذ روبه‌رو هستیم، گفت: در حال حاضر بخشی از کاغذ مورد نیاز وارد کشور شده و برای خرید مابقی نیز در حال رایزنی هستیم. به یک رهبری اثربخش نیازمند هستیم و باید منابع و امکانات موجود را برای دستیابی به اهداف مدنظر بسیج کنیم.
حیدر تورانی در پاسخ به اینکه گلایه‌هایی مبنی بر دیر رسیدن کتب درسی پایه دوازدهم از سوی برخی معلمان وجود داشت، گفت: امسال کتب سال دوازدهم جدیدالتالیف بودند و آماده‌سازی آنها بیشتر طول کشید. از برخی معلمان تعجب می‌کنم زیرا کتاب درسی قبل از آنکه چاپ شود روی سایت سازمان بارگذاری شده و موجود بود و معلم می‌توانست از روی آن کتب به دانش‌آموزان تدریس کند تا کتب به دست‌شان برسد.
این اظهارنظر سرپرست سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش کشور خود به تنهایی آغازی بر نگرانی‌ها و دلواپسی‌هاست. در دسترس نبودن کتب درسی برای دانش‌آموزان زنگ خطری جدی است. چگونه می‌توان انتظار داشت وضعیت آموزشی کشور رو به توسعه و پیشرفت حرکت کند آن هم در زمانی که کتب درسی در اختیار دانش‌آموزان قرار ندارد و اعتراض معلم‌ها در مقابل این عدم دسترسی، پاسخی کاملا غیرمسوولانه دارد. در شرایطی که دسترسی به اینترنت و کامپیوتر در همه نقاط کشور به شکل یکسان وجود ندارد چگونه می‌توان انتظار داشت معلم‌های پایه دوازدهم با استفاده از فایل اینترنتی کتب درسی اقدام به تدریس کنند. این پاسخ معنایی ندارد مگر بی‌توجهی به آنچه زیرساخت‌های اساسی و بنیادین جامعه است.
از دیگر سو تورانی با بیان اینکه کتب درسی فعلی با همین کیفیتی که دارند بیشتر از یک سال دوام خواهند داشت و قابل استفاده هستند، درباره برخی مشکلات پیش‌روی چاپ کتب درسی در آینده گفت: در حال حاضر برای چاپ کتب درسی سال ۹۸ با مشکل کاغذ مواجه هستیم و باید فکری برای آن بکنیم. ما برای سال ۹۸ حدود ۴۰ درصد کمبود کاغذ داریم. البته بخشی از کاغذ مورد نیاز وارد کشور شده و بخشی برای ترخیص با مشکلاتی روبه‌رو است و ما برای خرید مابقی کاغذ مورد نیاز نیز در حال رایزنی هستیم.کمبود ۴۰ درصدی کاغذ به منظور چاپ کتب درسی موضوعی نیست که جامعه موظف به مدیریت آن باشد. این روند ماجرایی جدی و قابل توجه است که دانش‌آموزان برای تحصیل نیازمند دسترسی به کتب درسی هستند. همچنین اگر کمبود یا عدم دسترسی نیز وجود دارد مدیریت این موضوع بر دوش دانش‌آموزان یا خانواده‌هایشان نیست. به نظر می‌رسد مسوولان نه تنها دیگر اقدام به چاره‌اندیشی و برنامه‌ریزی‌های ثمربخش نمی‌کنند بلکه با چنین اظهارنظرهایی به سادگی از کنار وظایف خود عبور می‌کنند و با فرافکنی‌های لحظه‌ای سرنوشت میلیون‌ها دانش‌آموز را به سخره می‌گیرند.گمانه‌زنی درباره حذف کتب کاغذی تا جایی پیش رفته است که چندی پیش معاون توسعه منابع و پشتیبانی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی آموزش و پرورش با اشاره به آخرین آمار از چاپ و توزیع کتب درسی و قیمت آنها با توجه به گران شدن کاغذ با اشاره به ارتباط با نظام صنفی رایانه‌ای کل کشور و ادعای آنها مبنی بر توزیع تبلت‌های ارزان‌قیمت به جای کتب درسی گفت: این مساله سال‌هاست که در دنیا مطرح شده اما آن دسته از کشورهایی که مشکل کاغذ و فناوری ندارند هم به هیچ عنوان کتب تحصیلی دانش‌آموزان را حذف نکردند. میزان ارتباط دانش‌آموز با تبلت و یا هرگونه ابزاری که او را به شاهراه اطلاعاتی متصل می‌کند، جزو بحث‌های جدی تربیتی است. البته استفاده از فناوری اطلاعات در تدریس به خصوص اینکه بخواهیم کتاب را حذف کرده و تبلت در اختیار دانش‌آموزان قرار دهیم، از طرف کنشگران اقتصادی مطرح شده نه صاحبنظران تعلیم و تربیت.
