نقش کمرنگ شهرداری

گروه جامعه- وضعیت ساماندهی کارتن‌خواب‌ها هر روز در حال پاسکاری بین سازمان‌های مختلف ادامه پیدا می‌کند. در حالی که نهادهای مختلفی از وزارت بهداشت و بهزیستی و شهرداری مسوول رسیدگی به وضعیت این افراد هستند، اما هر از چندی یکی از این سازمان‌ها از وظایف انسانی و سازمانی خود شانه خالی می‌کند و پیگیری امور آن را به دیگری واگذار می‌کند. به طوری که این پاسکاری‌ها و بی‌توجهی‌ها در شان انسانی هیچ‌یک از این افراد نیست که به اندازه کافی در جامعه نادیده گرفته می‌شوند.
در سال‌های اخیر آنقدر بی‌توجهی و بی‌اهمیتی نسبت به این دست اقشار سرخورده و آسیب‌دیده و بی‌پناه جامعه زیاد بوده که ان‌جی‌اوهای مختلفی از جمله موسسه حمایت از کارتن‌خواب‌ها و موسسه طلوع بی‌نشان‌ها ایجاد شد تا به صورت گسترده و با کمک مردم خیر بتوانند از این قشر که همیشه در این مملکت نادیده گرفته شده‌اند، حمایت کنند. به صورتی که اگر این موسسات نبودند مشخص نبود چه اتفاقات سهمگین و تاسف‌باری برای تعداد زیادی کارتن‌خواب در این شهر رخ می‌داد و سالانه چند نفر از آنها از بین می‌رفتند. اما این سازمان‌های مردم‌نهاد با مدیریتی درست بودند که توانستند نه تنها بسیاری از آنها را به زندگی بازگردانند، بلکه به قشری از واخوردگان اجتماع آموخت که با همین وضعیت چطور به نحو بهتری زندگی کنند و کمتر به خودشان آسیب بزنند. هدف ابتدایی موسسات خیریه رساندن بدیهیات غذایی و پوشاکی به کارتن‌خواب‌ها بود اما کم‌کم آموزش‌های مختلف و رسیدگی به وضعیت درمانی آنها نیز به مجموعه فعالیت‌های این سازمان‌های مردمی اضافه شد. در حالی که رییس ستاد مبارزه با مواد مخدر به «جهان‌صنعت» عنوان کرده بود: وزارت بهداشت موظف است کارتن‌خواب‌های معتاد را در بیمارستان‌هایش پذیرش کند، اما علی حیدری چندی قبل در گفت‌وگو با «جهان صنعت» عنوان کرد: همین حالا وزارت بهداشت که یکی از متولیان رسیدگی به امور کارتن‌خواب‌هاست، حمایتی از این افراد نمی‌کند و پیش آمده کارتن‌خوابی با زخم باز را اورژانس پذیرش نکرده و گفته کسی نیست او را تحویل بگیرد و ما مسوولیتی قبول نمی‌کنیم. در واقع آنقدر نسبت به چنین اتفاقاتی بی‌تفاوت هستند که طبق قانون تعریفی خودشان اقدامی برای درمان کارتن‌خواب‌ها انجام نمی‌دهند و این بی‌سرپناهان نیز در این فرآیند از بین می‌روند. حالا با وجود این اظهار‌نظرها و ادامه روند بی‌توجهی به وضعیت کارتن‌خواب‌ها از سوی سازمان‌های دولتی، مدیرعامل سازمان خدمات اجتماعی شهرداری تهران کسی است که پاسکاری جدید مسوولیت خود را آغاز کرده و از زیر بار مسوولیت خودشان شانه خالی کرده است. او با بیان اینکه ساماندهی کارتن‌خواب‌ها به معنای بازگرداندن آنان به آغوش خانواده با سازمان‌های متولی است، تاکید کرد: شهرداری فقط وظیفه دارد زیرساخت‌ها را تامین کند و ساماندهی آنان هیچ ارتباطی به شهرداری تهران ندارد.
