نفت در گیر سیاست

گروه نفت و انرژی- با توجه به اینکه موتور محرکه صنعت و اقتصاد در ایران صنعت نفت است در نتیجه استراتژی ویژه آن در مقابل تحریم‌ها، محدودیت‌ها و چشم‌انداز توسعه این صنعت حائز اهمیت بسیاری است.

همچنین سرمایه‌گذاری در صنعت نفت در ابعاد داخلی و خارجی نیز دارای اهمیت است زیرا باید به تدریج نیاز روز افزون بازار داخل برای مصرف و تولید را تامین کرد و افزون بر آن حفظ توان صادراتی ایران در بازارهای جهانی نیز اهمیت فراوان دارد.

از همین رو همایش «بررسی الزام‎ها و چالش‌های قراردادهای مشارکت و ابزارهای مالی سرمایه‎گذاری» با هدف شناسایی و معرفى ابزار‌هاى مالى تامین سرمایه صنعت نفت و با محورهایی از جمله بررسی چارچوب‎ها و ظرفیت‎های قراردادهای مشارکت در صنعت نفت، دیپلماسی انرژی، روش‎های استفاده، انتقال و توسعه فناوری در اجرای پروژه‌های صنعت، ویژگی‎های سرمایه‌گذاری در صنعت نفت و گاز در چارچوب اصول اقتصاد مقاومتی و مشارکت در کنسرسیوم‎ها و کمیته‌های مدیریت مشترک، روز گذشته با حضور وزیر نفت‌، مشاور رییس‌جمهور و برخی دیگر از مسوولان کشور برگزار شد .

نیاز ۱۳۰ میلیارد دلاری بخش بالادستی صنعت نفت

بیژن زنگنه در این همایش با اعلام اینکه نفت بدون تردید موتور محرکه سرمایه‌گذاری و توسعه در کشور است، گفت: در برنامه ششم، صنعت نفت به ٢٠٠ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز دارد که سهم بخش بالادستی حدود ١٣٠ میلیارد دلار است.

وزیر نفت با تاکید بر اینکه هیچ بخشی در اقتصاد ملی نداریم که به این حجم سرمایه‌گذاری نیاز داشته باشد، بحث مهم در سرمایه‌گذاری را کسب درآمد عنوان کرد که براساس آن اصل و فرع سرمایه‌گذاری بازپرداخت شود. وی تصریح کرد: صنعت نفت این ظرفیت را دارد که سرمایه‌گذاری آن ظرف پنج تا شش سال قابل بازگشت است و سبب افزایش درآمد کشور می‌شود.

این عضو کابینه دولت، صنعت را یکی از بخش‌های مهم برای ایجاد اشتغال در کشور عنوان کرد و افزود: فعالیت یک دکل حفاری در بخش خشکی ٣٠٠ تا ۴٠٠ شغل ایجاد می‌کند.

وزیر نفت الگوی جدید قراردادهای نفتی را بهترین فرصت برای تقویت ظرفیت داخلی دانست و یادآور شد: اگرچه در برنامه ششم حدود ١٣٠ میلیارد دلار برای سرمایه‌گذاری در بخش بالادستی در نظر گرفته شده است اما برای صیانت از مخازن به سرمایه‌گذاری بیشتر نیاز داریم.

زنگنه در واکنش به برخی ادعاها درباره خام‌فروشی نفت خام هم توضیح داد: تا نفتی تولید نشود نمی‌توان در بخش‌های دیگر از جمله پالایشگاه‌ها از آن بهره برد بنابراین ابتدا باید نفت تولید شود تا برای تولید فرآورده و بخش‌های پایین دستی از آن استفاده کنیم.

وی با بیان اینکه در اقتصاد مقاومتی نیز به برداشت حداکثری از میدان‌های نفتی با توجه به ذخایر کشور تاکید شده است، تصریح کرد: افزایش تولید نفت کشور افزون بر نقش تعیین‌کننده در اقتصاد از جنبه سیاسی نیز برای کشور مهم است. به گفته وزیر نفت، زنجیره تولید نفت در کشور باید تکمیل شود که این موضوع درستی است و برنامه‌های ما نیز بر این هدف استوار است.

زنگنه با بیان اینکه حدود ١۶٠ میلیارد بشکه ذخایر نفت خام و مایعات و ٣۴ تریلیون ذخایر گاز طبیعی در کشور داریم، تصریح کرد: هر یک درصد ضریب بازیافت مخازن نفتی در کشور سبب می‌شود حدود هشت میلیارد بشکه نفت به تولید کشور افزوده شود که ۴٠٠ میلیارد دلار به درآمد کشور با قیمت کنونی نفت می‌افزاید.

وانت نیسان‌ها را بسوزانیم

وزیر نفت همچنین به طرح گازرسانی روستایی اشاره کرد و با بیان اینکه با اجرای این پروژه‌ها حجم عظیمی از سوخت مایع آزاد شد، گفت: هم‌اکنون روزانه ٢٠ میلیون لیتر گازوییل مازاد در کشور داریم. وی همچنین با اشاره به مصرف بالای سوخت در وانت نیسان‌های کشور‌ گفت: هم‌اکنون متوسط مصرف سوخت در وانت نیسان‌های کشور حدود ۲۰ لیتر به ازای هر ۱۰۰ کیلومتر پیمایش است.

زنگنه با اعلام اینکه اگر وزارت نفت پول داشته باشد کل وانت نیسان‌های کشور را باید بخرد و تحویل ذوب آهن بدهد، خاطرنشان کرد: با از رده خارج شدن کل وانت نیسان‌های کشور، صرفه‌جویی قابل توجهی در مصرف سوخت خودروها می‌شود و حتی امکان افزایش صادرات سوخت از کشور فراهم می‌شود.

از سوی دیگر بیژن زنگنه در حاشیه این همایش با اشاره به توافق اوپک، اظهار کرد: با توجه به اینکه اوپک به یک چارچوب توافقی رسیده، باید تلاش کنیم غیراوپک هم به این توافق بپیوندد.

وی در مورد جلسه روسیه و عربستان، گفت: امیدواریم بتوانند به تفاهم برسند که روسیه و کشورهای غیراوپک اوپک را همراهی کنند، به‌طور کلی هدف افزایش تولید نیست، نشست نوامبر نشست اوپک است.

جزییات مذاکرات نفتی وزارت نفت و سپاه

زنگنه درخصوص مذاکرات جدید انجام شده بین وزارت نفت و شرکت‌های وابسته به سپاه پاسداران همچون قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا‌ گفت: سپاه از وزارت نفت فرصتی سه ماهه خواسته تا پیشنهاد خود برای توسعه میدان مشترک نفتی آزادگان جنوبی را ارائه کند.

این مقام مسوول با یادآوری اینکه فرصت سپاه تا دی‌ماه به پایان می‌رسد، یادآور شد: علاوه بر سپاه، ستاد اجرایی فرمان امام(ره) هم پیشنهاد مشترکی برای توسعه آزادگان جنوبی ارائه کرده و قرار است این شرکت‌ها با برخی از شرکت‌های معتبر و صاحب فناوری خارجی جوینت شوند.

زنگنه هدف از توسعه میدان‎های نفتی ایران را بالا بردن ضریب بازیافت مخازن عنوان کرد و افزود: با حفاری چاه‎های متعدد هم می‌توان تولید را افزایش داد‌ اما هدف ما افزایش ضریب بازیافت از مخازن است.

وزیر نفت درباره اینکه آیا متن قراردادهای جدید نفتی نهایی شده است، اظهار کرد: هنوز این متن نهایی نشده است و مراحل پایانی را می‌گذراند و هم‌اکنون در حال بررسی تایید صلاحیت شرکت‌های خارجی هستیم.

زنگنه در واکنش به شیطنت‎های رسانه‌ای درباره اینکه وزارت نفت تنها شرکت‎های خارجی را تایید صلاحیت می‌کند، گفت: تایید صلاحیت شرکت‎های داخلی پیش از این انجام شده و ١١ شرکت تایید صلاحیت شده‌اند و در این مرحله نوبت شرکت‎های خارجی است.

