نقش صندوق‌های ثروت ملی در سال ۲۰۲۴

نگین حیدری‌زاده*
در سال ۲۰۲۴، بازارهای مالی جهانی تحت‌تاثیر مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی و سیاسی، عملکردی متفاوت اما به‌طور کلی مثبت داشتند. این سال شاهد بازدهی‌های قابل‌توجهی در بسیاری از بازارها بود، در حالی که برخی دیگر نیز با چالش‌های اقتصادی و سیاسی روبه‌رو شدند. تحلیل دقیق این بازارها و واکنش صندوق‌های ثروت ملی به این شرایط، نشان‌دهنده استراتژی‌های هوشمندانه و بازدهی‌های متنوع این صندوق‌هاست. بازارهای سهام جهانی در سال۲۰۲۴ با رشد 1/18‌درصدی همراه شدند که نشان‌دهنده خوشبینی گسترده و تمایل به ریسک در میان سرمایه‌گذاران بود. این رشد بازتابی از بهبود وضعیت اقتصادی در بسیاری از کشورها و همچنین سیاست‌های پولی حمایتی بود که فضای مطلوبی برای سرمایه‌گذاری در بازار سهام ایجاد کرده بود. در این میان، صندوق‌های ثروت ملی به‌ویژه در مناطق پیشرفته، بطور فعال از این فرصت‌ها بهره‌برداری کردند و با گسترش سبد سهام خود، سعی در افزایش بازدهی داشتند. با این حال، برخی بازارها به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه با چالش‌های سیاسی و اقتصادی مواجه شدند. به عنوان مثال، شاخص‌های «BOVESPA» در برزیل و «KOSPI» در کره‌جنوبی با کاهش ۱۰‌درصدی روبه‌رو شدند. این افت‌ها به‌دلیل بی‌ثباتی سیاسی و عدم قطعیت اقتصادی در این مناطق بود که بر تمایل به سرمایه‌گذاری و رشد بازار تاثیر منفی گذاشت. در کنار بازار سهام، بازار اوراق قرضه نیز در سال۲۰۲۴ رشد ملایمی معادل ۲‌درصد داشت. این رشد نسبتا پایدار در اوراق قرضه جهانی نشان‌دهنده ثبات نسبی در شرایط اقتصادی بود. عوامل کلیدی این روند شامل ثبات نسبی تورم در بسیاری از کشورهای بزرگ و پیش‌بینی‌های قابل‌اعتماد در خصوص نرخ بهره توسط بانک‌های مرکزی نظیر فدرال‌رزرو بود که باعث کاهش نوسانات در این بازار شد. صندوق‌های ثروت ملی نیز با رویکردی محتاطانه از این بازار به‌عنوان ابزاری برای تنوع بخشیدن به سبد سرمایه‌گذاری خود استفاده کردند و در کنار دیگر دارایی‌ها، سرمایه‌گذاری در اوراق قرضه را به‌عنوان گزینه‌ای کم‌ریسک‌تر و با بازدهی پایدار مدنظر قرار دادند.
یکی از بخش‌های برجسته سال۲۰۲۴، رشد چشمگیر در بازارهای خصوصی بود که با افزایش 2/21‌درصدی روبه‌رو شد. این افزایش چشمگیر ناشی از تقاضای بالای سرمایه‌گذاری‌های جایگزین بود که می‌تواند بازده بالاتری نسبت‌به بازارهای سنتی سهام و اوراق قرضه ایجاد کند. صندوق‌های ثروت ملی به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه به این بازارها توجه بیشتری داشتند. رشد سرمایه‌گذاری‌های خصوصی به‌ویژه در بخش‌های فناوری و انرژی تجدیدپذیر، فرصت‌های جدیدی برای تنوع و افزایش بازده بلندمدت فراهم کرده است.بازار زیرساخت‌ها نیز در سال۲۰۲۴ با رشد 9/10‌درصدی همراه شد که نشان‌دهنده افزایش تقاضا برای دارایی‌های واقعی و پروژه‌های بلندمدت است. این رشد به‌ویژه در پروژه‌های انرژی‌های تجدیدپذیر، حمل‌ونقل و فناوری‌های نوین مشاهده شد. صندوق‌های ثروت ملی با سرمایه‌گذاری در پروژه‌های زیرساختی به‌ویژه در بخش‌های انرژی‌های پاک و حمل‌ونقل، به‌دنبال بهره‌برداری از فرصت‌های پایدار و بلندمدت بودند. بسیاری از صندوق‌ها به‌ویژه در کشورهای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا، با استفاده از شراکت‌های دولتی- خصوصی (PPP)، به تامین مالی پروژه‌های بزرگ زیرساختی پرداختند. این تحلیل‌ها و استراتژی‌ها، درس‌های ارزشمندی برای صندوق توسعه ملی ایران به همراه دارد.
