نفرین نفت

گروه انرژی- اقتصاد ایران تا حد زیادی به صادرات نفت وابسته است و همین امر سبب شده است تا این منبع که قرار بود پشتوانه توسعه اقتصاد ایران باشد، اکنون به پاشنه آشیل کشور در برابر دشمنان تبدیل شود‌.
پنجمین کشور تولید‌کننده نفت در جهان، یکی از حساس‌ترین روزهای دیپلماسی اقتصادی خود را تجربه می‌کند‌.
فشارهای بین‌المللی، نابسامانی‌های سیاست داخلی و بحران نرخ ارز، باعث شده تا کارشناسان کسری حداقل ۱۰۰ تا ۱۳۰ هزار میلیارد تومانی را برای بودجه کشور در سال‌جاری پیش‌بینی کنند‌.
در موضوع تحریم‌های نفتی ایران، چیزی که بیش از خود تحریم‌ها به چشم می‌آید اتحاد قابل‌توجه تمامی نهادهای آمریکایی برای به صفر رساندن میزان صادرات نفت ایران است‌.
تلاش رییس‌جمهور آمریکا، وزارت خزانه‌داری، کنگره و تمامی موسسات و افرادی که عقبه‌ فکری جنگ اقتصادی و روانی علیه ایران را تشکیل می‌دهند همه نشان از برنامه‌ریزی دشمن برای وارد کردن شوک اقتصادی به ایران از طریق اعمال تحریم‌های نفتی است‌.
تقریبا ۵۰ درصد از درآمدهای ملی بودجه و ۸۰ درصد از صادرات کشور از منابع نفتی تامین می‌شود و با لغو معافیت‌های خرید نفت از ایران تحقق صادرات یک و نیم میلیون بشکه نفت که در بودجه ۹۸ پیش‌بینی شده است بعید به نظر می‌رسد و این یعنی کاهش درآمدهای ارزی که وضعیت بحرانی را برای کشور ایجاد خواهد کرد‌.
کشورهایی که صادرات متنوعی ندارند و همه تخم‌مرغ‌ها را در سبد محصولاتی محدود (عمدتا مواد خام) گذاشته‌اند، اقتصادشان بسیار آسیب‌پذیرتر از بقیه کشور‌هاست و در برابر شوک‌های ناگهانی اقتصادشان بیشتر متلاطم می‌شود و حتی شاید متلاشی شدن اقتصاد را به همراه داشته باشد‌. (*نقشه ۱)
در این میان مقابله با جنگ اقتصادی آمریکا در حوزه تحریم نفتی، ادبیات و ابزارهای خاص خودش را می‌طلبد و برنامه‌ریزی‌های مقابله‌ای باید با توجه به فضای جنگ اقتصادی تعریف شود‌.
به عقیده کارشناسان یکی از راه‌هایی که پیش‌روی حاکمیت وجود دارد این است که صادرکنندگان غیرنفتی را مجبور کند تمام دلار‌های حاصل از صادرات را وارد اقتصاد کشور کنند‌ زیرا باید به نوعی این درآمد ارزی از طریق صادرات غیرنفتی تامین شود‌. راهکار دیگر این که با توجه به اینکه درآمد ارزی ناشی از فروش نفت کاهش چشمگیری پیدا می‌کند باید به طور کامل به سمت درآمد‌های مالیاتی برویم و دست به یک اصلاحات اساسی در بازتوزیع ثروت بزنیم.
از سویی برخی از کارشناسان بر این باورند برای فرار از نفرین نفت یک راه خوب متنوع کردن صادرات است و راه آن تقویت بخش خصوصی است
بسیاری از فعالان اقتصادی و بازرگانی بر این باورند دولت با مهیا کردن بستر فعالیت بخش خصوصی و صرف کمترین هزینه می‌تواند به اهداف اقتصادی پیش‌بینی شده در برنامه ششم دست پیدا کند‌.
همچنین کارشناسان معتقدند که یکی دیگر از راهکارهای اساسی بی‌اثرکردن تحریم‌های نفتی حل معضل خام فروشی نفت است‌. موضوعی که با دوراندیشی سیاستگذاران این حوزه به‌راحتی قابل‌حل است‌.
تبدیل نفت خام به فرآورده و تکمیل زنجیره‌ آن، چند برابر ارزش‌افزوده بیشتر تولید می‌کند و از همه مهم‌تر قابلیت تحریم‌پذیری نفت خام که باعث بی‌ثباتی وضعیت کشور می‌شود را برای همیشه از بین می‌برد زیرا فروش فرآورده بسیار آسان‌تر از نفت خام است‌.
توسعه‌ صنعت پالایش به سه فاکتور اساسی فناوری، نیروی انسانی متخصص و تامین مالی بستگی دارد‌. به اعتقاد کارشناسان حوزه نفت تنها گلوگاه موجود در مسیر توسعه صنایع پتروپالایشی تامین مالی آن است که در صورت تصویب و اجرای طرح توسعه‌ ظرفیت پالایشگاهی کشور که در انتظار ورود به صحن علنی و تصویب نمایندگان مجلس است می‌توان بخش بزرگی از نقدینگی موجود در جامعه را به سمت توسعه این صنعت سوق داد‌.