نداشتن قدرت خرید گردشگران ایرانی

غلامرضا کیامهر- به دیدن دوستی که به تازگی همراه با خانواده‌اش از سفر چندروزه‌ای به شهر استامبول ترکیه بازگشته بود رفتم و احوالش را جویا شدم. انتظار داشتم که او را بعد از سفر شاداب و سرحال ببینم اما چنین نبود. وقتی علتش را پرسیدم در جوابم گفت با این ذلتی که ریال ما و با این عزتی که دلار پیدا کرده، سفر خارج رفتن برای اغلب ما ایرانی‌هایی که پول بادآورده و هنگفت نداریم، نتیجه ای جز حسرت به دل ماندن و سرشکسته شدن پیش سر و همسر ندارد. تا دو سال پیش که قیمت دلار در حول و حوش یک‌هزار تومان بود، برای هرایرانی طبقه متوسط یکی از ارزان‌ترین و کم‌هزینه‌ترین سفرهای خارجی، سفر به کشور ترکیه بود که نیاز به اخذ ویزا هم نداشت. در آن سال‌ها وقتی به ترکیه می‌رفتی با یک‌هزار دلاری که تبدیل به لیر ترکیه می‌کردی، می‌توانستی در هتل خوب اقامت کنی، غذای خوب بخوری، جاهای دیدنی را ببینی و در بازگشت به ایران هم مقداری سوغات برای اقوام و بستگان نزدیک بخری و همراه بیاوری. بالاخره سوغات خریدن و آوردن جزیی از لذت‌های هر سفر است و در میان همه مردم جهان مرسوم است. ولی متاسفانه از برکت بازشدن فنرنرخ دلار و رسیدن آن به بالاتراز سه هزار تومان در سال ۹۱، حالا قدرت خرید پول ملی من ایرانی در خارج از کشور به قدری تنزل پیدا کرده که تا انسان به خارج سفر نکند، معنای آن را به درستی متوجه نمی‌شود. این درحالی است که گردشگران سایر کشورها از عرب‌ها و آفریقایی‌ها گرفته تا اروپایی‌ها و آمریکایی در همین شهر استانبول از صبح تا شب مشغول سیر و گشت و تفریح هستند، در بهترین و شیک‌ترین رستوران‌های شهر بهترین غذاها را می‌خورند و در بهترین و گران‌ترین فروشگاه‌ها و مراکز خرید از صبح تا شب پرسه می‌زنند و خرید می‌کنند اما گردشگران ایرانی بیشتر تماشاچی هستند و حسرت به دل. البته این حسرت به دلی‌ها را مقامات و مسوولانی که بر پای دلار بالاتر از سه هزار تومانی مهر تایید زده‌اند و با هزینه دولت به خارج سفر می‌کنند و حق ماموریت هم می‌گیرند، اصلا ندارند. امروز در شهر استانبول ترکیه یعنی شهری که بیشتر گردشگران طبقه متوسط به پایین جامعه ما، چندین سال یک بار به آن سفر می‌کنند، قیمت یک بطری کوچک آب معدنی که در هوای گرم تابستان هر گردشگر اجبارا باید حداقل شش تای آن را مصرف کند، یک لیر ترکیه یعنی معادل ۱۵۰۰ تا ۱۶۰۰ تومان است. یعنی یک گردشگر باید همه روزه حدود هفت هزار تومان فقط برای رفع تشنگی خود در این شهر هزینه کند. قیمت یک وعده غذای بسیار معمولی در رستوران‌های درجه سه ترکیه هم که گردشگر به زحمت با خوردن آن سیر می‌شود، کمتر از ۲۰ لیر ترکیه نیست که اگر آن را در دو وعده در روز ضرب کنیم و میانگین تعداد افراد خانواده یک گردشگر ایرانی را چهار نفر در نظر بگیریم، سرپرست این خانواده باید فقط روزی حداقل ۱۶۰ لیر معادل ۲۵۰ هزار تومان برای خوردن دو وعده غذا هزینه کند و اگر هزینه‌های حمل‌ونقل شهری و بازدید از یکی دو مکان تاریخی را هم به آن اضافه کنیم، بدون اغراق یک خانواده چهار نفری گردشگر ایرانی باید روزی حدود ۴۰۰ هزار تومان در مدت اقامت در شهر استانبول هزینه کند که با احتساب هزینه بلیت هواپیما و هتل و عوارض خروج از کشور یک سفر پنج روزه به کشور همجوار ترکیه، برای یک خانواده چهار نفری ایرانی حداقل حدود ۱۰ میلیون تومان هزینه برمی‌دارد که دلیل اصلی این هزینه گزاف چیزی جز سقوط آزاد ارزش پول ملی ما در قبال صعود بی‌پروای نرخ دلار نیست. البته اگر هزینه سفر در داخل کشور تفاوت چشمگیری با هزینه سفر گردشگران ایرانی به‌جایی مانند استانبول ترکیه می‌داشت، با آنکه سیر و سفر و دیدن همه جای دنیا درطول زندگی حق طبیعی و مشروع هر انسان است، می‌توانستیم به شهروندان ایرانی توصیه کنیم تا زمان خروج کشور از رکود تورمی موجود، از سفرهای خارجی چشم بپوشند و به سیر و سیاحت در داخل کشور بسنده کنند.
اما متاسفانه هزینه سفر به شهرهای کشور مثل شیراز و اصفهان و تبریز یا جزیره کیش هم امروز برای همین خانواده چهار نفری فرضی چندان دست کمی از هزینه سفر به ترکیه یا دوبی ندارد، بقیه کشورها هم که اصولا درهایشان به روی اغلب گردشگران ایرانی بسته است.آنچه در دو سال اخیر بر سر نرخ دلار و کاهش قدرت خرید ریال در داخل و خارج کشور آمده در واقع تحقق آرزو و پیشگویی یک مقام برجسته اقتصادی کشور در دو سال پیش است که نظریه معروف بازشدن فنر نرخ دلار و رسیدن دلار به قیمت واقعی را مطرح کرد و در پاسخ نویسنده درخصوص اینکه به نظر ایشان قیمت واقعی دلار چگونه کشف و تشخیص داده می‌شود، گفت: هر وقت که ایرانی‌هایی که به خارج سفر می‌کنند، نتوانند با پولی که همراه دارند کالایی خریداری کنند و با خود بیاورند، آن زمان دلار قیمت واقعی خود را پیدا کرده است. بله، این پیش‌بینی امروز کاملا به تحقق پیوسته است تا جایی که حتی افراد طبقه متوسط ایران تحت تاثیر واقعی شدن قیمت دلار در داخل و خارج از کشور قدرت خرید چندانی ندارند و ناگفته پیداست که یکی از دلایل اصلی رکود تورمی را هم باید در واقعی شدن قیمت دلار جست‌وجو کرد.