به گفته وی، تا زمان ارزیابی صلاحیت‏‎ها، متن مدل جدید قراردادهای نفتی هم نهایی می‌شود.

آخرین اولتیماتوم گازی ایران به هند

بیژن زنگنه در خصوص تعیین تکلیف قرارداد میدان مشترک گازی فرزاد B در خلیج‌فارس گفت: تاکنون چندین دور مذاکره با شرکت ONGC هند برای توسعه این میدان گازی انجام شده، اما پیشنهاد هندی‌ها برای مدل اقتصادی توسعه این میدان مورد تایید نیست.

وزیر نفت گفت: پیشنهاد مدل مالی آنها قابل قبول نیست و منتظر پیشنهاد جدید آنها هستیم.

زنگنه تصریح کرد: در هر حال دوره‌های آخر است و به هندی‌ها اعلام کردیم باید پیشنهاد قابل قبول ارائه دهند. آنها همین ماه می‌آیند و امیدوارم همکاری با هندی‌ها حذف نشود، اما اگر مدل مالی آنها قابل قبول نباشد، مجبور به حذف آنها می‌شویم.

وی همچنین مبنی بر انتقاد شرکت‌های پتروشیمی از تغییر فرمولی ناعادلانه و غیرمنطقی برای فروش خوراک اتان توضیح داد: از فرمول و قیمت‌های تعیین شده برای فروش اتان دفاع می‌کنم.

این مقام مسوول، با بیان اینکه هم‌اکنون برای فروش یک میلیون تن اتان چهار میلیون تن تقاضا در داخل کشور وجود دارد، تاکید کرد: اگر پتروشیمی‌ها فکر می‌کنند که قیمت‌های فعلی گران است، قطعا مزایده فراهم می‌کنیم و یک‌ونیم برابر قیمت‌های فعلی، خوراک اتان را به فروش می‌رسانیم.

به گفته وزیر نفت شرکت‌هایی که از خوراک اتان استفاده می‌کردند سال گذشته به ترتیب ۴٨ و ۵١ درصد سود خالص دریافت کردند.

زنگنه همچنین در پاسخ به پرسش دیگر که هندی‌ها به دلیل بالا بودن گاز در ایران از مشارکت و سرمایه‌گذاری در صنایع پتروشیمی کشور انصراف داده‌اند، توضیح داد: هندی‌ها به دنبال موضوع دیگری بودند و به آنها اعلام کردیم اگر آنها گازی با این قیمت در جای دیگر دنیا پیدا کردند، ایران خریدار آن است.

دست و پای صنعت نفت را با انواع سیاست‌زدگی می‌بندیم

امیرحسین زمانی‌نیا نیز در همایش «بررسی الزام‎ها و چالش‌های قراردادهای مشارکت و ابزارهای مالی سرمایه‌گذاری در صنعت نفت» عنوان کرد: قراردادهای جدید نفتی را باید به نحوی آماده می‌کردیم که این قراردادها بلافاصله پس از برجام امضا و از فرصت‎ها به نحو مطلوب استفاده شود‌ اما آنقدر همایش‎ها و سمینارها یا جلسه‎ها در دانشگاه‎ها برگزار کردیم و آن‌طور که باید و اقتضا می‌کرد به مسایل اصلی نپرداختیم که حصول اجماع درباره قراردادها تا این حد زمان‌بر شد.

وی با بیان اینکه «ایرانی‎ها بسیار انسان‌های سیاسی‌‌ هستند»، ادامه داد: از صنعت نفت انتظار می‌رود پیشران توسعه اقتصادی کشور باشد، حال آنکه سیاست‌زدگی‎ها دست و پای این صنعت را بسته است.

