موازنه با بازارهای موازی

شهلا روشنی- به‌طورکلی با بررسی بازه‌های زمانی رشد یا کاهش شاخص سهام می‌توان دید ارزش دلاری بورس زمانی رشد پیدا می‌کند که آثار نقدینگی فزاینده اقتصاد در قالب تورم بر دارایی‌های مختلف (مسکن، ارز، اتومبیل، طلا) تقریبا تخلیه‌ شده است. همچنین نوسان ارز به‌عنوان محرک اصلی بازار سهام، تحت کنترل قرار گرفته و به همراه آن بازارهای جهانی مواد خام چندان قدرت ندارد و اوضاع و احوال سیاسی منطقه چندان آرام نیست.
در حال حاضر نیمی از شرکت‌های حاضر در بازار سرمایه یا به‌صورت مستقیم یا به‌صورت هلدینگی با اقتصاد جهان در ارتباط هستند که این شرکت‌ها‌ باوجود مولفه‌هایی با ارزش سهام بالا یا پایین روبه‌رو می‌شوند.
برای بررسی ارزش دلاری بازار سرمایه و آینده‌نگری در آن باید ابتدا نگاهی به رشد شاخص کلی بازارهای سرمایه‌ها با توجه به نوسانات ارز طی سال‌های مرتبط با شروع رشد بازار سرمایه داشته باشیم. پس از آن نیاز است برای بررسی بهتر نگاه‌ عمیقی به مقوله حجم نقدینگی‌های سرگردان و در نهایت تورم داشته باشیم، اما به باور کارشناسان تکنیکال بازار سرمایه زمانی که نرخ تورم بالا، میزان نقدینگی حجیم و نرخ دلار دستوری در نرخ ثابت باشد ارزش بازار سرمایه اسمی است، چرا‌که این عده معتقدند بازار سرمایه زمانی می‌تواند بیانگر رشد و افزایش رفاه اجتماعی باشد که رشد آن ناشی از رشد اقتصاد و افزایش تولید و صادرات کشور باشد.
وضعیت ارز و شاخص کلان بازار سرمایه در بین سال‌های ۸۹ تا نیمه نخست ۹۸
بر اساس آمارها در سال ۱۳۸۹ در حالی نرخ دلار برابر با رقمی در حدود هزار و ۵۰ تومان بوده که شاخص قیمت سهام به ۲۳ هزار و ۲۹۵ واحد رسید. این رقم در سال ۸۸ حدود ۱۲ هزار و ۵۳۷ واحد و در سال ۸۷ حدود ۷ هزار و ۹۶۷ واحد بود. دلیل کاهش شاخص قیمت سهام در سال ۸۷ ناشی از بحران‌های مالی غرب، قیمت نفت و همچنین نبود فضای شفاف اقتصادی در کشور بود. در دی‌ماه سال ۸۷ نرخ هر بشکه نفت حدود ۱۲۰ دلار بود که این روند تا اردیبهشت ۹۰ ادامه داشت. در این دوره شاخص بورس سه برابر شد. نرخ دلار در سال ۹۰ با هزار و ۵۵۰ تومان افزایش به رقمی در حدود ۲ هزار و ۶۰۰ تومان رسید. شاخص سهام در این بازه زمانی رقمی در حدود ۲۵ هزار و ۹۰۶ واحد بود.
این در حالی است که طی سال‌های ۸۹ تا ۹۰ رشد متوسط سالانه ۸/۱۰ درصد به ۲۲۶ هزار و ۴۴۷ میلیارد ریال رسید. این رشد در سال ۹۱ نسبت به سال ۹۰ حدود ۵/۱۳ درصد داشته است.
نرخ دلار در سال ۹۲ حدود ۳ هزار و ۲۰۰ تومان بود که در این زمان هم‌زمان با رشد اندک‌اندک دلار شاخص سهام کل نیز افزایش ‌یافته است. روند افزایشی بورس از خرداد تا دی‌ماه به میزان قابل‌توجهی بود. این در حالی بود که دلار وارد فاز ریزشی شده بود و از قیمت ۳ هزار و ۲۰۰ تومانی به سمت دو هزار و ۹۰۰ تومانی رفت.