به گزارش ایلنا، نجم‌الدین محمدی در نشست خبری خود که در گرمخانه خاوران تشکیل شد، مروری بر ایجاد گرمخانه توسط شهرداری در دهه هشتاد داشته و ابراز کرده: سال ۸۳، اولین گرمخانه‌های تهران در پارک تختی به صورت سازه چادری ایجاد شد. بعد از آن در سال ۸۵ اداره کل آسیب‌های اجتماعی شهرداری برای کاهش آسیب‌ها شکل گرفت. پس از آن، چندین گرمخانه دائمی تاسیس شد و برای افرادی که نیاز به خدمات شبانه‌روزی داشتند، گرمخانه‌های اسلامشهر و لویزان نیز ایجاد شدند. افراد بی‌سرپناه نیز از طریق سامانه ۱۳۷ با اطلاع مردمی یا از طریق گشت، شناسایی و به گرمخانه منتقل می‌شوند.
به گفته او چندین ستاد و اداره کل در سال ۸۸ ادغام و به سازمان رفاه تبدیل شدند. بر این اساس قرار بود این سازمان به صورت پیوسته به افراد خدمات ارائه کند و به ساماندهی آنان بپردازد. او در حالی که بر وظایف شهرداری در خصوص ساماندهی کارتن‌خواب‌ها تاکید کرده، گفت: وظایف شهرداری نیز در این میان مشخص است. ساماندهی ناهنجاری‌های سطح شهر یکی از وظایف شهرداری‌هاست و دادن فضا و زیرساخت‌های لازم متناسب با سرانه آسیب‌های شهر وظیفه دیگر شهرداری است. در برنامه سوم توسعه شهری تلاش شده زیرساخت‌های لازم در شهرداری ایجاد شود تا در اختیار سازمان‌های ذی‌ربط قرار گیرد. محمدی حد مسوولیت شهرداری را فراهم کردن فضا و زیر‌ساخت دانسته و نه ساماندهی آنان. «قرار نیست شهرداری متولی ساماندهی شود، اما فراهم‌سازی زیرساخت‌ها وظیفه شهرداری است. در بحث کارتن‌خواب‌ها و افراد بی‌سرپناه ما وظیفه داریم در سطح شهر حضور داشته باشیم و با وسایل نقلیه مناسب این افراد را به فضاهای مناسب منتقل کنیم. این افراد به خصوص در فصل سرما در معرض آسیب قرار دارند و ما وظیفه داریم آنان را به منطقه‌ای امن برسانیم.»
مدیرعامل سازمان خدمات اجتماعی شهرداری تهران همچنین تاکید کرده: آنچه در مدیریت جدید شهری بناست انجام شود و امیدواریم با ثبات شهردار جدید ادامه پیدا کند، بهبود کیفیت است.
محمدی در ادامه اما خبر خوب و امید‌بخشی در خصوص اینکه با گشت‌های شبانه به دنبال یافتن کارتن‌خواب‌ها هستند تا آنها در شب‌های سرد بی‌سرپناه نمانند، داده است. او تصریح کرده: یکی از دغدغه‌های مهم ما این است که درباره وجود افراد بی سرپناه به ما اطلاع‌رسانی شود. چرا که ممکن است برخی از آنان در کوچه‌ها و پس‌کوچه‌ها، از چشم گشت‌های ما مخفی بمانند. ما بیش از ۳۵ گشت در شبانه‌روز داریم و ۱۵ گشت سیار شب‌ها در سطح شهر تردد می‌کنند.
لازم به ذکر است، در هر گرمخانه به طور متوسط باید ۱۵۰ نفر حضور داشته باشند. به طور کلی ما بنا داریم برای شش هزار و ۶۰۰ نفر ظرفیت ایجاد کنیم.