معاون وزیر نفت در امور بین‌الملل و بازرگانی اظهار کرد: در طول بیش از یکصد سال قدمت صنعت نفت ایران به مزیت برخورداری از رتبه نخست ذخایر نفت و گاز دنیا افتخار می‌کنیم سپس نتیجه می‌گیریم با وجود این ذخایر، دنیا نمی‌تواند منابع انرژی ایران را نادیده گیرد؛ در حالی که تحریم‎ها ثابت کرد دنیا می‌تواند منابع انرژی ما را نادیده گیرد.

زمانی نیاز در این باره گفت: کشورها برای تامین منافع خود، در روابط بین‌الملل بسیار بی‌رحمانه برخورد می‌کنند؛ همانطور که در تحریم‎ها به‎طور ظالمانه عمل کردند و ذخایر هیدروکربوری ایران را نادیده گرفتند.

معاون وزیر نفت با بیان اینکه در دنیای امروز باید واقعیت‎ها را مدنظر قرار داد و در مدیریت منابع انرژی خوب عمل کرد، افزود: هم‌اکنون صنعت نفت ایران با قدمت بیش از صد سال، از نظر نسبت تولید به ذخایر، وضع مطلوبی ندارد و کشورهایی مانند عربستان و روسیه بسیار بیش از ایران تولید می‌کنند و ظرفیت پالایشگاهی دارند؛ حتی عراق از ایران بیشتر تولید می‌کند و صنعت نفت ما با نسبت کنونی تولید به ذخایر به جایگاهی بیش از این نمی‌رسد.

زمانی نیا گفت: متاسفانه ما در نشان دادن و معرفی ظرفیت‎های خود ماهر نیستیم.

وی با اشاره به حدود تعداد پرشمار دیدارهای خود با وزیران و معاونان وزیران کشورهای خارجی در زمان پسابرجام گفت: با وجود زمان بسیاری که برای نهایی شدن قراردادهای جدید نفتی صرف شد‌ اما خوشبختانه الگوی این قراردادها نهایی شده و شرکت‎های بین‌المللی مایل به سرمایه‌گذاری در صنعت نفت ایران هستند.

معاون وزیر نفت در امور بین‌الملل و بازرگانی ادامه داد: تمایل شرکت‎های خارجی به همکاری با ایران، نه به این دلیل که نتوانند ذخایر نفت و گاز ما را نادیده گیرند، بلکه به دلیل این است که وجهه ایران در سطح بین‌المللی در حال تغییر و بازده سرمایه‌گذاری در پروژه‌های صنعت نفت ایران مطلوب است.

زمانی نیا گفت: هم‌اکنون پیش ارزیابی شرکت‎های بین‌المللی برای حضور در مناقصه‎‎های قراردادهای نفتی ایران آغاز شده و مذاکرات جدی با شرکت‎های روسی، چینی، اروپایی و… در دست اقدام است.

معاون وزیر نفت در امور بین‌الملل و بازرگانی درباره اهداف دیپلماسی انرژی ایران گفت: باید برای تبدیل ایران به مرکز مبادلات و مدیریت بازار انواع حامل‎های انرژی تلاش کنیم.

وی با بیان اینکه همسایگان ایران به منابع ما نیاز دارند، یادآور شد: فرصت‎های زیادی در دریای خزر و در بخش سواپ و ترانزیت نفت خام در شمال کشور وجود دارد و در این زمینه مذاکراتی در دستور کار است.

۶ قرارداد جدید نفتی امضا می‌شوند

معاون امور توسعه و مهندسی شرکت ملی نفت با بیان اینکه در حال حاضر با ۱۰ شرکت‌ بین‌المللی تفاهمنامه(MOU) امضا شده است، افزود: قرارداد شش شرکت دیگر هم به زودی امضا می‌شود.

منوچهری در همایش بررسی الزامات و چالش‌های قراردادهای مشارکت و ابزارهای مالی سرمایه‌گذاری در صنعت نفت با بیان اینکه ایران دارای ۱۵۷ میلیارد بشکه ذخایر نفت است، افزود: این به این معنی است که ۱۵۰ میلیارد ذخایر قابل استحصال داریم بنابراین هر چه بتوانیم اکتشاف جدید انجام دهیم یا با تکنولوژی‌های جدید بتوانیم ذخایر بیشتری برداشت کنیم و ضریب بازیافت را افزایش دهیم سرمایه‌گذاری زیرزمینی ما نیز افزایش پیدا می‌کند.