شاید این برای اولین بار باشد که رشد شاخص بازار سرمایه رابطه مستقیمی با نرخ دلار نداشته باشد چراکه اگر این‌گونه ‌‌بود باید با کاهش نرخ دلار میزان شاخص کل نیز ریزش داشت. رشد اقتصادی، رفع تحریم‌ها و انتخابات می‌تواند دلیل رشد بازار سرمایه در این بازه زمانی باشد، بنابراین به‌خوبی مشاهده می‌شود نرخ شاخص کل در بازه زمانی خرداد تا دی‌ماه رقمی در حدود ۸۹ هزار و ۵۰۰ رشد داشته است. شاخص بورس در این دوره رشدی صددرصدی داشت. البته نرخ دلار در بازه یادشده در چند دوره متفاوت چهار هزار تومان شد. عمده این افزایش را می‌توان در دست‌درازی دولت از صندوق ذخایر ارزی بابت مسکن مهر دانست. به هر رو قیمت نرخ دلار در سال ۹۳ حدود سه هزار و ۲۸۰، در سال ۹۴ حدود سه هزار و ۴۵۰ و در سال ۹۵ این رقم در حدود سه هزار و ۶۵۰ بوده است. ثبات نرخ ارز نسبت به سال ۹۲ در دوره‌های ذکرشده باعث شد بازار بورس حالت نزولی به خود بگیرد. فروش نفت به بشکه‌ای ۳۰ دلار از یک‌ طرف و کاهش درآمد ارزی دولت از طرف دیگر باعث شد بازار بورس از تیرماه ۹۳ وارد فاز نزولی شود. این فاز تا دی‌ماه ۹۴ ادامه داشت اما بار دیگر با گشایش‌های اقتصادی به‌واسطه رفع تحریم این شاخص بالا رفت. شاخص بورس در سال ۹۳ در حالی به ۶۲ هزار و ۵۳۱ واحدی رسید که نسبت به دوران اوج سال ۹۲ با کاهش ۲۶ هزار واحدی روبه‌رو شد.
شاخص کل بورس تهران در سال ۹۵ نسبت به سال ۹۴ با کاهش ۷/۳ درصدی شاخص رقمی در حدود ۷۷ هزار و ۲۳۰ واحد بود. در این دوره نرخ دلار به بهانه تک‌نرخی شدن در محدود سه هزار و ۶۰۰ واحد قرار گرفت، اما شاخص نرخ دلار در فروردین ۹۶ حدود سه هزار و ۷۴۵ هزار تومان و در انتهای سال ۹۶ حدود قیمتی نرخ دلار رقمی در حدود ۴ هزار و ۳۵۳ تومان بود.
این در حالی است که شاخص کل در این بازه زمانی حدود ۹۵ هزار و ۸۲۰ واحد بوده است، اما این نرخ در سال ۹۷ با رشد فزاینده‌ای روبه‌رو شد. قیمت نرخ دلار در فروردین سال ۹۷ در اوج قیمت خود به ۵ هزار و ۸۶۵ تومان، در مهر‌ به ۱۸ هزار و ۵۰۰ و در اسفند به ۱۳ هزار و ۶۵۰ تومان رسید. این در حالی است که نرخ دلار در تیرماه سال ۹۸ حدود ۱۳ هزار و ۵۰ و در شهریورماه حدود ۱۱ هزار و ۶۰۰ تومان بوده است. این در حالی است که میزان نقدینگی در فروردین ۹۶ حدود ۱۲۵۳ و این نرخ در تیرماه ۹۸ حدود ۲۰۳۰ هزار میلیارد تومان بوده است. شاخص سهام در سال ۹۷ رقمی در حدود ۱۹۵ هزار واحد بود که نسبت به سال ۹۶ حدود ۱۰۰ درصد رشد داشته است.
در بازه زمانی عواملی از جمله نوسان‌های شدید نرخ دلار، خروج آمریکا از بر‌جام، بازگشت تحریم‌ها، سیاست‌گذاری‌های داخلی و مسائل رخ‌داده در اقتصاد داخلی زمینه‌ساز نوسانات شدید در بورس شد.
اما دلار در نیمه دوم سال قبل وارد دور تازه‌ای از نوسان و بی‌ثباتی در بازار ارزی ایران شد و تکرار جریان سال‌های ابتدایی دهه ۱۳۹۰ بود و شدت نوسان در مواقعی بیشتر شد و نرخ‌های عجیب‌تری به بازار آمد. دلار از حدود ۳۷۰۰ تومان در شهریورماه سال ۱۳۹۶ تا پایان ۲۰ روز ابتدایی سال ۱۳۹۷ حدود ۲۰۰۰ تومان گران شده و تا ۵۷۰۰ تومان پیش رفته است.
