7 - 03 - 2022
نوروز بدون تحریم برای ایرانیان
نادر کریمیجونی- برخلاف سفر گذشته، اینبار رافائل گروسی به محض رسیدن به وین بلافاصله در یک نشست خبری شرکت کرد و به طور مفصل به سوالهای خبرنگاران پاسخ داد. او در سفر گذشتهاش به تهران چندان مورد استقبال مقامات ایرانی قرار نگرفته بود و محمد اسلامی حرفهایی را به وی نسبت داده بود که گروسی پس از رسیدن به وین بلافاصله آن اظهارات را تکذیب کرد و با این تکذیبیه نشان داد که سفرش به ایران با کامیابی همراه نبوده است. مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی هستهای در مواضعی که بعدا اتخاذ کرد، ناراحتی ایران را برانگیخت و مقامات ایرانی، گروسی را به خروج از دایره فنی و آلوده شدن به رفتارها و رویکردهای سیاسی متهم کردند. از آن سفر تا شنبه گذشته که گروسی دوباره به ایران آمد، رویدادهای امیدبخشی میان ایران و آژانس رخ نداده و به همین دلیل گمان میرود که مسافرت مدیرکل IAEA به ایران در واقع بخشی از مراحل توافق حاصلشده در وین باشد. به این ترتیب ایران همکاری مفید و موثر با آژانس را تعهد میکند و در مقابل اروپا و آمریکا نخستین گام برای امتیاز دادن به تهران را برمیدارند.
اگر چنین باشد آنگاه توافق ایران و آژانس که مفاد آن در قالب بیانیه مشترک انتشار یافت و سایر اقدامات انجامشده مانند تغییر و تعویض دوربینهای آسیبدیده و نصب دوربینهای نظارتی آژانس در تاسیسات TESA در اصفهان، اگرچه به عنوان اقدامات داوطلبانه ایران معرفی شده، اما چندان داوطلبانه هم نبوده و این اقدامات در واقع یک قطعه از پازل بزرگی بوده که قطعات دیگر آن در هفتهها و ماههای آینده در جای خود قرار میگیرد و به اجرا درمیآید. با این سناریو چندان عجیب نیست اگر گفته گروسی درباره سفر قریبالوقوع امیرعبداللهیان به وین درست باشد و وزیر امور خارجه کشورمان در همین روزهای پیشرو برای امضای توافق و یا نگارش متن نهایی توافق، عازم اتریش شود.
حتی اگر تمام مفاد بیانیه مشترک شنبه گذشته ایران و آژانس به اجرا درآید باز هم موضوعهای مهمی مانند تحویل حافظه دوربینهای نظارتی و برخط شدن این دوربینها چنان که آژانس بتواند به طور زنده و مستقیم بر فعالیتهای هستهای ایران نظارت کند حلنشده باقی خواهد ماند که گمان میرود در صورت پایان تحریمها علیه ایران و بازگشت کامل ایالاتمتحده به برجام، موقعیتی را فراهم میکند تا نظارتهای زنده و مستقیم آژانس بر فعالیتهای هستهای کشورمان تجدید شود. این شرایط احتمال گام به گام بودن احیای توافق هستهای را بیشتر میکند به ویژه آنکه ایران در برداشتن گامها، به هیچ عنوان از دولتهای اروپا و ایالاتمتحده پیشی نگرفته و همواره زمان و موقعیت را برای بازگشت به عدم اجرای برجام حذف کرده است. یعنی راهبردنویسان ایرانی همواره احتمال میدهند که عناصر مخالف برجام توفیقی حاصل کنند و مجددا پیمان امضاشده به فراموشی سپرده شود.
اما اگر همه چیز به خوبی پیش برود و مخالفتهای تلآویو و دیگران تاثیرگذار نشود آنگاه انتظار میرود که پس از پایان یافتن گامهای مندرج در بیانیه مشترک، گامهای دیگری نیز برداشته شود. گامهایی که اگر برداشته شود گمان میرود دوباره مناسبات پیشبینیشده در توافق هستهای برقرار و ایران از منافع برجام منتفع شود. البته اکنون روسیه و چین خواستار دادن تضمین کتبی از سوی ایالات متحده شدهاند تا پکن و مسکو مطمئن شوند که از بابت همکاری با ایران هیچ خطری تهدیدشان نمیکند. این درخواست گرفتن تضمین از سوی برخی تحلیلگران به سنگاندازی در برابر به نتیجه رسیدن و اتمام مذاکرات وین تلقی شده است. این تحلیلگران میگویند حالا که همه چیز به خوبی و با سرعت قابل درک در حال پیشرفت و به نتیجه رسیدن است، روسیه و چین میخواهند سهم خود را از نتایج مذاکرات برداشت کنند و از این بابت تصمیم به سنگاندازی و گذاشتن شرطهای غیرقابل اجرا گرفتهاند. اما از زاویهای دیگر شرط روسیه و چین برای گرفتن تضمین از ایالات متحده آمریکا، همان شرط ایران برای گرفتن تضمین از واشنگتن است. در واقع همانطور که ایران از ایالات متحده میخواهد که برای عدم برقراری مجدد تحریمها تضمین دهد، روسیه و چین نیز برای برقرار نشدن تحریمهای ایالات متحده علیه خودشان تضمین خواستهاند. به این ترتیب درخواستهای پکن و مسکو موضوع جدیدی نیست و موجب نگرانی نمیشود اما همانطور که مقامات کاخسفید تاکنون نتوانستهاند و یا نخواستهاند که درخواست ایران درباره دادن تضمین را اجابت کنند، احتمالا همین اتفاق درخصوص درخواست روسیه و چین اتفاق میافتد و تضمین کتبی از سوی ایالات متحده به آنها داده نخواهد شد.
در کنفرانس خبری شنبه گذشته، رافائل گروسی تلاش مصرانهای کرد تا از ورود به مسائل سیاسی و اظهارنظرهای سیاسی پرهیز کند. حتی وقتی برخی خبرنگاران با سوالات خود تلاش کردند تا مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی هستهای را وادار به موضعگیریهای سیاسی بکنند، وی با صراحت از ورود به حوزهها و موضوعهای سیاسی پرهیز کرد و حتی از پیشبینی نتایج مذاکرات وین و یا تاثیر فعالیتهای آژانس بر مذاکرات وین خودداری نمود. البته گروسی تصریح کرد که احیای برجام بدون حل ابهامهای آژانس امکانپذیر نیست. او این نکته را هم گفت که همانطور که نظارتهای آژانس ادامه دارد، بررسی و حلوفصل ابهامهای پیشآمده و یا ابهامهایی که در آینده پیش خواهد آمد، ادامه خواهد یافت. در این صورت پایان یافتن آنچه مطالعه موارد ادعایی آژانس نامیده میشود اگرچه با بررسی سه مرکز مورد ابهام به طور موقت مرتفع میشود اما دوباره با طرح موارد جدید ممکن است این بررسیها مجدد مطرح و اعمال شود.
با این تحولات، بسیاری از ناظران و خبرنگاران نسبت به پایان یافتن مذاکرات و نتیجهبخش شدن گفتوگوهای چندساله، امیدوار شدهاند. حتی دیپلماتها نیز اظهاراتی بیان کردهاند که همراستا با امیدواری برای پایان گفتوگوهای وین ارزیابی شده است.
در این صورت احتمالا ایرانیان نوروز ۱۴۰۱ را همراه با پایان بخشی از تحریمهای اقتصادی، جشن خواهند گرفت.
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد