18 - 12 - 2019
نقشه تصاحب بازار اروپا
گروه انرژی- غول گازپروم در کنار پروژه پرسروصدای نورد استریم ۲، ساخت خط لوله ترکاستریم را در دست اجرا دارد. با راهاندازی این دو پروژه راهبردی، شاهد افزایش تاثیرگذاری روسها در بازار انرژی اروپا خواهیم بود. همچنین گامی بلند در مسیر تحقق رویاهای رهبران آنکارا در ایجاد یک هاب گازی در مرزهای اروپا برداشته خواهد شد.
روابط مسکو و آنکارا نزدیکتر از همیشه بوده و با تحویل سامانه اس- ۴۰۰، ترکها بیش از همیشه به مردان یخی نزدیک شدهاند. برخلاف نورد استریم ۲ که با مخالفت گسترده ایالاتمتحده و تعدادی از کشورهای غربی روبهرو شده، تاکنون گازپروم با مانعی در اجرای این خط لوله روبهرو نشده است.
در سال ۲۰۱۸ میلادی، روسیه تامینکننده ۴۰ درصد گاز وارداتی دولتهای اروپایی بوده است. همچنین ۵۳ درصد گاز وارداتی ترکیه نیز توسط روسها تامین شده است. ترکیه دومین بازار بزرگ گاز صادراتی روسها پس از آلمان هستند.
تعدادی از کارشناسان غربی معتقدند گاز صادراتی به ابزاری برای تحقق اهداف ژئوپلیتیک کشورهای فروشنده آن در بازارهای خریدار تبدیل شده است.
دونالد ترامپ از مخالفان اصلی پروژه ترکاستریم بوده و بارها از لزوم محدود کردن سلطه روسها بر بازار گاز اروپا سخن گفته است. در آخرین نشست ترامپ و اردوغان، رهبران دو کشور گفتوگویی طولانی در مورد خط لوله در حال ساخت ترکاستریم داشتند، اما هیچکس نمیداند که آیا این پروژه توسط کاخ سفید تحریم خواهد شد و یا خیر.
رویای نافرجام خروج بازار گاز اروپا از زیر سایه روسها
به گزارش میز نفت در سالهای گذشته دولتهای غربی نگرانیهای زیادی در مورد دسترسی خود به گاز طبیعی ارزان و پایدار داشتهاند. پس از قطع گاز صادراتی روسیه به اوکراین در زمستان ۲۰۱۴ میلادی بهعنوان ترانزیتکننده کلیدی گاز به دولتهای اروپایی، شاهد بحرانی بیسابقه در قاره سبز بودیم.از سال ۲۰۰۶ میلادی تاکنون سه بار صدور گاز روسیه به اروپا از طریق اوکراین متوقف شده است. این اقدام مسکو مشکلات بسیاری برای شهروندان و صنایع اروپا پدید آورده بود. رهبران اروپا از سالها پیش، منابع جدیدی برای تامین گاز مورد نیاز خود نظیر LNG ایالاتمتحده در اختیار داشتهاند. هرچند به دلیل قیمت بالای این محصول، همچنان میزان واردات LNG از ایالاتمتحده اندک است.
باوجود تلاش اروپاییها برای متنوع کردن منابع تامین گاز مصرفی و خروج از سایه خرسها، در سال ۲۰۱۸ میلادی شاهد اوجگیری میزان خرید این منبع انرژی از روسها بودهایم. با اوجگیری اختلافات روسیه و اوکراین و اسارت ۲۴ دریانورد اوکراینی، رهبران کییف در اواخر سال گذشته خواهان اعمال تحریمهایی جدید علیه مسکو شدند. لذا با افزایش تنشها، ممکن است باز هم شاهد قطع گاز صادراتی روسیه به اوکراین باشیم.
اروپاییها خواهان ایجاد مسیرهای جدید عرضه گاز طبیعی هستند. روز ۷ دسامبر سال گذشته مقامات ایتالیایی موافقت خود را با ساخت بخش نهایی کریدور گازی جنوبی اعلام کردند. این طرح با حمایت اتحادیه اروپا و با هدف واردات گاز تولیدی از میادین دستنخورده اعماق دریای کاسپین در حال اجراست.
تاکنون ۷۵ درصد این کریدور اجرا شده و بخش اتصال خط لوله به ایتالیا از طریق دریای آدریاتیک در حال اجراست. در صورت اجرای پروژه ۴۰ میلیارد دلاری کریدور گازی جنوبی براساس برنامه اعلامشده سرانجام در سال ۲۰۲۰ میلادی شاهد عرضه گاز آذربایجان به دولتهای اروپایی خواهیم بود اما اجرای این پروژه نشان داد که استقلال گازی اروپا تا چه میزان پرهزینه، دشوار و زمانبر است.
متخصصان برنامهریزی کمیسیون اروپا دو دهه پیش پیشنهاد کرده بودند یک خط لوله انتقال گاز تولیدی از ایران و یا ترکمنستان به سوی اروپا ساخته شود اما به دلیل تحریمهای ایران و نامشخص ماندن رژیم حقوقی دریای کاسپین این طرح نیمهکاره رها شد. رهبران عشقآباد نیز ترجیح دادند گاز خود را به چینیها بفروشند.