وی با تاکید بر اهمیت میادین نفتی مشترک، اظهار کرد: با وجود اینکه میادین نفتی مشترک برای ما مهم است مخازنی داریم که ممکن است در آینده قابل بهره‌برداری مطلوب نباشد و باید از این میادین با تکنولوژی‌های جدید به نحو احسن بهره‌برداری کنیم.

وی با اشاره به مدل‌های جدید قراردادهای نفتی، گفت: در مدل جدید قرارداد نفتی سرمایه‌گذاری ممکن است چند مرحله‌ای باشد و در هر مرحله‌ای که سرمایه‌گذاری صورت می‌گیرد در بودجه سالانه به تصویب می‌رسد و بعد بازپرداخت سرمایه‌گذاری با نرخ بهره‌وری پایین آغاز می‌شود. از ابتدا بر اساس حجم تولید طی ۱۵ سال رقمی را در نظر می‌گیریم و شرکت طرف قرارداد سالانه مابه‌ازای تولید از سود و پاداش بهره‌مند می‌شود. اگر شرکت نتواند به اهداف تولید برسد حداقل جریمه آن، این است که از سود بهره‌مند نمی‌شود. دوره بازپرداخت سرمایه نیز ۱۰ ساله است.

معاون امور توسعه و مهندسی شرکت ملی نفت با بیان اینکه عطش دنیا در توسعه مخازن ایرانی زیاد است، بیان کرد: کشورهای خارجی پتانسیل زیادی را در ایران می‌بینند. از طرف دیگر ظرفیت داخلی توان خوبی دارد. پیش‌بینی ما این است که حتی در میدان‌های بزرگ که اجراکننده شرکت خارجی است ۷۰ درصد کار را به شرکت‌های ایرانی بدهیم.

منوچهری ادامه داد: در حال حاضر با حدود ۱۰ شرکت بین‌المللی قرارداد MOU امضا کرده‌ایم و شش شرکت دیگر هم آماده امضای قرارداد هستند. برنامه‌ریزی برای مناقصه‌های بالادستی شده و آماده دریافت پیشنهادها هستیم.

ضرورت افزایش ضریب بازیافت

مشاور رییس‌جمهور‌ بر ضرورت برداشت از میدان‌های نفت و گاز مشترک و افزایش ضریب بازیافت از مخازن نفت تاکید کرد و گفت: اجرای قراردادهای جدید نفتی به تحقق این اهداف کمک می‌کند.

الهام امین‌زاده نیز در این همایش چارچوب‌ها و ظرفیت‌های قراردادهای مشارکت در صنعت نفت انواع قراردادهای مشارکت و چالش‌های پیش روی آن را تشریح کرد.

وی گفت: در حوزه حقوقی، چگونگی افزایش مشتریان راهبردی ایران، تنوع‌بخشی به روش‌های حقوقی بررسی و امکان مشارکت بیشتر بخش‌خصوصی در صنعت نفت و گاز فراهم شود.

مشاور رییس‌جمهور‌ در امور حقوق شهروندی بر جذب سرمایه و فناوری‌های نو تاکید کرد و افزود: قراردادهای جدید نفتی از این لحاظ دارای انعطاف کافی است.

امین‌زاده بر حفظ حاکمیت و مالکیت ایران بر منابع نفت و گاز در قراردادهای جدید نفتی تاکید کرد و گفت: امضای این قراردادها در مرحله نخست با شرکت‌های داخلی، به اعتمادسازی این قراردادها در سطح کشور کمک کرد.

وی با اشاره به تلاش‌های موسسه مطالعات حقوق انرژی دانشگاه تهران در مسیر بررسی راهکارها برای استفاده بهینه از ظرفیت‌های داخلی و بین‌المللی صنعت نفت کشور، ادامه داد: بحث ارتباط دانشگاه و صنعت که در این زمینه دنبال می‌شود، بسیار حائز اهمیت است.