نابرابری زیرساختی مانع توزیع عادلانه سفر

نادر نینوایی- برخی از استان‌های شناخته‌شده و گردشگر‌پذیر کشور که تبدیل به برند گردشگری شده‌اند، چالش جدی در زمینه زیرساخت‌های گردشگری ندارند. با وجود این، شهرهای کمتر‌شناخته‌شده با مشکلات فراوانی در زمینه تامین زیرساخت‌های لازم برای جذب گردشگر مواجه هستند. کمبود واحدهای اقامتی، وضعیت نامساعد برای تامین وسیله حمل‌و‌نقل و برگزار نشدن رویدادهایی که در زمینه جذب گردشگر موثر هستند، باعث شده دست برخی شهرهای حاشیه‌ای و کمتر‌شناخته‌شده از جذب گردشگر کوتاه بماند.
در واقع استان‌هایی نظیر زنجان، کرمانشاه و آذربایجان‌شرقی با وجود بهره‌مندی از جاذبه‌های گردشگری شاخص، به سبب همین ضعف‌های زیرساختی نتوانسته‌اند متناسب با ظرفیت‌های خود جذب گردشگر داشته باشند.
همین نابرابری زیرساختی باعث شده که انبوه گردشگران داخلی و خارجی به سمت استان‌هایی نظیر یزد، اصفهان و فارس سرازیر شوند و استان‌های دیگر باوجود ظرفیت‌های بالا دستشان از جذب گردشگران خالی بماند.
توزیع نامناسب زیرساخت‌های گردشگری
میلاد نائینیان فعال حوزه گردشگری در پاسخ به این پرسش که وضعیت زیرساخت‌های گردشگری در کشور و نحوه توزیع این زیرساخت‌ها را چگونه می‌بیند، به «جهان‌صنعت» گفت: در شهرهایی که برند گردشگری هستند، زیرساخت‌های گردشگری به اندازه کافی وجود دارد. یعنی در استان‌های فارس، اصفهان و یزد زیرساخت‌های گردشگری وجود دارد اما در سایر شهرهای کمتر‌شناخته‌شده این مساله وجود ندارد. در استانی مثل آذربایجان‌شرقی با وجود آنکه ظرفیت‌های بالایی برای جذب گردشگر داریم اما زیرساخت‌های لازم جهت جذب گردشگر وجود ندارد. مثلا اگر قصد افزایش جذب گردشگر را داشته باشیم به اندازه کافی واحدهای بومگردی و هتل در آذربایجان شرقی وجود ندارد.
وی افزود: اگر بخواهیم میزان جذب گردشگر را به بالای سالی ۵ میلیون گردشگر برسانیم زیرساخت‌های فعلی آذربایجان‌شرقی پاسخگو نیست. به نظرم باید در استان‌های آذربایجان‌شرقی و غربی که مقاصد جذابی برای گردشگران هستند کار کنیم و زیرساخت‌های اقامتی را فراهم کنیم. توجه داشته باشید در فصول گرم سال که شاید ۸۰درصد مناطق کشور به دلیل گرما در حوزه گردشگری غیرفعال می‌شوند، این دو استان قابلیت و شرایط جذب گردشگر را دارند. تعداد بومگردی‌های خوب در حال حاضر در استان آذربایجان غربی بسیار محدود است. همچنین هتل‌های خوب نیز در این استان محدود است. توجه داشته باشید که آذربایجان غربی دو اثر ثبت جهانی‌شده در یونسکو دارد که این تعداد بیش از آثار ثبت‌شده در بسیاری از کشورها است. همچنین دریاچه این استان و کلیسای جامع آن ظرفیت‌های بالایی برای جذب گردشگر دارند.
نائینیان ادامه داد: روی جاذبه‌های گردشگری آذربایجان می‌شود کار کرد و به ویژه می‌توان روی جذب گردشگران مسیحی در این منطقه حساب باز کرد. کلیساهای سنت تادئوس و سنت استپانوس در آذربایجان ایران واقع شده‌اند و مقاصد جذابی برای مسیحیان حتی دیگر کشورها به شمار می‌آیند. افزون بر این قرار گرفتن در مسیر مرزی، سفر به این کلیساها را برای خارجی‌ها آسان می‌کند. بنابراین می‌توان برنامه‌ریزی صحیحی ایجاد کرد تا گردشگران از این کلیساها و از سایر جاذبه‌های گردشگری کشور دیدن کنند.