به‌ طور کلی در بین بازارهای موازی در نیمه نخست ۹۸ بورس توانست رکورد جدیدی را در دوران رکود ایجاد کند. این بازار در نیمه نخست سال جاری ۶۹ درصد رشد داشته که نسبت به برخی از سال‌ها در نوع خود بی‌سابقه بوده است.
نقدینگی‌های کشور و پایه پولی در بین سال‌های ۸۹ تا ۹۸
مساله مهم دیگر که بدانیم ارزش دلاری بازار بورس در آینده تا کجا می‌تواند رشد داشته باشد مربوط به میزان نقدینگی است. در سال ۸۹ میزان نقدینگی کشور حدود ۲۹۴ هزار و ۸۸۷ میلیارد تومان بوده که این نسبت به سال قبل با رشد ۲/۲۵ درصدی روبه‌رو شد. در این سال پایه پولی (شامل سپرده بانک‌ها نزد بانک مرکزی، اسکناس و مسکوک نزد بانک‌ها و اسکناس و مسکوک در دست اشخاص) در این دوره ۶۸ هزار و ۶۳۹ میلیارد تومان بوده است. در این برهه زمانی شاخص کل سهام به ۲۳ هزار و ۲۹۵ واحد رسید.
در سال ۹۰ میزان نقدینگی کشور ۳۵۴ هزار و ۲۵۵ میلیارد تومان بوده که پایه پولی در این سال ۷۶ هزار و ۴۵۶ میلیارد تومان و شاخص کل سهام رقمی حدود ۲۵ هزار و ۹۰۶ واحد بود.
اما طی سال ۹۱ حجم نقدینگی کشور ۴۶۰ هزار و ۶۹۳ میلیارد تومان بوده که در این سال پایه پولی رقمی در حدود ۹۷ هزار و ۵۷۹ میلیارد تومان و شاخص کل سهام نیز نسبت به سال ۹۰ حدود ۵/۱۳ درصد افزایش داشته است.
اما میزان نقدینگی در سال ۹۲ حدود ۶۹۳ هزار و ۵۵۰ میلیارد و پایه پولی این سال حدود ۱۱۸ هزار و ۴۹۰ میلیارد تومان بوده است.
در این بازه زمانی شاخص کل سهام بالای ۸۸ هزار واحد بود.
در حالی شاخص کلان بازار سرمایه در سال ۹۳ رقمی حدود ۶۲ هزار و ۵۳۱ واحد شد که حجم نقدینگی‌ها رقمی برابر با ۷۸۲ هزار و ۳۸۴ میلیارد تومان و پایه پولی سال ۹۳ رقمی حدود ۱۳۱ هزار و ۱۴۷ میلیارد تومان بوده است.
در سال ۹۴ میزان حجم نقدینگی حدود ۱۰۱۷ هزار و ۲۸۰ میلیارد تومان بوده و پایه پولی این دوره حدود ۱۵۳ هزار و ۳۶۰ میلیارد تومان بوده است.
همچنین در حالی شاخص کل بورس تهران در سال ۹۵ نسبت به سال ۹۴ با کاهش ۷/۳ درصدی شاخص رقمی در حدود ۷۷ هزار و ۲۳۰ واحد بود که در این سال حجم نقدینگی کشور ۱۲۵۳ هزار و ۳۹۰ میلیارد تومان و حجم پایه پولی ۱۷۹ هزار و ۸۳۰ میلیارد تومان بوده است.
حجم نقدینگی در‌ سال ۹۶ در حالی رقمی در حدود ۱۵۲۹ هزار و ۹۸۰ بوده که حجم پایه پولی کشور در این دوره رقمی در حدود ۲۱۳ هزار و ۹۸۰ میلیارد تومان بود. شاخص بازار سرمایه در این سال ۹۵ هزار و ۸۲۰ واحد بود. این رقم در سال ۹۷ حدود ۱۸۸۲ هزار و ۸۹۰ میلیارد تومان بود و پایه پولی در این دوره ۲۶۵ هزار و ۶۹۰ میلیارد تومان و شاخص بورس در سال مورد گزارش ۱۹۵ هزار واحد بوده است.
با بررسی تک‌تک حجم نقدینگی‌ها و پایه پولی کشور می‌توان دید زمانی شاخص سهام و به‌طورکلی ارزش سهام رشد کرده که میزان این دو افزایشی بوده است.
رابطه مستقیم تورم با افزایش شاخص بازار سرمایه
همچنین طی سال‌های یادشده می‌توان به‌وضوح دید میزان تورم عمومی حاصل از حجم نقدینگی‌های بالا و سیاست‌های اقتصادی ناصحیح رابطه مستقیمی با افزایش ارزش دلاری سهام دارد. بر اساس آمارها میزان تورم در سال ۸۹ حدود ۴/۱۲ درصد، در سال ۹۰ حدود ۵/۲۱ درصد، در سال ۹۱ حدود ۵/۳۰ درصد، در سال ۹۲ حدود ۷/۳۴ درصد، در سال ۹۳ حدود ۶/۱۵ درصد، در سال ۹۴ حدود ۹/۱۱ درصد، در سال ۹۵ حدود ۹ درصد، در سال ۹۶ حدود ۶/۹ درصد، ۹۷ حدود ۴/۱۸ درصد و این رقم در شهریورماه حدود ۶/۶ درصد بوده است‌ بنابراین می‌توان دید زمانی که شاخص کلان بازار سرمایه افزایش داشته‌ به‌تبع آن حجم ارزش آن نیز افزایش می‌یابد.
با بررسی تکنیکال موارد ذکرشده می‌توان گفت ارزش بازار سرمایه رابطه مستقیمی با نرخ ارز، تورم و نقدینگی کشور دارد. زمانی که نرخ ارز افزایش یابد تورم عمومی بالاتر رفته و شاخص کلان بازار سرمایه از دو لحاظ کمی و کیفی افزایش می‌یابد و در نهایت ارزش دلاری بازار سرمایه ارتقا پیدا می‌کند.
به هر رو با معادله همگون ذکرشده ارزش دلاری بازار سرمایه در سال ۹۰ حدود ۱۱۵ میلیارد دلار، در سال ۹۲ حدود ۱۲۷ میلیارد دلار، در اردیبهشت ۹۶ حدود ۱۱۰ میلیارد دلار و در مهر ۹۷ با ۵ میلیارد دلار افزایش ۱۱۵ میلیارد دلار بوده است.
در حال حاضر کنترل حجم نقدینگی توسط دولت اجرایی می‌شود اما این تجربه ناموفق یعنی عدم کنترل حجم نقدینگی در کشور را در سال ۹۷ نیز به‌وضوح مشاهده کردیم. در سال ۹۷ هرچند بانک مرکزی موفق شد شتاب افزایش نقدینگی را تا حدی کاهش دهد و از شیب رشد آن بکاهد اما به‌واسطه اینکه نقدینگی اضافه‌شده به اقتصاد کشور کمتر از محل تولید ارزش محقق شده، رشد نقدینگی به یک مساله ادامه‌دار تبدیل ‌شده است. حال با توجه به بالا بودن نرخ ارز، تورم قابل‌توجه، حجم نقدینگی‌های بالا، نبود بازارهای موازی قوی و جبرانگر برای پذیرش نقدینگی‌های مردم می‌توان انتظار داشت بازار سرمایه همچنان در روزهای آتی پررونق باشد. حال در مهرماه ۹۸ هستیم‌، ارزش فعلی بازار بورس تهران حدود یک ‌میلیون و ۲۰۰ هزار میلیارد تومان است که اگر دلار را ۱۱۵۰۰ تومان در نظر بگیریم به ارزش حدودا ۱۰۴ میلیارد دلاری خواهیم رسید که این یعنی با اوج ارزش دلاری بازار در سال ۹۲ فاصله ۲۳ میلیارد دلاری داریم که نشان می‌دهد بازار جای رشد خوبی دارد.
اگر اوج ۱۲۷ میلیارد دلار را با دلار ۱۱۵۰۰ تومانی در نظر بگیریم به عدد یک ‌میلیون و ۴۶۰ هزار میلیارد تومانی برای بازار بورس می‌رسیم که البته پارامترهای فعلی نیز نسبت به سال ۹۲ مثبت‌تر است‌، نگاه ویژه و مثبت دولت به بازار سرمایه‌، افزایش شرکت‌ها‌، افزایش نقدینگی و توجه جامعه به این بازار مالی و… که خود می‌توانند عامل‌های مثبتی برای ادامه رشد بازار و رشد این ارزش حساب شوند. البته که در این راه صعودی، نوسانات منفی و روزهای هیجانی قرمز هم خواهیم داشت.