با توجه به عملکرد موفق صندوق‌های ثروت ملی در سال۲۰۲۴، ایران می‌تواند از این تجربیات بهره‌برداری کند. یکی از مهم‌ترین نکات، تنوع در سبد سرمایه‌گذاری است. صندوق‌های موفق منطقه‌ای مانند «PIF» عربستان و «Mubadala» امارات توانستند با سرمایه‌گذاری در پروژه‌های عظیم زیرساختی و فناوری، از جمله پروژه نئوم و بخش انرژی تجدیدپذیر، بازده بالایی کسب کنند و این نشان‌دهنده اهمیت ایجاد تنوع در سبد دارایی‌هاست. برای صندوق توسعه ملی ایران، این تنوع می‌تواند شامل سرمایه‌گذاری در بازارهای نوظهور منطقه‌ای، به‌ویژه کشورهای عضو ECO و تمرکز بر حوزه‌هایی با پتانسیل بازده بالا مانند فناوری‌های پیشرفته، انرژی تجدیدپذیر و زیرساخت‌های دیجیتالی باشد. یکی دیگر از نکات کلیدی، توسعه همکاری‌های بین‌المللی است. صندوق‌های موفق منطقه‌ای مانند «PIF» و «Mubadala» نشان داده‌اند که شراکت‌های استراتژیک بین‌المللی، به‌ویژه از طریق مشارکت در پروژه‌های مشترک، می‌تواند به رشد پایدار کمک کند. صندوق توسعه ملی ایران می‌تواند با تقویت همکاری‌های بین‌المللی و مشارکت در پروژه‌های مشترک با سایر صندوق‌های ثروت ملی و نهادهای مالی بین‌المللی، به بهبود وضعیت اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی کمک کند.
تمرکز بر بازارهای خصوصی و زیرساختی نیز از دیگر استراتژی‌های موفق صندوق‌های ثروت ملی است که ایران باید به آن توجه کند. رشد 2/‏21‌درصدی در بازارهای خصوصی و 9/‏10‌درصدی در بخش زیرساخت‌ها، نشان‌دهنده تقاضای بالای سرمایه‌گذاران برای این دارایی‌هاست. صندوق توسعه ملی ایران می‌تواند با سرمایه‌گذاری در پروژه‌های زیرساختی داخلی و منطقه‌ای، از این روند بهره‌برداری و به گسترش این حوزه‌های اقتصادی کمک کند. مدیریت ریسک و ثبات اقتصادی نیز نکته‌ای است که صندوق‌های ثروت ملی موفق به‌ویژه در کشورهای پیشرفته به آن توجه دارند. ایجاد سیستم‌های شفاف و کارآمد برای مدیریت ریسک و استفاده از فناوری‌های نوین در تحلیل داده‌ها، می‌تواند به حفظ پایداری و افزایش بازدهی صندوق کمک کند. صندوق توسعه ملی ایران باید به‌طور ویژه بر این جنبه تاکید کرده و از ابزارهای مدرن برای مدیریت ریسک استفاده کند.
در نهایت، ایران با موقعیت استراتژیک خود در منطقه و دسترسی به بازارهای آسیای میانه، خلیج‌فارس و اوراسیا، می‌تواند نقشی محوری در جذب سرمایه‌گذاری‌های منطقه‌ای ایفا کند. صندوق توسعه ملی ایران می‌تواند با استفاده از این موقعیت جغرافیایی، پروژه‌های مشترک در حوزه انرژی، حمل‌ونقل و تجارت منطقه‌ای را توسعه دهد و به‌عنوان یک قطب اقتصادی در منطقه شناخته شود. عملکرد موفق صندوق‌های ثروت ملی در سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد که ترکیب استراتژی‌های هوشمندانه، تنوع در سبد دارایی‌ها و همکاری‌های بین‌المللی می‌تواند نقش صندوق توسعه ملی ایران را در اقتصاد جهانی ارتقا دهد. با اتخاذ این رویکردها، صندوق توسعه ملی می‌تواند نه‌تنها به بهبود اقتصادی کشور کمک کند، بلکه به الگویی برای دیگر صندوق‌های منطقه‌ای تبدیل شود.
* مدیر همکاری‌های بین‌‌الملل صندوق توسعه ملی ایران