او با بیان اینکه یکی از برنامه‌های ما این است که در هر منطقه دو گرمخانه داشته باشیم که یکی مختص فصول سرد باشد، عنوان کرد: هدف اصلی ما این است که بی‌سرپناه‌ها در سطح شهر آسیب نبینند. ۱۷ گرمخانه در سطح شهر با ظرفیت‌های مختلف فعال هستند. ما هم‌اکنون در سطح شهر دو هزار نفر را ساماندهی می‌کنیم. البته در فصول سرد تلاش می‌کنیم ظرفیت را افزایش دهیم و با کف‌خوابی می‌توانیم تا چهار هزار نفر را پوشش دهیم. البته این توانایی را داریم که درصورت نیاز ظرفیت‌های خود را افزایش دهیم. در سطح شهر باید ۴۴ گرمخانه مناسب ایجاد شود. اکنون مجتمع فوریت خدمات اجتماعی در سطح شهر ایجاد شده و مدیریت آن با فرماندار تهران است. ساماندهی اینگونه است که افرادی که به این مجتمع منتقل می‌شوند غربال شوند. یعنی بنابر وضعیت خود به ارگان‌های مختلف مثل کمیته امداد، بهزیستی و.‌.‌. سپرده شوند.
محمدی در ادامه تاکید کرده: قانون مقرر کرده ما زیرساخت را ایجاد کنیم. بنابراین وظیفه ساماندهی کارتن‌خواب‌ها هیچ ارتباطی با شهرداری ندارد. سازمان‌های متولی با بودجه‌های شهرداری تکلیف دارند کارتن‌خواب‌ها را ساماندهی کنند و باید در گرمخانه‌ها هریک اتاق می‌داشتند و به وظیفه ساماندهی خود می‌پرداختند. ساماندهی به این معنا که فرد به آغوش خانواده بازگردد، مربوط به چندین سازمان است. همچنین برای افرادی که تمایل ندارند به گرمخانه‌ها بیایند اتوبوس‌هایی در نظر گرفته‌ایم و همین الان یکی از آنها در میدان شوش مستقر است. تا آخر هفته دیگر، این مرکز بهاران به علاوه مرکز بهاران دروازه غار آماده بهره‌برداری می‌شوند و هر یک ظرفیت پذیرش ۲۰۰ نفر را دارند. بنابراین مراکز ما تا آخر هفته دیگر به ۱۹ عدد می‌رسد.
او در خصوص مشاهده معتادان متجاهر در سطح شهر گفت: ما مجاز نیستیم با معتادان متجاهر که در سطح شهر مصرف می‌کنند، برخورد یا مداخله‌ای داشته باشیم و برای ما در این مورد جرم تعیین شده است. برخورد و انتقال آنان برای ترک، ذیل ماده ۱۶ و با نهادهایی مثل نیروی انتظامی است.
مدیرعامل سازمان خدمات اجتماعی شهرداری تهران همچنین در پاسخ به انتقاد یکی از خبرنگاران درباره بوی بدی که در گرمخانه خاوران حس می‌شد، اظهار کرد: ای کاش ما امکانات مناسب‌تری داشتیم. همکاران ما بعضا افراد را در شرایطی به اینجا می‌آورند که خود را کثیف کرده‌اند. دوران کهریزک‌ها و شورآبادها گذشت و معتادان باید در کنار مردم بتوانند زندگی کنند و حتی مردم به آنان کمک کنند. معتادان اکنون در روز در سطح شهر حضور دارند و نمی‌توانیم آنان را طرد کنیم. برخی اعتقاد دارند سبک زندگی آنان به گونه‌ای است که نباید در سطح شهر تردد کنند، اما به هرحال این افراد نفس می‌کشند و مردم نیز کم‌کم حضور آنان را در سطح شهر می‌پذیرند.
با اظهارات جدید یکی از مسوولان شهرداری به عنوان یکی از سازمان‌های متولی حمایت از وضعیت کارتن‌خواب‌ها و ایجاد گرمخانه‌های جدید باید دید تا چه حد وضعیت آنها بهبود پیدا می‌کند و آیا آنقدر وضعیت ساماندهی مناسب خواهد بود که امسال هیچ کارتن‌خوابی از سرما در خیابان از بین نرود؟