لذا آذربایجان بهعنوان تامینکننده کلیدی گاز مورد نیاز اتحادیه اروپا برگزیده شد. بیش از ۱۰ شرکت نظیر بیپی، تیپیایاو و سوکار در ساخت کریدور گازی جنوبی مشارکت دارند و پس از سالها برنامهریزی و اجرای این طرح پیچیده، ظرفیت کنونی آن سالانه ۱۶ میلیارد مترمکعب است که حدود نصف میزان گاز برنامهریزیشده اولیه توسط کارشناسان اتحادیه است. این کریدور در شرایط کنونی و با ۴۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری تنها دو درصد نیاز بازار اروپا به گاز طبیعی را تامین خواهد کرد.
با قیمتهای کنونی، بهای تمامشده گاز عرضهشده کریدور در ترکیه و جنوب شرقی اروپا رقابتی است، اما بهای گاز عرضهشده در بازارهای غرب اروپا، بالا و غیررقابتی خواهد بود. حضور شرکت روسی لوکاویل (که روابط آشکاری با کرملین دارد) در کنسرسیوم مجری کریدور گازی جنوبی، از دیگر عوامل نگرانکننده برای اروپاییهاست.
پوتین، فرشته نجات دولت اردوغان؟
دولتهای روسیه و ترکیه علاوه بر این پروژه، در حوزههای راهاندازی سامانه اس- ۴۰۰ و ساخت نخستین نیروگاه هستهای ترکیه با نام آکویو توسط شرکت روساتم در سواحل مدیترانه نیز همکاری دارند. با راهاندازی خط لوله ترکاستریم، شاهد افزایش چشمگیر سهم روسیه در بازارهای گاز جنوب و جنوب شرقی اروپا خواهیم بود.
همه این قراردادها نشان میدهد رهبران ترکیه میان غرب و شرق به یک انتخاب ژئوپلیتیک دست زدهاند. آنکارا از سالها پیش خواهان استفاده از موقعیت راهبردی جغرافیایی خود در میان سه قاره اروپا، آسیا و آفریقا و پل خشکی اتصال خاورمیانه و حوزه دریای کاسپین به قاره سبز با ایجاد هاب گازی است. بسیاری از تحلیلگران معتقدند خط لوله ترکاستریم رقیب خط لوله کریدور گازی جنوبی است که از حمایت ایالاتمتحده برخوردار است. این کریدور گاز تولیدشده از میادین دریای کاسپین کشور آذربایجان را به دروازههای اروپا منتقل میکند.
کریدور گازی جنوبی دارای سه بخش است؛ خط لوله قفقاز جنوبی در خاک آذربایجان و گرجستان، خط لوله ترنس آناتولین در خاک ترکیه و بخش خط لوله ترنس آدریاتیک از یونان تا آلبانی و در ادامه تا ایتالیا. مجموع ظرفیت این پروژه ۱۶ میلیارد مترمکعب در سال است که برابر با ظرفیت رشته اول خط لوله ترکاستریم (طراحیشده برای تامین تقاضای بازار داخلی ترکیه) است. رشته نخست خط لوله ترکاستریم در حال تست و راهاندازی است، اما خط لوله تاپ در سال ۲۰۲۰ میلادی عملیاتی میشود.
سوال کلیدی این است که آیا ترکها در مقایسه با روسها، شرکای قابلاعتمادتری برای خرید گاز طبیعی خواهند بود؟ آمریکاییها که معتقدند باید از توسعه روابط ترکیه بهعنوان یکی از اعضای ناتو با مردان یخی جلوگیری کرد، از مدتها پیش در حال لابی برای گاز کریدور گازی جنوبی در جنوب اروپا هستند.تا پایان سال جاری، رشته نخست خط لوله ترکاستریم راهاندازی خواهد شد. گازپروم که در پروندههای انحصار در بازار گاز اروپا، میلیاردها دلار جریمه پرداخت کرده، تلاش میکند با ایجاد شراکت با شرکتهای اروپایی، بار دیگر بر سهم بازار خود در این قاره بیفزاید.بسیاری از دولتهای اروپایی در حال ساخت پایانههای واردات LNG هستند و ترکها برای فروش گاز به دولتهای اروپایی و ایجاد یک هاب جدید گازی با کار دشواری روبهرو خواهند بود.
روابط روسیه و ترکیه از فراز و نشیبهای زیادی برخوردار بوده است. آنها در سال ۲۰۱۵ میلادی و پس از سرنگونی یک هواپیمای روسی در مرز سوریه تا قطع کامل روابط پیش رفتند. حمایت مسکو از کردهای سوریه نیز با مخالفتهای گسترده آنکارا روبهرو بوده است. بدین ترتیب اگرچه گازپروم خواهان دستکاری در قیمتها و مسیرهای صادرات گاز به اروپاست، اما آنکارا نباید به اسب تروای مردان یخی در اتحادیه اروپا تبدیل شود!
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد