نظام مهندسی در مظان اتهام

زیبا ورمزیاری – روز پنجشنبه در تاریکی هوا خیابان گلستان ایران‌زمین که در چند قدمی سازمان نظام مهندسی استان تهران است، دهان باز کرد!
ساکنان شهرک غرب باور نمی‌کردند روزی برسد که آسفالت ۲۵ متر از خیابان ایران‌زمین که اکثر مواقع پاتوق جوانان خودروسوار است به عمق ۴۰ متر فرو نشیند اما این اتفاق رخ داد و به پایتخت‌نشینان ثابت کرد که هیچ حادثه‌ای دور از انتظار نیست و شاید روزی زمین دهان باز کند و آنها را ببلعد.ساعت پنج صبح روز ۱۱ مهر بود که صدای مهیبی ساکنان خیابان ایران‌زمین را بی‌خواب کرد. این اتفاق در مجاورت پروژه تجاری- اداری پنج هزار متری که روزی بازارچه قدیمی بود، رخ د اد. دلیل اولیه‌ای که برای این حادثه اعلام شد کلمه‌ای بود آشنا: «گودبرداری غیراصولی». طبق اعلام سازمان آتش‌نشانی، گودبرداری به عمق ۴۰ متر در این زمین و شکسته شدن لوله اصلی آب منجر به نشست زمین شده است.اردیبهشت‌ماه امسال بود که ستاد بحران از ساکنان خانه‌های گلستان چهارم ایران‌زمین خواست تا به دلیل شکاف‌های عمیقی که در خانه‌هایشان ایجاد شده است این مکان را ترک کنند.
بازارچه قدیمی این منطقه در حال تبدیل شدن به ساختمان‌های بلندی بود و گودبرداری یک زمین یک هکتاری کار ساده‌ای نبود. یکی از ساکنان ساختمان‌های این منطقه در همان روزهای ابتدایی سال درباره این گودبرداری به مهر گفته بود: ما ساکنین شهرک قدس، خیابان ایران‌زمین، خیابان گلستان چهارم گذر فروردین و اردیبهشت با فاجعه رانش زمین مواجه شده‌ایم. متاسفانه بازارچه شهرک واقع در تقاطع خیابان ایران‌زمین و گلستان جنوبی که بیش از یک هکتار است و قبلا برای خدمات به این منطقه مسکونی پیش‌بینی شده بود بدون رعایت اصول ایمنی و مهندسی تا عمق ۳۰ متر گودبرداری و باعث رانش زمین‌های بخش شمالی آن شده است. همچنین ترک‌های برشی در مقطعی وسیع در ساختمان‌های گذرهای فوق‌الذکر پدیدار شده است.
مجوز گودبرداری، فقط ۱۵ متر
ساکنان این منطقه ساده از کنار این ترک‌ها نگذشتند و پس از پیگیری‌های متعدد متوجه شدند مجوز گودبرداری صرفا برای ۱۵ متر بوده و کارفرما بدون توجه به این بحران قصد دارد ۴۰ متر در عمق خاکبرداری کند و در این قطعه زمین ۳۳۰ هزار مترمربع بنا احداث کند.
اما سخنان اهالی این منطقه را پیمانکار این پروژه که متعلق به شرکت هلدینگ سورینت و بابک زنجانی است به شدت رد می‌کند و در جوابیه به اظهارات شهروندان نگران می‌گوید: ایجاد چند ترک سطحی در حیاط برخی از منازل از نظر علمی ارتباط مستقیم با اجرای پروژه گودبرداری ندارد.پیمانکار این پروژه مدعی بود که به کار بردن اصطلاح گودبرداری غیراصولی برای این پروژه غیرعلمی است چراکه تمامی مراحل گودبرداری علاوه بر نظارت مستمر کارشناسان شرکت توسط کارشناسان سایر دستگاه‌های مسوول همچون شهرداری، سازمان نظام مهندسی استان تهران و آتش‌نشانی مورد بازدید مستمر و تایید قرار می‌گیرد و افزون بر آن، مدیریت ستاد بحران منطقه نیز ضمن اظهار شگفتی، هرگونه دستور و ابلاغ در این زمینه را تکذیب کرده است.
نگرانی ساکنان این منطقه در حالی از ابتدای سال نسبت به ترک‌های عمیقی که در خانه‌هایشان ایجاد شده ادامه داشت که صاحبان پروژه در آن زمان انتشار این‌گونه اخبار را بازارگرمی برخی سودجویان و بزرگنمایی ترک‌های سطحی اعلام کردند.
اما سرانجام آنچه سبب نگرانی اهالی این منطقه شده بود رخ داد و پروژه تجاری اداری خیابان ایران‌زمین متعلق به هلدینگ سورینت به دلیل نشست زمین و تخریب قسمتی از پروژه و خیابان‌های اطراف متوقف شد.
در این حادثه بخشی از ضلع شمالی پروژه تخریب و آسیب قابل ملاحظه‌ای به خیابان و خانه‌های اطراف وارد شد. همچنین براثر این حادثه بخشی از آسفالت خیابان در مجاور قطعه زمینی به وسعت پنج هزار مترمربع با عمق ۴۰ متر، نشست کرد و همچنین ترک‌های عمیقی در سطح خیابان و دیوارهای ساختمان‌های اطراف پدیدار شد.
این پروژه که توسط شرکت ستسا از زیرمجموعه‌های هلدینگ سورینت در حال ساخت است با وجود اخطارها و تذکرهایی که در این مدت دریافت کرده بود اما همچنان به فعالیت خود ادامه داد.پس از وقوع این حادثه جلال ملکی، سخنگوی سازمان آتش‌نشانی تهران از ریزش بخشی از خیابان گلستان در غرب تهران به دلیل گودبرداری در زمین پنج هزار متری و شکستگی لوله اصلی آب خبر داد.
وی درخصوص حادثه نشست زمین در خیابان گلستان شهرک غرب اظهار داشت: ساعت ۵:۲۸ صبح روز پنجشنبه نشست بخشی از خیابان گلستان جنوبی در شهرک غرب به آتش‌نشانان اطلاع داده شد که بلافاصله ماموران شش ایستگاه در محل حاضر شدند.ملکی ادامه داد: در بررسی‌های اولیه مشخص شد در کنار محل نشست زمین قطعه زمین پنج هزار متری وجود دارد که به عمق ۴۰ متر گودبرداری شده و لوله آب کناری آن شکسته و به مرور زمان لایه‌های زیرین خاک را از بین برده است.
به گفته سخنگوی سازمان آتش‌نشانی تهران، ۲۵ متر از خیابان فرو ریخته بود که آتش‌نشانان بی‌درنگ مشغول ایمن‌سازی شدند ضمن اینکه با توجه به شکاف روی دیوارهای ساختمان‌های مجاور تمامی سکنه تخلیه و به محل امن منتقل شدند. خوشبختانه با توجه به اینکه این حادثه در ساعات اولیه روز اتفاق افتاد هیچ مصدومی نداشت.ملکی با هشدار به برخی از شهروندان افزود: متاسفانه در این حادثه برخی از شهروندان از خالی کردن خانه خودداری می‌کردند، آنها باید بدانند که فرمانده عملیات تمام جوانب را در نظر می‌گیرد، خطری وجود دارد که نباید کسی در آن محل بماند بنابراین از شهروندان می‌خواهیم به دستورات فرماندهان آتش‌نشانی برای حفظ ایمنی خودشان توجه کنند.وی با بیان اینکه در کف این گودال مقادیری آب ناشی از ترکیدگی لوله جمع شده بود، تصریح کرد: آتش‌نشانان ایمن‌سازی محل را به اتمام رسانده و سازمان آب نیز اقدام به قطع جریان آب در این محل کرده است.
سخنگوی سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران با بیان اینکه این حادثه هیچ مورد مصدومی و فوتی نداشته است، گفت: در حال حاضر آتش‌نشانان محل را به عوامل شهرداری و سازمان تحویل داده‌اند.ملکی درباره وضعیت تردد در خیابان‌های ایران‌زمین و گلستان نیز گفت: خیابان گلستان به طور کامل مسدود شده و یک لاین از خیابان ایران‌زمین نیز به دلیل استقرار دستگاه‌های امدادی و پیشگیری از خطر مسدود شده اما تردد در خیابان ایران‌زمین در حال انجام است. سخنگوی سازمان آتش‌نشانی تهران با اعلام اینکه آخرین بار آتش‌نشانان سه ماه قبل از این زمین بازدید کرده و توصیه‌های ایمنی لازم را ارایه کرده بودند، تاکید کرد: اکنون تیمی از کارشناسان در حال بررسی حادثه هستند تا مشخص شود که خیابان به دلیل شکستگی لوله آب یا گودبرداری ریزش کرده است.
سخنگوی سازمان آتش‌نشانی استان تهران در این خصوص به خبرنگار «جهان‌صنعت» گفت: روز پنجشنبه عوامل سازمان آتش‌نشانی برای ایمن‌سازی محل و انتقال ساکنان به مکان امن اقدام کرده و پس از آن محل حادثه را به شهرداری، سازمان آب و فاضلاب، سازمان نظام مهندسی تهران و عوامل مرتبط به حادثه تحویل دادند.
وی در خصوص دلایل بروز این حادثه و نقش هریک از سازمان‌ها و ارگان‌های ذی‌ربط اعلام کرد: علت‌یابی این حادثه ساده نیست و نیازمند یک کار کارشناسی توسط تمامی عوامل دخیل در حادثه است. باید تمامی سازمان‌ها و ارگان‌های ذی‌ربط از جمله نظام مهندسی، شهرداری و… گردهم آیند و با ارایه گزارشات، مشخص شود دلیل بروز این حادثه چه بوده است.ملکی در پاسخ به اینکه کدام سازمان یا ارگان بیش از سایر عوامل در بروز این حادثه مقصر است، اظهار داشت: با توجه به اینکه بروز حادثه موجب شده مستندات این پروژه به هم بخورد و نتوان شرایط قبل از حادثه را بررسی کرد به جهت اینکه اعلام شود مقصر اصلی این حادثه کیست کار دشواری است در این میان اداره آب و فاضلاب خود را بی‌تقصیر می‌داند و در مقابل مالکان این پروژه ترکیدگی لوله آب را دلیل اصلی بروز این حادثه می‌دانند.حال به قطعیت نمی‌توان گفت چه عاملی باعث شکستن لوله آب شده است، آیا گودبرداری بوده یا عوامل دیگر.
وی خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه آتش‌نشانی همیشه بعد از وقوع حادثه در محل حضور می‌یابد در این میان تامین ایمنی یک شهر بیش از وقوع حوادث از عهده یک سازمان خارج است و تنها راه تامین ایمنی انجام یک کار مشارکتی است. هیچ سازمانی نمی‌تواند ادعا کند که به تنهایی می‌تواند ایمنی را تامین کند.
اهالی محل به هتل رفتند
سخنگوی سازمان آتش‌نشانی در پاسخ به اینکه مالکان ساختمان‌های اطراف محل حادثه چه وضعیتی دارند، گفت: ساکنان تمامی ساختمان‌هایی که آتش‌نشانی تایید کرد که ناایمن هستند و به هتل منتقل شدند.
سعید غفرانی، رییس سازمان نظام مهندسی استان تهران در گفت‌وگو با «جهان‌‌صنعت» درخصوص نقش این سازمان در بروز این حادثه اعلام کرد: بروز این حادثه ربطی به سازمان نظام مهندسی استان تهران ندارد زیرا این پروژه هم پروانه داشته و هم مهندس ناظر تذکرات لازم را به مالکان پروژه داده بود.وی دلیل این حادثه را نشت لوله آب پشت دیوارهای سازه نگهبان اعلام کرد و افزود: عملیات گودبرداری این پروژه توسط یک شرکت مهندسی انجام شده و تمامی نکات ایمنی رعایت شده زیرا مهندس ناظر اعلام کرده که گزارشات مرحله‌ای سازه نگهبان باید به وی می‌رسید تا کنترل شود اما به دلیل اینکه نقشه‌های ارایه شده فاقد مهر بودند به مالکان بازگردانده شده است.
غفرانی در پاسخ به اینکه گفته شده این پروژه تنها مجوز گودبرداری ۱۵ متر را داشته است، اظهار داشت: به هیچ‌وجه این ادعا صحیح نیست زیرا این پروژه ۱۰ طبقه زیرزمین دارد و در مجموع مجوز گودبرداری ۴۰ متر داده شده است.اظهارنظر دو نفر از مسوولان کشور در حالی مطرح می‌شود که به راحتی می‌توان به این نتیجه رسید که این حادثه هم مانند حوادث دیگر سرانجام با شانه‌خالی کردن نهادهای مرتبط به فراموشی سپرده می‌شود و هیچ اقدام اساسی در جهت پیشگیری این حوادث اتفاق نمی‌افتد.این اتفاق در حالی رخ داده که طبق اطلاعات استخراج‌شده از سایت رسمی سازمان آتش‌نشانی طی یک‌ماه گذشته (شهریورماه) پنج مورد ریزش آوار در پایتخت رخ داده که در این حوادث سه نفر جان خود را از دست داده‌اند. البته اگر سری به آمار ماه‌های گذشته بزنیم خواهیم داد که روند کشته شدن کارگران در این حوادث یک روند دنباله‌دار است و ماهی از سال نیست که ریزش آوار به دلایل مختلف جان شهروندان را نگیرد.