میراث ژنرال برای پاکستان

گروه بین‌الملل- ژنرال پرویز مشرف فرمانده سابق ارتش پاکستان که با کودتا قدرت را برای مدتی در این کشور به دست گرفته بود، روز گذشته پس از یک دوره بیماری در ۷۹‌سالگی در دوبی درگذشت.
وقتی در سال ۲۰۱۴ خبرنگار الجزیره از او پرسید که آیا از دوران رهبری خود بر پاکستان پشیمان است یا خیر؟ پاسخ داد: من کارهای زیادی برای پاکستان و مردم کشورم انجام دادم. با این حال به نظر می‌رسد دوران مشرف برای بسیاری از پاکستانی‌ها میراث تلخی برجا گذاشته باشد.
وی پس از به دست گرفتن قدرت در یک کودتای نظامی در سال ۱۹۹۹، نزدیک به ۹ سال بر کشور حکومت کرد و سرانجام نیز در امارات یعنی جایی که از سال ۲۰۱۴ در آنجا زندگی می‌کرد، درگذشت.
صعود به راس هرم قدرت
مشرف در سال ۱۹۴۳ در دهلی متولد شد و در سال ۱۹۴۷ پس از تجزیه هند و پاکستان به همراه خانواده خود به کراچی پاکستان نقل‌مکان کرد. او در سال ۱۹۶۱ به عنوان دانش‌آموز به ارتش پیوست و پس از طی مدارج ترقی در ارتش در سال ۱۹۹۸ توسط نواز شریف نخست‌وزیر وقت پاکستان به عنوان فرمانده ارتش انتخاب شد. با این حال وی در ۱۲ اکتبر ۱۹۹۹ در یک کودتای نظامی شریف را از مقام نخست‌وزیری برکنار کرد و قدرت را در پاکستان به دست گرفت. هر چند پس از ۹ سال تحت فشار فزاینده خارجی از کار برکنار و به عربستان‌سعودی تبعید شد.
لازم به ذکر است پس از برگزاری رفراندوم در سال ۲۰۰۱، مشرف در سال ۲۰۰۲ و در یک انتخابات بحث‌برانگیز به صورت رسمی مقام ریاست‌جمهوری در پاکستان را به عهده گرفت. در همین رابطه اسد رحیم از وکلا و روزنامه‌نگاران مشهور پاکستان معتقد است که در نبود بینظیر بوتو و نواز شریف میدان برای مشرف جهت قبضه کردن کامل قدرت مهیا بود به‌طوری که وی توانست در انتخابات بیشترین کرسی‌های مجلس را نیز در اختیار بگیرد.
پس از حوادث مرتبط با یازده سپتامبر پرویز مشرف در کنار ایالات‌متحده در جنگ علیه القاعده و طالبان در افغانستان مشارکت داشت. این مشارکت شامل باز کردن مسیرهای زمینی برای نیروهای ناتو جهت حضور در خاک افغانستان، در اختیار گذاشتن پایگاه‌های نظامی برای آمریکا و نیز اعزام نیروهای پاکستانی به مناطق قبلیه‌ای شمال پاکستان جهت مبارزه با نیروهای القاعده بود. در این رابطه عارف رفیق یکی از وزیران مشاور پاکستان در گفت‌و‌گویی که با الجزیره داشته معتقد است: ۱۱ سپتامبر به مشرف کمک کرد تا حکومت خود را در سطح بین‌المللی «مشروعیت» بخشد. حتی او در مبارزه با القاعده با حدی پیش رفت که امنیت کشور و امنیت شخصی خود را به مخاطره انداخت. زیرا همکاری او با غرب به جنگ داخلی در پاکستان دامن زد و مشرف را نیز تحت فشارهای فزاینده خارجی به‌خصوص از ناحیه ایالات‌متحده آمریکا قرار داد.
جنگ علیه تروریسم همچنین باعث افزایش میزان افراد ناپدیدشده در پاکستان شد؛ امری که در این کشور و به‌خصوص در مناطقی مانند استان غربی بلوچستان و مناطق قبیله‌ای خیبر پختونخوا امری دیرینه محسوب می‌شود. در این رابطه بود که گفته می‌شود صدها فعال سیاسی، دانشجو و مظنون به همکاری با جنگجویان در کشور ناپدید شدند.
خود مشرف در کتاب زندگینامه خود اعتراف کرده که اعضای مظنون القاعده را دستگیر و آنها را به ایالات‌متحده تحویل داده و در مجموع میلیون‌ها دلار برای این کار جایزه دریافت کرده است.
به گفته عارف رفیق، این ناپدید‌شدن‌های اجباری بخشی ماندگار از میراث مشرف برای پاکستان است. در واقع بهانه مبارزه با تروریسم، انگیزه‌ای برای دولت مشرف ایجاد کرد تا افراد را به اتهام تروریسم بازداشت کند. در این راستا، رابعه اختر مدیر مرکز تحقیقات امنیتی، استراتژی و سیاست در دانشگاه لاهور، توضیح می‌دهد: نتایج مبارزه با تروریسم مشرف برای پاکستان ویرانگر بود. کشور در زمان وی می‌توانست به‌گونه‌ای مذاکره کرده و خطوط قرمزی را ترسیم کند که منافع استراتژیک خود را به حداکثر برساند.
سقوط ژنرال
اما بحران اصلی برای حکومت مشرف در سال ۲۰۰۷ ایجاد شد؛ جایی که وی با برکناری محمد چودری قاضی ارشد سابق موجی از واکنش‌های شدید عمومی را برانگیخت که در نهایت جنبش وکلا را ایجاد کرد.