این راهنمای گردشگری ضمن اشاره به لزوم ایجاد زیرساخت‌ها در شهرها و استان‌های غیر‌برند ایران خاطرنشان کرد: در استان‌های دیگر نظیر زنجان نیز جای کار وجود دارد. این استان نیز زیرساخت‌های کافی برای تسهیل گردشگری در اختیار ندارد. این در حالی است که زنجان اثر جهانی ثبت‌شده دارد و صنایع‌دستی بسیار فاخری در آن ارائه می‌شود. به نظرم افزون بر ضعف زیرساختی، ضعف در زمینه تبلیغ این مقاصد و ضعف در زمینه ارتباط برقرار کردن با سایر کشورها نیز وجود دارد.
نائینیان معتقد است که نشانه‌های موجود گویای آن نیست که لااقل در آینده نزدیک مشکل زیرساختی استان‌های آذربایجان شرقی و غربی و زنجان حل شود، چراکه نه کلنگ ساخت هتلی بر زمین خورده و نه اقدام اثرگذار دیگری انجام گرفته است. با وجود این، این فعال حوزه گردشگری بر این نظر است که در صورت تامین بودجه مناسب می‌توان در یک برنامه‌ریزی دو‌ساله پروژه‌های زیرساختی را برای مناطقی نظیر زنجان، آذربایجان و کرمانشاه به نتیجه و سرانجام رساند.
اهمیت برگزاری رویدادها برای جذب گردشگر
گردشگری صنعتی فصلی است و به همین دلیل در فصول خاصی از سال در هر منطقه جذب گردشگر به شدت کاهش می‌یابد.
در کشورهای توسعه‌یافته برای حل این مشکل معمولا در فصولی که گردشگری با رکود مواجه می‌شود، سعی می‌کنند با برگزاری رویدادهایی نظیر کنسرت‌های موسیقی یا جشنواره‌های معرفی خوراک اقدام به جذب گردشگر کنند. در ایران اما این موضوع مغفول مانده است.
نائینیان فعال حوزه گردشگری در این خصوص به «جهان‌صنعت» گفت: ایران کشور موسیقی است و براساس کشفیات انجام‌شده می‌توان گفت قدیمی‌ترین آثار موسیقی در کشور ما وجود داشته است. افزون بر این هر منطقه ایران موسیقی محلی و حتی رقص خاص خودش را دارد. با این وجود در این حوزه‌ها کاری انجام نشده است و مسوولان مربوطه توجه لازم را به این موضوع نداشته‌اند و نتوانسته‌اند رویدادهای مرتبط با موسیقی محلی را در مناطق مختلف کشور برگزار کنند.
وی افزود: در زمینه برگزاری رویدادها در ایام غیر‌پیک گردشگری داریم فرصت‌ها را از دست می‌دهیم. این در حالی است که در هر استان می‌توانیم فستیوال مخصوصی برای معرفی موسیقی محلی آن داشته باشیم.
نائینیان درخصوص زمینه‌های دیگری که برای جذب گردشگر می‌توان روی آن حساب باز کرد، ابراز داشت: «استان‌هایی در کشور داریم که ظرفیت بالایی در زمینه برگزاری فستیوال خوراک‌های محلی دارند. به عنوان نمونه استان گیلان که قرار است به عنوان شهر خلاق خوراک ثبت جهانی شود. در استان کرمانشاه نیز ظرفیت لازم برای برگزاری رویدادهای مرتبط با خوراک‌های محلی وجود دارد.»
باتوجه به اهمیت جذب گردشگر برای کشور باید گفت که برگزاری رویدادهای متنوع و نیز تامین زیرساخت‌های لازم خصوصا در استان‌های کمتر طرف توجه قرار‌گرفته، می‌تواند گام مثبتی برای عبور از وضعیت فعلی و ایجاد توزیع یکنواخت‌تر سفر در سطح کشور باشد.
مطمئنا بهره‌مندی برخی از استان‌ها نظیر اصفهان و فارس از زیرساخت‌های لازم برای تحقق گردشگری عادلانه نیست و انتظار می‌رود مسوولان مربوطه با برنامه‌ریزی صحیح زمینه را برای بهره‌مندی ساکنان تمام مناطق کشور از ظرفیت‌های گردشگری فراهم کنند.