نقطه ایده‌آل ارزی

جمشید عدالتیان*
اقدامات اخیر بانک مرکزی در حالی توانسته به واقعی شدن نرخ ارز در بازار منجر شود که روند کاهشی قیمت‌ها بیانگر از بین رفتن شوک‌های روانی بازار و متعادل شدن نرخ ارز از طریق نیروهای عرضه و تقاضاست. این موضوع در کنار تلاشی که سیاستگذار برای خروج سوداگران از بازار ارز انجام داده است را می‌توان از جمله عوامل اصلی کنترل کاهش قیمت ارز و ثبات ایجاد شده معرفی کرد.
با این حال به نظر می‌رسد برنامه‌ریزی سیاستگذار پولی از همان ابتدا بر کاهش قیمت ارز و رساندن آن به نرخ ایده‌آل خود مبتنی بود، با علم به این موضوع که دولت ابتدا و به منظور اعلام آمادگی برای مواجهه با شرایط تحریمی به افزایش شکاف قیمتی در بازار ارز دست زد.نقطه ایده‌آلی که همواره بازار ارز درصدد دستیابی به آن است، تک‌نرخی شدن قیمت‌هاست که ناتوانی سیاستگذار در اعمال چنین سیاستی را می‌توان در فساد موجود در اقتصاد و قیمت‌های غیرواقعی آن مشاهده کرد؛ موضوعی که به راحتی می‌توان در تغییر نقطه تعادل ارزی بازار از ۴۲۰۰ تومان سال گذشته به متوسط ۱۲ هزار تومان در شرایط کنونی مشاهده کرد.اما مجموعه اقدامات اخیر بانک مرکزی نشان می‌دهد نقطه ایده‌آل کنونی سیاستگذار آن است که نرخ بازار نیمایی را با اختلاف حداکثر ۵ درصدی به نرخ موجود در بازار آزاد برساند. به این ترتیب می‌توان تغییرات قیمتی ارز طی چند ماه گذشته که در محدوده پنج درصد نوسان می‌کرد را طبیعی دانست.به نظر می‌رسد تلاش سیاستگذار در شرایط کنونی بیشتر بر افزایش تمایل صادرکنندگان به بازگشت ارزهای صادراتی‌شان متمرکز است. در این راستا می‌توان افزایش قیمت ارز نیمایی و اتخاذ سیاست‌های راهبردی برای کاهش قیمت ارز در بازار آزاد را تلاش اخیر سیاستگذار در راستای بازگشت هر چه بیشتر ارزهای صادراتی دانست؛ موضوعی که بیانگر افزایش چتر نظارتی بانک مرکزی برای دستیابی به هدف مشخص و از پیش تعیین شده سیاستگذار است.بنابراین با پذیرش اختلاف پنج درصدی قیمت ارز نیمایی و ارز بازار آزاد، می‌توان پیش‌بینی کرد که قیمت متعادل و ایده‌آل بانک مرکزی در سامانه نیما ۱۰ هزار تا ۱۰ هزار و ۵۰۰ تومان خواهد بود که با وجود پذیرش اختلاف ۵ درصدی قیمت آن با بازار آزاد، می‌توان قیمتی بین ۱۰ هزار و ۵۰۰ تا ۱۱ هزار و ۵۰۰ تومان را برای ارز مبنا متصور بود.
اما در حالی که صادرات غیرنفتی کشور به میزان مطلوبی دست یافته است، عدم بازگشت ارز حاصل از آن یکی از چالش‌های کنونی دولت است که با کنترل دقیق دولت بر بازار ارز می‌توان به بازگشت این ارزها و کاهش دوباره قیمت ارز امیدوار بود.
بنابراین اگر دولت قادر به بازگشت ارزهای صادراتی به کشور باشد و در کنار آن کانال مالی اروپا با ایران یعنی اینستکس راه‌اندازی شود، می‌توان امیدوار بود که مجموعه اقدامات بانک مرکزی تا پایان سال‌جاری وی را به نقطه ایده‌آلش در بازار ارز برساند.
* عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی ایران