چهار ماه بعد ژنرال درگیر یک چالش بزرگ دیگر شد؛ جایی که محاصره یک‌هفته‌ای مسجد سرخ توسط نیروهای تندرو با دستور مشرف با حدود ۱۰۰ کشته پایان یافت. این اتفاق به گفته برخی کارشناسان به عنوان کاتالیزوری جهت ظهور و بروز تحریک طالبان (طالبان پاکستان) شد که تا به امروز درگیری آنها با دولت اسلام‌آباد سبب صدها درگیری و حمله خونبار در کشور شده است.
در همین راستا بود که در نوامبر ۲۰۰۷ با اعمال وضعیت اضطراری، قانون اساسی را به حالت تعلیق در آورد. امری که دوباره اعتراضات علیه او را شعله‌ور کرد. راهکار مشرف برای مقابله با این اعتراضات استعفا از سمت فرماندهی ارتش بود. با این حال چنین اقدامی کمک چندانی به وی نکرد، زیرا در ماه دسامبر ترور بی‌‌نظیر بوتو منجر به بروز اعتراضات گسترده‌تری شد. در واقع مشرف متهم بود که در تامین امنیت بوتو کوتاهی کرده و در نهایت نیز چند ماه بعد ناچار به کناره‌گیری از قدرت شد.
در این میان هر چند که برخی تحلیلگران میراث مشرف برای پاکستان را منفی ارزیابی می‌کنند، اما در عین حال وی به دلیل برخی سیاست‌ها نظیر اصلاحات در حقوق زنان و دولت محلی مورد تحسین واقع شده است. همچنین گفته می‌شود بهبود روابط با هند یکی از بزرگترین دستاوردهای سیاست خارجی دوران حکومت وی بوده است.
مشرف می‌گفت که توانسته با فرمول چهارماده‌ای خود پیشرفت بزرگی در زمینه کشمیر به دست آورد. این فرمول چهار‌ماده‌ای شامل غیرنظامی‌سازی، خودگردانی و نیز سازوکار مشترک مورد توافق هند و پاکستان برای نظارت بر کشمیر بود. مشرف همچنین به عنوان یکی از پیشگامان گشایش فضای رسانه‌ای در پاکستان شناخته می‌شود. عارف رفیق در این رابطه می‌گوید: قبل از مشرف یک کانال تلویزیونی دولتی در پاکستان وجود داشت اما در زمان وی ده‌ها کانال خبری خصوصی در این کشور ایجاد شد. هر چند که آزادی‌های اعطاء‌شده به رسانه‌ها به عنوان شمشیر دولبه برای وی بود چرا که در نهایت منجر به سقوطش از قدرت شد.
همچنین به گفته وکیل رحیم، هر چند که مشرف قوانین مترقی در خصوص زنان تصویب کرده و نسبت به حاکمان قبلی مدارای بیشتری نسبت به مطبوعات نشان می‌دهد، اما از زمانی که در سال ۲۰۰۷ با چالش سیاسی مواجه شد، تمامی وعده‌های خود در خصوص آزادی و اعتدال را به فراموشی سپرد.
بعد از ریاست‌جمهوری
مشرف پس از کناره‌گیری از مقام ریاست‌جمهوری، چندین سال بین لندن و دوبی در رفت‌‌و‌آمد بود. وی در سال ۲۰۱۰ حزب خود به نام لیگ مسلمین را تشکیل و اعلام کرد که قصد دارد برای انتخابات سال ۲۰۱۳ دوباره وارد میدان سیاست شود. اما در این انتخابات حزب وی تنها توانست یک کرسی در پارلمان به دست آورد. این امر در حالی رقم خورد که رقیب سابق وی یعنی نواز شریف که توسط خود مشرف در سال ۱۹۹۹ از قدرت برکنار شده بود، توانست برای سومین‌بار به مقام نخست‌وزیری برسد.
وقتی نواز شریف دوباره به قدرت رسید بعد از چند ماه یک پرونده قضایی علیه مشرف را کلید زد که از جمله اتهامات مطرح‌شده در آن خیانت به کشور برای اعمال قوانین اضطراری در سال ۲۰۰۷ بود. ژنرال که در آن زمان بیمار بود در سال ۲۰۱۴ به دادگاه کشانده شد، اما در نهایت به دلیل شرایط جسمانی و برخی ابهامات حقوقی فرآیند دادگاهش ناتمام ماند. در این میان برخی معتقدند که ارتش باعث پایان یافتن محاکمه و دادگاهی مشرف شد، زیرا آنها مایل نبودند که رییس سابق‌شان بیش از این تحت فشار قرار گرفته و در نهایت محکوم شود.
در همین رابطه بود که مشرف در نهایت در سال ۲۰۱۶ به دوبی نقل‌مکان کرد ولی با این حال دردسر سیاست همچنان گریبانگیرش بود چرا که یک دادگاه ویژه در سال ۲۰۱۹، وی را به‌طور غیابی به اعدام محکوم کرد. هر چند که این حکم در نهایت لغو شد.
در نهایت نیز این ارتشبد پاکستانی که زمانی قدرت تام و تمام در پاکستان را در اختیار داشت، روز گذشته در ۷۹‌سالگی و به دلیل بیماری از بیمارستان آمریکایی در شهر دبی امارات درگذشت. به گفته منابع خبری وی در سال ۲۰۱۸ در امارات‌متحده عربی به بیماری نادر و غیرقابل درمان آمیلوئیدوز مبتلا شد. آمیلوئیدوز یک بیماری نادر است که زمانی رخ می‌دهد که پروتئین غیرطبیعی در اندام‌ها انباشته‌شده و در عملکرد طبیعی اختلال ایجاد کند.