از سوی دیگر علی باقرزاده با بیان اینکه حذف کتب درسی به دلیل کمبود کاغذ قابل قبول نیست، گفت: درست نیست که ما به دلیل مشکلات موجود در زمینه کاغذ بخواهیم کتب درسی را حذف کنیم و به جای کتاب، ابزاری در اختیار دانش‌آموز قرار بدهیم که همه صاحبنظران حوزه تعلیم و تربیت و حتی کارشناسان سلامت درباره استفاده زیاد از اینگونه ابزارها توصیه‌ها و نظرات جدی دارند. به هر حال مشکلات فیزیکی که خیلی از افراد به دلیل ارتباط دائم با گوشی موبایل و تبلت پیدا می‌کنند، ناشی از همین مساله است، اما ما منکر استفاده از فناوری اطلاعات در روند تدریس نیستیم.
واردات کاغذ سیگار با ارز دولتی
نگرانی از نبود کاغذ هر روز بیشتر و بیشتر می‌شود و چارچوب‌های آموزش کشور ترک‌های تازه‌ای را تجربه می‌کند. کاغذ سیگار اما با وجود مخالفت‌ها همچنان در قله دریافت ارز دولتی قرار دارد. این پارادوکس عجیب هر روز دردآورتر می‌شود. گروهی ادعای دلواپسی برای سلامت جامعه را دارند و بر تبل حمایت از سلامت و آموزش می‌کوبند اما همچنان کاغذ سیگار تامین می‌شود. همچنین در حالی که معاون وزارت بهداشت تخصیص ارز دولتی به واردات کاغذ سیگار را به حضور مافیا در این بخش نسبت داده، رییس گروه امور صنعتی مرکز برنامه‌ریزی و نظارت بر دخانیات کشور اعلام می‌کند که تخصیص این ارز به واردات کاغذ سیگار زمانی اتفاق افتاد که همه واردکنندگان از ارز ۴۲۰۰ تومانی استفاده می‌کردند.
به گزارش ایسنا معاون بهداشت وزارت بهداشت چندی پیش اعلام کرده بود در حالی که ما برای ارز دولتی دارو باید چانه‌زنی کنیم، ١۶ میلیون دلار ارز دولتی ۴٢٠٠ تومانی به واردات کاغذ سیگار داده شده است، رییس گروه امور صنعتی مرکز برنامه‌ریزی و نظارت بر دخانیات کشور اظهار کرد که تخصیص ارز ۴۲۰۰ تومانی برای واردات کاغذ سیگار اوایل سال گذشته اتفاق افتاد که هنوز ضوابط جدید تخصیص ارز ابلاغ نشده بود.
به هر روی کاغذ همچنان یک چالش جدی و ادامه‌دار است. شاید تلخ‌ترین خبر برای جامعه این باشد که کمبود کاغذ دیر یا زود شرایط آموزش و پرورش را هم مانند دیگر بخش‌هایی که کاغذ خون رگ‌هایشان است دچار بحران می‌کند. باید دولت مسوولیت خود را در مساله واردات، تخصیص تسهیلات اعم از ارز دولتی و معافیت مالیاتی و عوارضی و همین‌طور حمایت از مصرف‌کنندگان و برخورد با تخلفات از جمله احتکار و گرانفروشی و کم‌فروشی بپذیرد. این مسائل اما در حالی است که هفته گذشته تولیدکنندگان داخلی کاغذ اعلام کردند توان تامین کاغذ آموزش‌وپرورش به شکل کامل را دارند. در مقابل اما وزارت آموزش‌وپرورش و صمت همچنان سکوت کرده و
اقدامی نکرده‌اند.