ناشناسان چراغ‌خاموش؛ کابوس محافظه‌کاران

گروه سیاسی- چهار ماه و چند روز بیشتر تا روز سرنوشت انتخابات مجلس دوازدهم باقی نمانده و کماکان، تنها اخبار و تحولات انتخاباتی، همان اخبار رسمی است که ستاد انتخابات وزارت کشور، به‌حکم وظیفه و در راستای اجرای مراحل گوناگون برگزاری این انتخابات، مخابره می‌کند و البته در عین ‌حال اخبار و تحرکات انتخاباتی این و آن حزب یا تشکل اصولگرا که در غیاب رقیب سنتی، عمدتا به رویارویی با یکدیگر مشغول هستند.
این در حالی است که پنجشنبه همین هفته، بالاخره مرحله نام‌نویسی نهایی کاندیداهای انتخابات مجلس آغاز می‌شود تا بنابر اطلاعیه‌ای که ستاد انتخابات وزارت کشور یکشنبه همین هفته منتشر کرد، کسانی که چندی پیش، عملیات پیش‌ثبت‌نام خود را انجام داده و این ستاد، مجوز ثبت‌نام نهایی‌شان را صادر کرد، از روز ۲۷ مهر تا ۳ آبان نسبت به تکمیل روند نام‌نویسی خود اقدام کنند؛ روندی که برای نخستین‌بار در برگزاری انتخابات تجربه می‌شود و ازقضا همین حالا هم به‌زعم بسیاری از کنشگران و ناظران به عاملی برای کاهش مشارکت و رغبت نیروهای سیاسی غیراصولگرا برای حضور در این انتخابات تبدیل شده است.
با این همه اما واقعیت این است که اگر
کسی – چه در مقام کنشگر سیاسی و احیانا داوطلب و کاندیدای انتخابات و چه در مقام شهروند- درپی عدم مشارکت باشد، نیاز به این دست دلایل فنی و تکنیکی ندارد. چه آنکه عواملی که هرکدام به‌نحوی منجر به تضعیف انگیزه مشارکت در این انتخابات شده و می‌شود، به‌قدر وفور موجود است. در این شرایط اما وزیر کشور تاکید دارد ستاد انتخابات کشور در ماه‌های گذشته اقدامات بسیاری را در راستای «زمینه‌سازی برای افزایش مشارکت» در دستورکار داشته و حتی همین دیروز نیز به همین منظور تشکیل ‌جلسه داده است. احمد وحیدی که در حاشیه نشست استانداران، فرمانداران و شهرداران کلانشهرهای ۱۱ استان کشور در این رابطه توضیح می‌داد، با بیان اینکه «زمینه برای فعالیت همه طیف‌های مختلف فکری، احزاب و گروه‌ها وجود دارد و تامین امنیت لازم برای برگزاری انتخابات از سوی دستگاه‌های امنیتی فراهم است»، گفته: «این از افتخارات جمهوری اسلامی است که همواره ملاک انتخابات مشارکت و حضور هرچه بیشتر مردم است.» او در حالی تاکید کرده که «رقابت سالم میان کاندیداها، کنار سلامت و امنیت» شکل خواهد گرفت، «تمامی این موارد» را عواملی دانسته که «باید منجر به افزایش مولفه مشارکت شود.» بدین ترتیب در حالی که وحیدی برخلاف سخنگوی پیشین شورای نگهبان، به وظایف وزارت کشور به‌عنوان نهادی که نسبت به جلب مشارکت مردم و افزایش رونق انتخابات مسوولیت دارد، اذعان کرده و از این مسوولیت‌ها شانه خالی نکرده اما واقعیت این است که آنچه در این راستا ازسوی وزارت کشور انجام گرفته، عمدتا اقداماتی است پرسروصدا و حتی پرهزینه اما کم‌تاثیر. چنان‌که ۱۲ مرداد امسال و در آستانه آغاز مرحله نخست نام‌نویسی داوطلبان که به‌عنوان مرحله «پیش‌ثبت‌نام» شناخته می‌شود، در یکی از همین اقداماتی که وزارت کشور تاکید دارد با هدف جلب مشارکت شهروندان در دستورکار قرار داده، میلیون‌ها پیامک دعوت به کاندیداتوری انتخابات مجلس دوازدهم را در اقدامی بی‌سابقه برای میلیون‌ها شهروند کشور ارسال کرد!
صرف‌نظر از آنچه در ستاد انتخابات وزارت کشور می‌گذرد، اما اوضاع و احوال انتخابات مجلس دوازدهم، حتی در میان احزاب و تشکل‌های سیاسی نیز چندان تعریفی ندارد. هرچند چهره‌ها و تشکل‌های سیاسی منتسب‌به جریان اصولگرایی یا همان جناح راست که البته این‌روزها خود را نیروهای منتسب به «جبهه انقلاب اسلامی» معرفی می‌کنند، به‌نسبت رقبای اعتدالی و اصلاح‌طلب‌شان، فعال‌ترند. چنان‌که همین دیروز دو نفر از همین اصولگرایان به‌نمایندگی از دو جریان قدرتمند و تاثیرگذار در جناح راست، از آخرین اقدامات و اهداف‌شان در انتخابات مجلس دوازدهم سخن گفته و ازقضا هر دو تاکید کردند که از مدت‌ها پیش، فعالیت‌هایشان را در این راستا آغاز کرده‌اند. این در حالی است که دست‌کم در این یکی، دو دهه گذشته، آنچه در مقاطع و مواردی، مانع از توفیق اصولگرایان در انتخابات شده، نه انفعال و کم‌کاری، بلکه از قضا فعالیت بیش از حد و گاه موازی‌کاری‌ آنان بوده که در مواردی منجر به ایجاد شکاف عمیق و اختلافات گسترده در میان آنان نیز شده است.
همین دیروز در حالی که یکی از اعضای متنفذ شورای وحدت هدف این نهاد بالادستی و به‌اصطلاح اجماع‌ساز در انتخابات مجلس دوازدهم را «کسب موفقیت» اعلام کرد و از تلاش شورای وحدت در این راستا سخن گفت، رییس شورای مرکزی جبهه پایداری نیز در گفت‌وگویی بر تلاش این جبهه سیاسی در راستای همان هدف یعنی موفقیت در انتخابات مجلس دوازدهم تاکید کرد. آن هم در حالی که هر دوی این روحانیون اصولگرا تاکید داشتند که دنبال معرفی بهترین کاندیداها به پایگاه رایشان هستند. محمدعلی رضایی خراسانی که به‌عنوان یکی از اعضای شورای مرکزی جامعه روحانیت، ریاست رییس شورای وحدت استان تهران را نیز برعهده دارد، با اشاره به «حضور بسیار منسجم و فعال» این شورا در صحنه انتخابات مجلس دوازدهم ابراز امیدواری کرد که بتوانند «نیروهای حزب‌اللهی، خوشفکر و اندیشمندی را که توان خدمت در جمهوری اسلامی دارند به صحنه مدیریت معرفی کرده و آینده روشنی برای مردم ایران رقم بزنند.» او که «حفظ ارزش‌های اسلامی» را از اهداف مهم شورای وحدت خوانده، گفته: «نیروهای شورای وحدت دربست و سربست، مطیع ولایت هستند و در جهت اهداف ولی‌فقیه زمان حرکت می‌کنند.» نکته‌ای که با تعابیری در ظاهر متفاوت در سخنان اخیر رییس شورای مرکزی جبهه پایداری نیز به چشم می‌آید. مرتضی آقاتهرانی که روز یکشنبه در مصاحبه‌ای با خبرگزاری فارس از اهداف و اقدامات انجام گرفته جبهه پایداری در راستای حضور پرقدرت در انتخابات مجلس دوازدهم سخن گفته بود، روز گذشته در گفت‌وگویی با خبرگزاری مهر این مواضع را تکرار کرد و با تاکید بر اینکه «همه ما ملزم به اجرای فرامین مقام معظم رهبری درباره راهبردهای انتخابات شامل سلامت، امنیت، مشارکت و رقابت هستیم»، گفت: «در جبهه پایداری ما دنبال آن هستیم که خوب‌ترین افراد و گزینه‌ها برای نمایندگی مجلس را شناسایی و از آنان حمایت کنیم.» جالب‌تر آنکه این چهره شاخص در جبهه پایداری با تکرار تز انتخاباتی همیشگی این تشکل سیاسی مبنی بر «گزینه اصلح» که از ایده‌‌ها و افکار مرحوم مصباح یزدی پدر معنوی پایداری‌ها اخذ شده، تاکید کرد: «برای ما صلاحیت افراد مهم است و افراد اصلح را در لیست نهایی خود قرار می‌دهیم.»
بدین ترتیب در حالی که حضور توامان و همزمان طیف‌های رنگارنگ اصولگرا در انتخابات به‌زعم بسیاری از ناظران می‌تواند پاشنه‌آشیل آنان باشد، حالا حتی برخی از اصولگرایان نیز به این مهم معترفند. چنان‌که همین دیروز یکی از نمایندگان مجلس انقلابی که در سال‌های دورتر به‌عنوان یکی از چهره‌های نزدیک به جبهه پایداری شناخته می‌شود و در ادامه در مقاطعی به نواصولگرایان یعنی جریان نزدیک به محمدباقر قالیباف گرایش پیدا کرد و در مقاطعی نیز به جریان حامی دولت انقلابی یعنی نزدیکان ابراهیم رییسی متمایل شد، از شکاف در میان اصولگرایان سخن گفته است. جبار کوچکی‌نژاد با اذعان به شکاف و اختلاف در اردوگاه اصولگرایان، به ایلنا گفته: «در این دوره از انتخابات، شکافی در جریان اصولگرا ایجاد می‌شود؛ بدین ترتیب که حامیان دولت در یک طرف قرار می‌گیرند و کسانی که در جریان اصولگرایی فعالند و در عین حال برای خود نوعی استقلال سیاسی قائل هستند، جبهه انتخاباتی دیگری را درون جریان اصولگرا تشکیل می‌دهند.»
اما در حالی که در یکی دو انتخابات اخیر، از جمله در هر دو انتخابات مجلس و ریاست‌جمهوری اخیر، شاهد فعالیت چند نهاد بالادستی در جریان اصولگرا بودیم که همگی با هدف ایجاد اجماع حداکثری در میان اصولگرایان وارد گود شدند اما در ادامه مسیر، از آنجا که شورای نگهبان به جای اصولگرایان و رای‌دهندگانشان، رقبای اعتدالی و اصلاح‌طلب را از صحنه خارج کرد، حتی این نگرانی ایجاد شد که مبادا این حضور موازی چند نهاد با هدف اجماع‌سازی، خود منجر به تشتت و اختلاف شود. اصولگرایان البته در این دو انتخابات اخیر یعنی انتخابات ریاست‌جمهوری سیزدهم در خردادماه ۱۴۰۰ و انتخابات مجلس یازدهم در اسفندماه ۹۸ جان سالم به‌در بردند و به‌رغم حضور پرتعداد کاندیداهای اصولگرا و رقابت ناگزیر آنان با یکدیگر، از آنجا که در مواردی اصلاح‌طلبان حتی در اقلیت نیز نبوده و عملا هیچ کاندیدایی نداشتند و مهم‌تر از آن، همزمان با افت عمومی و گسترده مشارکت شهروندان، انتخاباتی برگزار شد که چندان رقابتی نبود، در نهایت خطری کاندیداهای پرتعداد اصولگرا را تهدید نکرد و وقتی نتایج اعلام شد، به‌ترتیب رتبه‌های اول تا آخر را تصاحب کردند.وضعیتی که البته در انتخابات مجلس دوازدهم نیز به احتمال قریب به یقین تکرار خواهد شد، اما همین تشدید اطمینان نسبت به فضای حاکم بر انتخابات، در عین حال منجر به اطمینان کاذب اصولگرایان نیز شده و بعید نیست همین باور کاذب و اعتماد به نفس بیش از حد، در عمل منجر به دردسری بزرگ برای آنان شود. بدین ترتیب آنان با این اطمینان که در نهایت یا خودشان پیروز می‌شوند یا یکی از همفکران‌شان، حاضر به هیچ‌گونه ائتلاف با یکدیگر نشوند و در این شرایط، با شکست آرای‌شان، ناگهان اتفاقاتی حساب‌نشده رقم بخورد. البته چنانکه اشاره شد حتی در این شرایط نیز احتمال توفیق اصلاح‌طلبان یا دست‌کم اصلاح‌طلبان تشکیلاتی بسیاری ناچیز خواهد بود، اما به هر حال در تمامی انتخابات به‌جز کاندیداهای اصلاح‌طلب، اعتدالی و اصولگرا، عده‌ای نیز به‌طور مستقل حضور دارند. این در حالی است که در این شرایط حتی برای کاندیداهای ناشناس باید درصدی از احتمال توفیق را در نظر داشته باشیم.