میزان مشارکت تعیین‌کننده سرنوشت انتخابات

داریوش قنبری*
این دوره هم مثل سایر ادوار گذشته افراد زیادی برای ثبت‌نام در انتخابات ریاست‌جمهوری به وزارت کشور رفتند. موضوعی که از سوی برخی مورد انتقاد قرار گرفت در حالی که بر اساس ضوابط دموکراتیک هیچ ایرادی برای ثبت‌نام تعداد زیاد کاندیداها وجود ندارد.
این از حقوق شهروندی افراد است و کسی نمی‌تواند طبق قانون اساسی این حق را از کسی سلب کند.
ثبت‌نام در انتخابات و رای دادن از ابزار دموکراسی است و در همه کشورهایی که دموکراسی معنا و مفهومی دارد، هر کسی می‌تواند خود را کاندیدای انتخابات ریاست‌جمهوری کند و هیچ محدودیتی برای حضور و ثبت‌نام داوطلبان مطرح نیست.
اینکه در کشورهای توسعه‌یافته و دموکراتیک مثلا اسامی دو نفر به عنوان کاندیداهای اصلی مطرح می‌شود، به دلیل این است که انتخابات در آن کشورها حزبی است و البته کاندیدای احزاب با توجه به وزن حزبشان بیشتر مطرح می‌شوند. اما اینطور نیست که از ثبت‌نام افراد و اشخاص دیگر جلوگیری شود یا امکان ثبت‌نام برایشان فراهم نشود.
ایجاد مانع و جلوگیری از ثبت‌نام کاندیداهای انتخاباتی به هر دلیل و بهانه‌ای از نظر تئوری، ضربه زدن به دموکراسی است. در کشور ما هم طبق قانون اساسی ضوابط و چارچوب‌های حداقلی در نظر گرفته شده و هر کسی که سواد خواندن و نوشتن دارد، می‌تواند در انتخابات ثبت‌نام کند. دلیلش هم این است که تدوین‌کنندگان قانون اساسی به روح دموکراسی اعتقاد داشته‌اند و ضوابط دموکراتیک را در نظر گرفته‌اند. پس تعدد ثبت‌نام‌کنندگان هیچ ایرادی ندارد و این مردم هستند که در نهایت تصمیم می‌گیرند که به چه کسی رای بدهند.
نکته دیگر درباره روندهای انتخاباتی در کشور است. برخی در بیانیه‌های انتخاباتی خود از همان ابتدا برای کسی که تصور می‌کنند رقیب‌شان است، خط و نشان می‌کشند و او را به چالش می‌کشند. طبیعی است که رقبا با یکدیگر رقابت کنند. در همه نظام‌های انتخاباتی وقتی بحث رقابت مطرح می‌شود، کاندیداها از مسائل شخصی کاندیدای رقیب گرفته تا عملکرد و برنامه‌ها حتی افکار و اندیشه‌های یکدیگر را ارزیابی می‌کنند و به چالش می‌کشند. این موضوع غیرعادی نیست و در همه جای دنیا هم وجود دارد.اگر کاندیداها با یکدیگر چالشی نداشته باشند و وجوه تمایز و افتراقشان با یکدیگر مشخص نشود، رقابت انتخاباتی دیگر معنا ندارد.
رقابت به این معنی است که کاندیداها اندیشه‌ها و برنامه‌های متفاوت خود را در معرض رای مردم قرار دهند. اگر قرار باشد داوطلبان با یک دیدگاه و تفکر یکسان به انتخابات ورود کنند، اساسا انتخابات معنا و مفهوم پیدا نمی‌کند چرا که انتخابات در رقابت تعریف می‌شود.
در نهایت به نظر می‌رسد از میان داوطلبان متعددی که برای انتخابات ریاست‌جمهوری پیش‌رو ثبت‌نام کرده‌اند، بخش قابل توجهی از آنها تایید صلاحیت نخواهند شد. حتی به فرض اینکه تایید صلاحیت شوند در مجموع با توجه به دیدگاه یکسان برخی کاندیداها در جریان‌های سیاسی موجود، رقابت درون‌جناحی نخواهد بود و به نفع یکی کناره‌گیری خواهند کرد. پیش‌بینی می‌شود پنج- شش کاندیدای نهایی باقی می‌مانند و کسانی که تفکرات و برنامه‌های شبیه به هم دارند و از یک آبشخور سیاسی تغذیه می‌کنند با یکدیگر رقابت نخواهند کرد.
البته در رقابت انتخاباتی، نامزدهای متعددی وارد عرصه انتخابات می‌شوند، اما در نهایت تجربه نشان داده که رقابت اصلی بین دو جریان اصلی کشور یعنی اصلاح‌طلبان و اصولگرایان است و دیگران خارج از این دو طیف، بدون حمایت هر یک از آنها نمی‌توانند پیروز رقابت شوند.
نکته دیگر اینکه از میان افراد ثبت‌نام‌کننده هنوز گزینه نهایی اصلاح‌طلبان معرفی نشده و به زودی این اتفاق می‌افتد. البته به دلیل پیچیدگی سیاسی مردم فعلا نمی‌توانیم به خوبی سرنوشت انتخابات را پیش‌بینی کنیم و بگوییم چه کسی پیروز رقابت خواهد شد. این موضوع به فاکتورهای مختلفی از جمله میزان مشارکت مردم و اینکه تا چه حد از انتخابات استقبال می‌کنند، بستگی دارد. آنچه مسلم است اینکه فعلا فضای انتخابات سرد است اما بعید است مردم با سرنوشت خودشان قهر کنند.
پس در روزهای منتهی به انتخابات قطعا تصمیم‌شان را می‌گیرند و وضعیت فعلی این‌گونه ادامه نخواهد یافت. بنابراین فاکتور میزان مشارکت، تعیین‌کننده پیروز انتخابات ریاست‌جمهوری پیش‌رو خواهد بود.
* فعال سیاسی اصلاح‌طلب و نماینده سابق مجلس